قازاقستاندىق ءبىلىم مەن عىلىمدى ەۋروپا كەڭىستىگىندە ينتەگراتسيالاۋعا مۇمكىندىك بەرىپ, بولون ۇدەرىسىنىڭ باستى قاعيداسى – اكادەميالىق موبيلدىلىكتى جۇزەگە اسىرادى. ءار ەلدەن كەلگەن 36 جوعارى وقۋ ورنىنىڭ ماگيسترانتتارى ءبىر جەردە باس قوسىپ, تاجىريبە الماساتىن بۇل باعدارلامادا قازاقستاندىق عالىمدارمەن بىرگە اقش, كانادا, ۇلىبريتانيا, فينليانديا, يتاليا, فرانتسيا, پولشا, چەحيا, سلوۆاكيا, سلوۆەنيا, رۋمىنيا, بولگاريا, مالايزيا, ليتۆا, لاتۆيا, رەسەي جانە بەلارۋس مەملەكەتتەرىنىڭ پروفەسسورلارى ءدارىس وقىپ, شەبەرلىك-سىنىپ, ترەنينگتەر جانە سالالىق عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى مەن ءوندىرىس ورىندارىنىڭ وكىلدەرى ءوندىرىس جاعدايىندا تاجىريبەلىك ساباقتار وتكىزەدى. جازعى مەكتەپتىڭ ەرەكشەلىگى – ءدارىس, تاجىريبەلىك ساباقتار تەك اعىلشىن تىلىندە جۇرگىزىلەدى.
قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىندە بيىل ءتورتىنشى رەت وتكىزىلىپ وتىرعان حالىقارالىق جازعى ماگيسترلىك مەكتەپ اياسىندا «بيوتەحنولوگيا جانە تاعام قاۋىپسىزدىگى», «سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ», «جاسىل ەكونوميكا», «توپىراقتانۋ جانە اگروحيميا», «ۆەتەريناريا», «ورمان رەسۋرستارىن باسقارۋ», «ەكوەنەرگيا» دايىندىق باعىتتارى بويىنشا وزەكتى ماسەلەلەر تالقىلانىپ, 240 ماگيسترانتقا بىلىمدەرىن جوعارىلاتۋعا جانە تاجىريبە جيناقتاۋعا مول مۇمكىندىك بەرىلمەك.
– ۋنيۆەرسيتەتىمىز حالىقارالىق جازعى مەكتەپكە جىل سايىن تالاپ تۇرعىسىنان كوڭىل ءبولىپ وتىرۋدى قالىپتاسقان داستۇرگە اينالدىرعان, – دەدى جيىننىڭ سالتاناتتى اشىلۋىندا رەكتور, اكادەميك تىلەكتەس ەسپولوۆ. – قازۇاۋ ەلىمىزدەگى جانە شەتەلدەردەگى الدىڭعى قاتارلى جوعارى وقۋ ورىندارىمەن, زەرتتەۋ مەكەمەلەرىمەن تىعىز بايلانىستا. ولارمەن بىرلەسە وتىرىپ, زەرتتەۋ جوبالارىن جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. بۇگىندە ەلىمىزدەگى جوعارى وقۋ ورىندارىندا الەمدەگى وزىق تاجىريبەلەردى پايدالانا وتىرىپ, حالىقارالىق عىلىمي جانە ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىنە ينتەگراتسيالانۋدىڭ ءتيىمدى تەتىكتەرىن جاساۋ قاجەتتىلىگى پايدا بولدى. بولون ۇدەرىسىنە جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ تولىققاندى قاتىناسۋىنىڭ مىندەتتى شارتى بولىپ تابىلاتىن اكادەميالىق ۇتقىرلىقتى ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتىمىز حالىقارالىق ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىنە ديناميكالىق تۇردە كىرۋدىڭ ماڭىزدى قۇرامداس ەلەمەنتى رەتىندە قاراستىرادى.
قالاي دەگەندە دە, حالىقارالىق جازعى ماگيسترلىك مەكتەپ – ماگيسترانتتارعا كاسىبي قۇزىرەتتىلىگىن جوعارىلاتۋعا, تاجىريبەلىك داعدى الۋعا, سونداي-اق, شەتەلدىك عالىمدارمەن بايلانىس ورناتۋعا بەرىلگەن مۇمكىندىك.
– الەمنىڭ ءار ەلىنەن كەلگەن پروفەسسور ءوز بىلىمدەرىمەن, پىكىرلەرىمەن تاجىريبەلەرىمەن ءبولىسىپ, ءارى قاراي ىنتىماقتاستىقتا جۇمىس ىستەۋدى ماقسات ەتەدى. ماسەلەن, مەن اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى بيزنەس پەن مەنەدجمەنت تاقىرىبىندا ءدارىس وقيمىن. الماتىعا ەكىنشى رەت كەلۋىم. ءبىزدىڭ يللينويس ۋنيۆەرسيتەتىندە 9 مىڭ شەتەلدىك ستۋدەنتتەر وقيدى. بۇل جونىنەن امەريكادا ەكىنشى ورىندامىز. قازاقستاننان دا جاستار كوپ كەلىپ وقيدى. قازۇاۋ – وسىنداي جازعى مەكتەپتە وقىتۋعا وتە ىڭعايلى. ءارى ۇيىمداستىرۋ جاعىنان باسشىلاردىڭ جۇمىسىن اتاپ وتكىم كەلەدى, – دەدى يللينويس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى (اقش) كلەمەنس لانس ماتيۋ.
حالىقتى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ بۇگىندە دۇنيەجۇزىندەگى ەڭ باستى پروبلەمانىڭ ءبىرى. ءويتكەنى, قازىر نەشە ءتۇرلى تاعامدار شىعارىلۋدا. سول تاعامداردىڭ قاۋىپسىزدىگى قانشالىقتى, ولاردىڭ بارلىعى پايدالى ما دەگەن ساۋالداردىڭ وزدىگىنەن تۋىندارى حاق. سوندىقتان عىلىمنىڭ دامىعان كەزىندە بيوتەحنولوگيا سالاسى بويىنشا دا تاعامدار وندىرىلەتىندىكتەن, قانداي تاعامداردى قولدانىپ جۇرگەنىمىزدى ءبىلۋىمىز كەرەك. مىنە, وسى وزەكتى ماسەلە دە حالىقارالىق مەكتەپتە كەڭىنەن تالقىلانباق. جۋرناليستىك قىزىعۋشىلىقپەن وسى جايىندا شەتەلدىك جانە ءوز عالىمدارىمىزدى سوزگە تارتقان ەدىك.
پۋترا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى چين نۋك لينگ (مالايزيا) حانىم مالازيادا بيوتەحنولوگيا مەن تاماقتىڭ قاۋىپسىزدىگىنە ۇلكەن ماڭىز بەرىلىپ, حالىق تۇتىناتىن ازىق-ت ۇلىك تاعامدارى اۋا رايىنىڭ قولايسىزدىعىنا, مەزگىلىنە قاراماستان تەكسەرىلەتىنىن, اسىرەسە, وندا كۇرىشتىڭ ساپاسىنا ۇلكەن دەن قويىلاتىنىن, ويتكەنى, ەلدىڭ كوپشىلىگى وسى تاعامدى وتە كوپ مولشەردە قولداناتىندىقتان ونىڭ ساپالى, ءارى قاۋىپسىز بولۋى قاجەتتىگىن ايتسا, قازاقستانعا ءۇشىنشى رەت كەلگەن شىعىس فينليانديا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى اتتە ۆون رايت ول ەلدە دە بيوتەحنولوگيا وتە جوعارى دەڭگەيدە دامىعانىن تىلگە تيەك ەتتى.
– ويتكەنى, مەملەكەت تاعام قاۋىپسىزدىگىن ءوز قولىنا الىپ, قازىر ولاردىڭ ءبارى تاعام قاۋىپسىزدىگىمەن اينالىساتىن عىلىمي ورتالىق, كاسىپورىندارعا اينالدى, – دەدى فيندىك پروفەسسور. – ەگەر تاماقتان ۋلانۋ, ت.ب. كەلەڭسىز جاعدايلار بولسا, سول تاعامدى وندىرەتىن وندىرۋشىلەر, كاسىپورىندار جاۋاپ بەرەدى. ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەت پەن قازۇاۋ-دىڭ اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق قارىم-قاتىناس 2011 جىلدان جالعاسۋدا. وسى جىلدار ىشىندە ەكى ۋنيۆەرسيتەت ديپلومنان كەيىنگى ءبىلىم بەرۋدە «جاسىل ەكونوميكا» جانە «بيوتەحنولوگيا مەن قاۋىپسىز تاعام» جونىندە ماگيسترلىك باعدارلامانى قولعا الدى. قازىر بىزدەر وسى وقۋ ورنىنان ستۋدەنتتەردىڭ كەلۋىن كۇتىپ وتىرمىز.
ال قازۇاۋ-دىڭ ازىق-ت ۇلىك تەحنولوگياسى جانە تاعام قاۋىپسىزدىگى كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ءاسيا سەرىكباەۆانىڭ دا ءوز ايتار تۇجىرىمى بار.
– 1913 جىلى بەكىتىلگەن تەحنيكالىق رەگلامەنت بويىنشا ءاربىر تاعامنىڭ ءوزىنىڭ ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىن انىقتايتىن پارامەترى بار. جالپى ادام اعزاسىنا تۇسەتىن 70 پايىز قاۋىپتى زاتتار تاعام ارقىلى كەلەدى. ولار بيولوگيالىق, فيزيكالىق جانە حيميالىق بولىپ بولىنەدى. ياعني, بيولوگيالىق – ول اۋرۋ تۋعىزاتىن باكتەريالار مەن ميكروبتار. حيميالىق – تاعامعا ءدام بەرەتىن, ۇزاق ساقتايتىن, ءتۇسىن وزگەرتەتىن, ت.ب. نەشە ءتۇرلى قوسپالار. اسىرەسە, قازىر عىلىمنىڭ دامىعان كەزىندە ولاردىڭ ءتۇرى وتە كوپ. مىسالى, قانتتى الماستىرۋشى زاتتىڭ مىڭعا جۋىق ءتۇرى بار دەسەك, ونىڭ 300-نە عانا رۇقسات بەرەدى. شەتەلدەن قانشاما تاماق ونىمدەرى كەلىپ جاتىر. ءبىزدىڭ ەلدە ونى كىم تەكسەرەدى, كىم جاۋاپ بەرەدى؟ مىسالى, ءسۇت ونىمدەرىنىڭ قانشاما ءتۇرى بار. ولار كەپتىرىلگەن نەمەسە تابيعي سۇتتەن جاسالۋى مۇمكىن. مىنە, سونىڭ ءبارىن ءبىلىپ, زەرتتەيتىن, تەكسەرەتىن دە, تۇسىندىرەتىن, ناسيحاتتايتىن جاڭا ماماندىق يەلەرى اشىلىپ جاتىر. ول – بيوتەحنولوگيا جانە تاعام قاۋىپسىزدىگى ماماندىعى.
ءاسيا دەمەۋحانقىزىنىڭ ايتۋىنشا, بيىلعى جازعى ماگيسترلىك مەكتەپتە ەلىمىزدىڭ جاس عالىمدارى شەتەلدىك عالىمداردىڭ ءدارىسىن تىڭداپ, قانداي جەتىستىكتەرىمىز بار سولارمەن سالىستىرا وتىرىپ وقىپ, جۇمىس ءتىلى اعىلشىن بولعاندىقتان جاستارىمىز وسى تىلدە سويلەپ, وزدەرىن جاقسى جاعىنان كورسەتىپ, ۇزدىك بىتىرسە, ماگيسترانتتار شەتەلگە ءبىر سەمەسترگە وقۋعا بارادى. مىسالى, بىلتىر وسى ماماندىق بويىنشا جازعى مەكتەپكە قاتىسقان التى ستۋدەنتتىڭ ءبارى ءبىر سەمەستر شەتەلدە ءبىلىم الىپ قايتقان.
جازعى مەكتەپ جۇمىسى ۋنيۆەرسيتەتتە ەكى اپتا بويى جۇرەدى. ءبىلىم كۋرسىن بىتىرگەن ماگيسترانتتارعا ارنايى سەرتيفيكات بەرىلەدى.
گۇلزەينەپ سادىرقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».
سۋرەتتى تۇسىرگەن
مامىرجان بوتابەكوۆ.
قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىندە بيىل ءتورتىنشى رەت وتكىزىلىپ وتىرعان حالىقارالىق جازعى ماگيسترلىك مەكتەپ اياسىندا «بيوتەحنولوگيا جانە تاعام قاۋىپسىزدىگى», «سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ», «جاسىل ەكونوميكا», «توپىراقتانۋ جانە اگروحيميا», «ۆەتەريناريا», «ورمان رەسۋرستارىن باسقارۋ», «ەكوەنەرگيا» دايىندىق باعىتتارى بويىنشا وزەكتى ماسەلەلەر تالقىلانىپ, 240 ماگيسترانتقا بىلىمدەرىن جوعارىلاتۋعا جانە تاجىريبە جيناقتاۋعا مول مۇمكىندىك بەرىلمەك.
– ۋنيۆەرسيتەتىمىز حالىقارالىق جازعى مەكتەپكە جىل سايىن تالاپ تۇرعىسىنان كوڭىل ءبولىپ وتىرۋدى قالىپتاسقان داستۇرگە اينالدىرعان, – دەدى جيىننىڭ سالتاناتتى اشىلۋىندا رەكتور, اكادەميك تىلەكتەس ەسپولوۆ. – قازۇاۋ ەلىمىزدەگى جانە شەتەلدەردەگى الدىڭعى قاتارلى جوعارى وقۋ ورىندارىمەن, زەرتتەۋ مەكەمەلەرىمەن تىعىز بايلانىستا. ولارمەن بىرلەسە وتىرىپ, زەرتتەۋ جوبالارىن جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. بۇگىندە ەلىمىزدەگى جوعارى وقۋ ورىندارىندا الەمدەگى وزىق تاجىريبەلەردى پايدالانا وتىرىپ, حالىقارالىق عىلىمي جانە ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىنە ينتەگراتسيالانۋدىڭ ءتيىمدى تەتىكتەرىن جاساۋ قاجەتتىلىگى پايدا بولدى. بولون ۇدەرىسىنە جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ تولىققاندى قاتىناسۋىنىڭ مىندەتتى شارتى بولىپ تابىلاتىن اكادەميالىق ۇتقىرلىقتى ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتىمىز حالىقارالىق ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىنە ديناميكالىق تۇردە كىرۋدىڭ ماڭىزدى قۇرامداس ەلەمەنتى رەتىندە قاراستىرادى.
قالاي دەگەندە دە, حالىقارالىق جازعى ماگيسترلىك مەكتەپ – ماگيسترانتتارعا كاسىبي قۇزىرەتتىلىگىن جوعارىلاتۋعا, تاجىريبەلىك داعدى الۋعا, سونداي-اق, شەتەلدىك عالىمدارمەن بايلانىس ورناتۋعا بەرىلگەن مۇمكىندىك.
– الەمنىڭ ءار ەلىنەن كەلگەن پروفەسسور ءوز بىلىمدەرىمەن, پىكىرلەرىمەن تاجىريبەلەرىمەن ءبولىسىپ, ءارى قاراي ىنتىماقتاستىقتا جۇمىس ىستەۋدى ماقسات ەتەدى. ماسەلەن, مەن اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى بيزنەس پەن مەنەدجمەنت تاقىرىبىندا ءدارىس وقيمىن. الماتىعا ەكىنشى رەت كەلۋىم. ءبىزدىڭ يللينويس ۋنيۆەرسيتەتىندە 9 مىڭ شەتەلدىك ستۋدەنتتەر وقيدى. بۇل جونىنەن امەريكادا ەكىنشى ورىندامىز. قازاقستاننان دا جاستار كوپ كەلىپ وقيدى. قازۇاۋ – وسىنداي جازعى مەكتەپتە وقىتۋعا وتە ىڭعايلى. ءارى ۇيىمداستىرۋ جاعىنان باسشىلاردىڭ جۇمىسىن اتاپ وتكىم كەلەدى, – دەدى يللينويس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى (اقش) كلەمەنس لانس ماتيۋ.
حالىقتى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ بۇگىندە دۇنيەجۇزىندەگى ەڭ باستى پروبلەمانىڭ ءبىرى. ءويتكەنى, قازىر نەشە ءتۇرلى تاعامدار شىعارىلۋدا. سول تاعامداردىڭ قاۋىپسىزدىگى قانشالىقتى, ولاردىڭ بارلىعى پايدالى ما دەگەن ساۋالداردىڭ وزدىگىنەن تۋىندارى حاق. سوندىقتان عىلىمنىڭ دامىعان كەزىندە بيوتەحنولوگيا سالاسى بويىنشا دا تاعامدار وندىرىلەتىندىكتەن, قانداي تاعامداردى قولدانىپ جۇرگەنىمىزدى ءبىلۋىمىز كەرەك. مىنە, وسى وزەكتى ماسەلە دە حالىقارالىق مەكتەپتە كەڭىنەن تالقىلانباق. جۋرناليستىك قىزىعۋشىلىقپەن وسى جايىندا شەتەلدىك جانە ءوز عالىمدارىمىزدى سوزگە تارتقان ەدىك.
پۋترا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى چين نۋك لينگ (مالايزيا) حانىم مالازيادا بيوتەحنولوگيا مەن تاماقتىڭ قاۋىپسىزدىگىنە ۇلكەن ماڭىز بەرىلىپ, حالىق تۇتىناتىن ازىق-ت ۇلىك تاعامدارى اۋا رايىنىڭ قولايسىزدىعىنا, مەزگىلىنە قاراماستان تەكسەرىلەتىنىن, اسىرەسە, وندا كۇرىشتىڭ ساپاسىنا ۇلكەن دەن قويىلاتىنىن, ويتكەنى, ەلدىڭ كوپشىلىگى وسى تاعامدى وتە كوپ مولشەردە قولداناتىندىقتان ونىڭ ساپالى, ءارى قاۋىپسىز بولۋى قاجەتتىگىن ايتسا, قازاقستانعا ءۇشىنشى رەت كەلگەن شىعىس فينليانديا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى اتتە ۆون رايت ول ەلدە دە بيوتەحنولوگيا وتە جوعارى دەڭگەيدە دامىعانىن تىلگە تيەك ەتتى.
– ويتكەنى, مەملەكەت تاعام قاۋىپسىزدىگىن ءوز قولىنا الىپ, قازىر ولاردىڭ ءبارى تاعام قاۋىپسىزدىگىمەن اينالىساتىن عىلىمي ورتالىق, كاسىپورىندارعا اينالدى, – دەدى فيندىك پروفەسسور. – ەگەر تاماقتان ۋلانۋ, ت.ب. كەلەڭسىز جاعدايلار بولسا, سول تاعامدى وندىرەتىن وندىرۋشىلەر, كاسىپورىندار جاۋاپ بەرەدى. ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەت پەن قازۇاۋ-دىڭ اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق قارىم-قاتىناس 2011 جىلدان جالعاسۋدا. وسى جىلدار ىشىندە ەكى ۋنيۆەرسيتەت ديپلومنان كەيىنگى ءبىلىم بەرۋدە «جاسىل ەكونوميكا» جانە «بيوتەحنولوگيا مەن قاۋىپسىز تاعام» جونىندە ماگيسترلىك باعدارلامانى قولعا الدى. قازىر بىزدەر وسى وقۋ ورنىنان ستۋدەنتتەردىڭ كەلۋىن كۇتىپ وتىرمىز.
ال قازۇاۋ-دىڭ ازىق-ت ۇلىك تەحنولوگياسى جانە تاعام قاۋىپسىزدىگى كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ءاسيا سەرىكباەۆانىڭ دا ءوز ايتار تۇجىرىمى بار.
– 1913 جىلى بەكىتىلگەن تەحنيكالىق رەگلامەنت بويىنشا ءاربىر تاعامنىڭ ءوزىنىڭ ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىن انىقتايتىن پارامەترى بار. جالپى ادام اعزاسىنا تۇسەتىن 70 پايىز قاۋىپتى زاتتار تاعام ارقىلى كەلەدى. ولار بيولوگيالىق, فيزيكالىق جانە حيميالىق بولىپ بولىنەدى. ياعني, بيولوگيالىق – ول اۋرۋ تۋعىزاتىن باكتەريالار مەن ميكروبتار. حيميالىق – تاعامعا ءدام بەرەتىن, ۇزاق ساقتايتىن, ءتۇسىن وزگەرتەتىن, ت.ب. نەشە ءتۇرلى قوسپالار. اسىرەسە, قازىر عىلىمنىڭ دامىعان كەزىندە ولاردىڭ ءتۇرى وتە كوپ. مىسالى, قانتتى الماستىرۋشى زاتتىڭ مىڭعا جۋىق ءتۇرى بار دەسەك, ونىڭ 300-نە عانا رۇقسات بەرەدى. شەتەلدەن قانشاما تاماق ونىمدەرى كەلىپ جاتىر. ءبىزدىڭ ەلدە ونى كىم تەكسەرەدى, كىم جاۋاپ بەرەدى؟ مىسالى, ءسۇت ونىمدەرىنىڭ قانشاما ءتۇرى بار. ولار كەپتىرىلگەن نەمەسە تابيعي سۇتتەن جاسالۋى مۇمكىن. مىنە, سونىڭ ءبارىن ءبىلىپ, زەرتتەيتىن, تەكسەرەتىن دە, تۇسىندىرەتىن, ناسيحاتتايتىن جاڭا ماماندىق يەلەرى اشىلىپ جاتىر. ول – بيوتەحنولوگيا جانە تاعام قاۋىپسىزدىگى ماماندىعى.
ءاسيا دەمەۋحانقىزىنىڭ ايتۋىنشا, بيىلعى جازعى ماگيسترلىك مەكتەپتە ەلىمىزدىڭ جاس عالىمدارى شەتەلدىك عالىمداردىڭ ءدارىسىن تىڭداپ, قانداي جەتىستىكتەرىمىز بار سولارمەن سالىستىرا وتىرىپ وقىپ, جۇمىس ءتىلى اعىلشىن بولعاندىقتان جاستارىمىز وسى تىلدە سويلەپ, وزدەرىن جاقسى جاعىنان كورسەتىپ, ۇزدىك بىتىرسە, ماگيسترانتتار شەتەلگە ءبىر سەمەسترگە وقۋعا بارادى. مىسالى, بىلتىر وسى ماماندىق بويىنشا جازعى مەكتەپكە قاتىسقان التى ستۋدەنتتىڭ ءبارى ءبىر سەمەستر شەتەلدە ءبىلىم الىپ قايتقان.
جازعى مەكتەپ جۇمىسى ۋنيۆەرسيتەتتە ەكى اپتا بويى جۇرەدى. ءبىلىم كۋرسىن بىتىرگەن ماگيسترانتتارعا ارنايى سەرتيفيكات بەرىلەدى.
گۇلزەينەپ سادىرقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».
سۋرەتتى تۇسىرگەن
مامىرجان بوتابەكوۆ.
