شەتەلدە ءبىلىم الۋ: مۇمكىندىك پەن مۇددە

قازاقستان جاستارىنا شەتەلگە شىعۋعا ءبىرىنشى مۇم­كىندىك – «بولاشاق» باعدار­لاماسى. مەم­لەكەتتىڭ قارجى­لان­دىرۋى­مەن جاھانداعى دامىعان, وقۋ-توقۋى جەتىلگەن ەلدەرگە بارىپ, ماگيس­تراتۋرا, رەزيدەنتۋرا, دوكتورانتۋرا بويىنشا ءبىلىم الۋعا, تاعىلىمدامادان وتۋگە بولادى. بىلتىردىڭ وزىن­دە وسى باعدارلاما اياسىندا قازاقستاندىق جاستار ءۇشىن 1055 ستيپەنديا بولىنگەن ەكەن.

نۇربانۋ تەمىربايقىزى – «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ ستيپەندياتى. ول «قوناقۇي بيز­نەسى» ماماندىعى بويىنشا شۆەي­تساريانىڭ ەلىنىڭ مونترە قالاسىندا ماگيستراتۋرادا وقىعان. تۇلەكتىڭ ايتۋىنشا, باعدارلاماعا قۇجات تاپسى­رۋ ءۇشىن ءسىزدىڭ اعىلشىن تىلى­نەن حالىقارالىق تەستىڭىز, ءوزىڭىز­دىڭ تاڭداعان وقۋ ورداسىنا, ماماندىعىنا قاجەتتى شەكتى بالدان جوعارى بولۋى قاجەت.

– ستيپەنديا تاعايىندالعان سوڭ, مەن اۋەلى ۇلىبريتانيادا تىلدىك كۋرستا وقىدىم. كەيىن ما­ماندىعىم بويىنشا شۆەي­تساريادا ءبىلىمىمدى تەرەڭ­دەتۋدى ۇيعاردىم. ويتكەنى بۇل ەل قوناقۇي بيزنەسى بويىنشا وقىتاتىن الەمدەگى جەتەكشى ەل. باستاپقى كەزدە ارينە ءار ەلدىڭ ورتاسىنا بەيىمدەلۋ وڭاي بولعان جوق. ۋاقىت ايىرماشىلىعى, كليمات وزگەشەلىگى قانشا دەگەن­مەن اسەر ەتەدى. وقۋ باع­دار­لاماسىنا بەيىمدەلگەن سوڭ, ۋنيۆەر­سيتە­تىمىزدىڭ ءار سەن­بى نەمەسە اي سا­يىن ۇيىمداستى­رىلاتىن ساياحاتتارىمەن وز­گە قالالارعا باراتىن بولدىم. ەسكەرە كەتەتىن جايت, باعدار­لامامەن وقۋدى اياقتاپ, ەلگە كەلگەن سوڭ, وڭىرلەردە 5 جىل نەمەسە ءىرى مەگاپوليستەردە 3 جىل جۇمىس ىستەۋىڭىز مىندەتتى, – دەدى ن.تەمىربايقىزى.

سونىمەن قاتار تالابى تاۋ­داي جاستارعا كەز كەلگەن ەلدە قولداۋ كورسەتەتىن Erasmus Mundus Joint Master Degrees حالىقارالىق باعدارلاماسى بار. ستيپەنديا كومەگىمەن جاستار ەكى ەلدە وقۋعا مۇمكىندىك الادى. باعدارلاما وقۋ اقىسىن, مەديتسينالىق ساقتان­دىرۋدى, جولىڭىز بەن ورنالا­سۋىڭىزدى تولىق وتەيدى.

ال Chevening Scholarship حالىقارالىق باعدارلاماسى – الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى جاستارعا ماگيستراتۋرا بويىنشا ءبىلىم الۋعا ىقپالداسادى. مۇندا ءسىزدىڭ وقۋ, جول, ديسسەر­تاتسيالىق جۇمىسىڭىزدى قار­جى­لاندىرۋدان بولەك, ءتىپتى ۆيزا الۋداعى شىعىنىڭىزدى دا وتەپ بەرەدى. بۇعان قوسا اي سايىنعى شاكىرتاقى قاراستىرىلعان.

ەۋروپادا دا ءبىلىم قۋىپ جۇر­گەن قازاق جاستارى كوپ. اسى­رەسە, چەحيا, اۋستريا, گەرمانيا, ماجارستان ۋنيۆەرسيتەتتەرى قازاق­ستاندىق ستۋدەنتتەردىڭ جوعارى سۇرانىسىنا يە. ماسە­لەن, اۋستريا مەن ماجارستاندا وقىعىڭىز كەلسە, ورتالىق ەۋروپا ۋنيۆەرسيتەتى اعىلشىن تىلىندە ماگيستراتۋرا مەن دوكتورانتۋ­را باعدارلامالارى بويىنشا ءبىلىم گرانتتارىن ۇسىنادى. سونداي-اق چەحيا ەلىندە وقۋعا ءتۇسۋ ءۇشىن ۇبت-نىڭ ناتيجەسى قاجەت ەمەس. ورتا ءبىلىم جونىندەگى كۋالىك بولسا جەتكىلىكتى. تەك, چەح ءتىلىن جەتىك مەڭگەرۋ قاجەت. بۇعان قوسا بۇل مەملەكەتتەردە عىلىمي زەرت­تەۋ جۇرگىزەمىن دەۋشى قازاق­ستاندىقتارعا دا گرانت جەتەرلىك.

Fulbright گرانتى اقش ەلى­نىڭ ۋنيۆەرسيتەتتەرىندەگى وقۋ اقى­سىن تولىعىمەن تولەيدى. ءارى اي سايىنعى شاكىرتاقى, مەدي­تسينالىق ساقتاندىرۋ جانە جول ءجۇرۋ شىعىندارى وتەلەدى. بۇل – ءبىلىم سالاسىنداعى ەڭ بەدەلدى باع­دار­لامالاردىڭ ءبىرى. ويتكەنى وسى ءبىلىم جۇيەسى ارقىلى نوبەل جانە پۋليتتسەر سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتتارى وقى­عان. جالپى Fulbright 75 جىل بويى 300-دەن استام تۇلەكتى تۇلەتكەن.

قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى دا قازاقستاندىق جاستاردىڭ ءبىلىم السام دەگەن مەسەلىن قايتارىپ وتىرعان جوق. بۇگىندە قىتاي مەملەكەتىندە شەتەلدىك ستۋدەنتتەر ءۇشىن بولىنەتىن ءبىلىم گرانتتارىنا قول جەتكىزۋ جەڭىلدەۋ. ونىڭ ۇستىنە, قۇجات تاپسىرۋ دا قيىندىق تۋدىرمايدى. ياعني تالاپ­كەرلەر ينتەرنەت ارقىلى قۇجات­تارىن قاجەتتى وقۋ ورنىنا جىبەرىپ, قىتايداعى ءبىلىم وردا­لارىنىڭ جاۋابىن كۇتەدى. تەك مۇندا وقۋ ۇلگەرىمى جوعارى تالاپ­كەردىڭ قابىلدانۋ مۇمكىندىگى جوعارى.

سينگاپۋردىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى – الەمدەگى ەڭ وزىق ۇلگىنىڭ ءبىرى. مۇندا وقۋدىڭ ءوز ارتىقشىلىعى بار. بىرىنشىدەن, ءبىلىم الۋشىلار اعىلشىن ءتىلىن جەتىك مەڭگەرىپ شىعادى. ەكىنشىدەن, وقىتۋدىڭ الەمدىك ستاندارتتارىن جانە زاماناۋي ەكونوميكالىق تالاپتاردى يگەرەدى.

وڭتۇستىك كورەيا ۇكىمەتى وزگە ەل ازاماتتارى ءۇشىن ارنايى Global Korea Scholarship باع­دار­لاماسىن ازىرلەگەن. ونىڭ نەگى­زىندە KOICA ستيپەندياسى شەتەلدىكتەردىڭ تولىق وقۋىن, ەكى باعىتتا ۇشاق بيلەتىن وتەيدى. سونداي-اق جاتاقحانا, ءۇش مەزگىل تاماقتانۋ, ەكسكۋرسيالار جانە مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدى ۇسى­نادى. كورەيا حالىقارالىق ىن­تىماقتاستىق اگەنتتىگىنىڭ مۇن­داعى ماقساتى – ءوز ەلدەرىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا ۇلەس قوسا الاتىن دامۋشى ەلدەردەگى نەگىزگى كوشباسشىلاردى تارتۋ.

تۇركيا مەملەكەتى دە جاس­تار ءۇشىن وتە ءتيىمدى Turkiye Burslari اتتى مەملەكەتتىك وقۋ گرانتتا­رى جۇيەسىن ازىرلەگەن. 2012 جى­لى اشىلعان باعدارلاما باكالاۆر, ماگيستراتۋرا مەن دوكتورانتۋرا, سونداي-اق عىلىمي ىزدەنىستەرگە دە گرانت بولەدى. بۇعان الەمنىڭ ءار تۇكپىرىنەن جىل سا­يىن ءجۇز مىڭنان اسا ادام ءوتىنىش بەرەدى. ولاردىڭ تەك بەس مىڭى عانا ءبىلىم الۋ ءۇشىن ستيپەنديا ۇتىپ الادى. ۇمىتكەرلەردىڭ اراسىندا قازاقستاندىقتار دا كوپ. ستيپەندياتتاردى تەگىن جاتاق­حانا مەن تاماق, ەكى باعىتقا اۋە بيلەتتەرى جانە مەديتسينالىق ساقتان­دىرۋمەن قامتاماسىز ەتەدى.

الىسقا بارعانشا, بارعا قانا­عات ەتىپ, ەلىمىزدەگى ۋنيۆەرسيتەتتەردە دە ءبىلىم الىپ, 6 ايعا اكادەميالىق ۇتقىرلىق باع­دارلاماسىمەن شەتەل اسۋعا بولادى. وسى يگىلىكتى ۇتىمدى پاي­دالانعانداردىڭ ءبىرى – دانارا جۇماكەنوۆا. قازىر ول سەمەي قالاسىنداعى شاكارىم اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ 4-كۋرس ستۋدەنتى.

– تۇركيا ەلىنە بارۋدى بالا كەزىمنەن ارماندادىم. وتباسىلىق جاعدايىما بايلانىستى, باكالاۆر دارەجەسىمەن وقۋعا بارا المادىم. بىراق اكادەميالىق ۇتقىرلىق ارقىلى بارۋعا بولادى دەگەندى ەستىگەندە مۇمكىندىگىمدى جىبەرمەۋگە تىرىستىم. ول كەزدە مەن 3-كۋرستا وقيتىنمىن. تۇركيا ەلىنىڭ دەنيزلى قالاسىنداعى پامۋككالە ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مۇعالىمدەرىنە بايلانىسقا شىعىپ, قۇجاتتارىمدى جيناقتادىم. ءۇي جاعدايىن, وقۋ ماسەلەلەرىن الدىن الا شەشىپ الدىق. ءسويتىپ وسى ۋاقىتقا دەيىن وقىعان تۇرىك­شەممەن قولدوربامدى ارقالاپ, 5 ايعا تۇركياعا باردىم. ارينە, تۋعان جەرىڭە جەتپەيدى. دەسەك تە مۇنداعى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى ۇنادى. ۇستازدارىمىز دارىستەرىن ءوز قالاۋىنشا, ۋنيۆەرسيتەت اۋلا­سىندا, كافەدە ەركىن فورماتتا وتكىزە بەرەدى. مەن «تۇرىك تىلدەس حالىقتاردىڭ تىلدەرى» مامان­دىعى بويىنشا ءبىلىم الدىم. ساباق بارىسىندا تۇركى تىلدەس ەلدەردىڭ ما­دەنيەتى, ادەبيەتى, سالت-داس­تۇ­ر­­­ىندەگى ۇقساستىقتار مەن ايىر­ماشىلىقتاردى تەرەڭىرەك وقى­دىق. الداعى ۋاقىتتا وسى باعىتتا عىلىمي جۇمىس جازسام دەگەن جوس­پارىم بار. دارىستەن بولەك, ستۋدەنتتەرمەن تۇركيانىڭ ىستان­بۇل, انتاليا, يزمير, مارماريس, تاۆاس, كاپپادوكيا سىندى اسەم قالالارىنا ساياحاتتادىق. جالپى, شەتەلدە ءبىلىم الۋ ادامنىڭ وي-ءورىسىن وزگەرتەدى. ءارى ءوزىن ءوزى جەتىلدىرۋگە تاپتىرماس مۇمكىندىك, – دەدى دانارا جۇماكەنوۆا.

جالپى, شەتەلدە ءبىلىم الۋدان بولەك, جاستارعا 2-6 ايلىق كۋرس­تار, حالىقارالىق كونفەرەنتسيالار مەن سەمينارلارعا دا قاتىسۋعا بولادى. ماسەلەن, اقش-تىڭ TechGirls اتتى باعدارلاماسى قىزدار قاۋىمىنا 25 كۇندىك سەمينارلارىن ۇسىنادى. باعدارلاما عىلىمدا, تەحنولوگيادا, ينجەنەريادا جانە ماتەماتيكادا مانساپ قۇرعىسى كەلەتىندەرگە تەرەڭىرەك ءبىلىم الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءارى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدى, ۆيزا الۋ, تۇراقجاي, جول ءجۇرۋ شىعىندارىن تولىق وتەيدى.

بۇعان قوسا امەريكانىڭ جاس­تارعا ارنالعان Humphrey ستيپەندياسى دا بار. 10 ايلىق باعدارلاما بارلىق شىعىندارىڭىزدى تو­لىق وتەيدى. تەك اعىلشىن ءتى­لىن جاقسى مەڭگەرۋىڭىز شارت. سون­داي-اق گارۆارد تا ادام قۇ­قىق­تارى جونىندەگى جازعى تاعى­لىمدامالارىن ۇسىنادى. باعدار­لاما قاتىسۋشىلارعا كاسىبي جانە ينتەللەكتۋالدى تۇرعىدان دامۋ مۇمكىندىكتەرىن بەرەدى. اقش-تان تىس ادام قۇقىقتارىمەن اينالىساتىن ۇكىمەتتىك ەمەس جانە ۇكىمەتارالىق ۇيىمدارمەن كەمىن­دە سەگىز اپتا جۇمىس ىستەۋگە بولادى.

وسى جىلدىڭ جازىندا شۆەي­تساريانىڭ لۋگانو قالاسىندا جاز­عى سامميت وتەدى. بۇل ءىس-شاراعا 25-35 جاس ارالىعىنداعى وسى ايماققا قىزىعۋشىلىق تانىتاتىن جاستار قاتىسا الادى. ۇيىم­داستىرۋشىلار وقۋ اقىسىن, تۇرا­عىن, جول ءجۇرۋ شىعىندارىن جارتىلاي نەمەسە تولىعىمەن وتەيدى.

جاستاردىڭ تالپىنىسى مەن تالابىنا, قابىلەت-قارىمىنا ساي شەتەلدە ءبىلىم الۋعا, ساياحاتتاۋعا مۇمكىندىك مول. تەك ءبىلىمنىڭ كوكجيەگىن كەڭەيتۋ ءۇشىن جاستار وسى يگىلىكتى ءتيىمدى پايدالانا السا يگى. ەڭ باستىسى, وزگە مەملەكەتتە العان ءبىلىم-بىلىگىن جاڭارتىپ, تۋعان ەلىنىڭ دامۋ جولىنا ارنايى السا, قاجەتتى ىسكە جاراتا بىلسە بولعانى.

زەيىن ەرعالي,

«Egemen Qazaqstan»