قازاقستان • 05 قاڭتار, 2023

تاسقا قاشالعان تاريح

490 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

ءاۋ باستان تاعدىرى تاسقا قاشالعان حا­لىقپىز. قاسيەتتى قونىس وتۇكەندە تۋىن تىككەن كونە تۇر­كى جۇرتىنان قالعان بىلگە قاعان, تونىكوك, كۇلتەگىن جازبا ەسكەرت­كىشتەرى سونى ايعاقتايدى. باي­كال­دان بالقانعا دەيىنگى ۇلان-عايىر كەڭىستىكتىڭ ونە بويىندا ەڭسە تىكتەگەن بالبالدار مەن قۇلاما جارتاستا بەدەرلەنگەن سۋرەتتەر دە بايىرعى داۋىرلەردىڭ قۇپياسىن ارقالاعان حابارشىلار ىسپەتتى.

تاسقا قاشالعان تاريح

ولاردا بادىزدەلگەن كيەلى سوزدەر, جۇمباق تاڭبالار, تىلسىم بەينەلەر بابالارىمىزدىڭ تىرشىلىگى مەن تانىمى, ەرلىگى مەن ەلدىگى تۋرالى ماعلۇمات بەرىپ قانا قويماي, سان ىقىلىم زامانالار كوشىندەگى قيلى شاقتاردا ولاردىڭ رۋحى مويىماۋىنا, تۋى جىعىلماۋىنا زور سەپتىگىن تيگىزىپ وتىردى. ارىگە بارماعاننىڭ وزىندە, «اقتابان شۇبىرىندى, القاكول سۇلاما», «قايىڭ ساۋعان», «اۋا كوشۋ», «اسىرا سىلتەۋ بولماسىن, اشا تۇياق قالماسىن» سەكىلدى ءسوز تىركەستەرىندە تاڭبالانعان زوبالاڭ كەزەڭدەردىڭ دە تاسقا تۇسكەن بەلگىلەرى بار. ونداي كەپيەتتى ورىندارعا زيارات ەتۋ استە دە پۇتقا تابىنۋشىلىقتى بىلدىرمەيدى, «ولىگە يمان, تىرىگە بەرەكە بەرە گور» دەگەن دۇعا-تىلەكتىڭ دۇرىستىعىن يشارالايدى. ادامزاتتىڭ ءجۇرىپ وتكەن جولىنا ۇڭىلسەك, كەز كەلگەن حالىقتىڭ تاريحي تاعدىر-تالايىندا جارقىن ساتتەرمەن بىرگە, تاۋقىمەتتى تۇستار, ويراندى وقيعالار كەزدەسەتىنىن كورەمىز. ونداي سىن ساعات ءبىزدىڭ باسىمىزعا دا مىقتاپ ءتوندى.

قاڭتار قىرعىنى – تىلمەن ايتىپ جەتكىسىز اۋىر, ازالى قاسىرەت. ەلدىگىمىزگە قاسكوي كۇشتەردىڭ جوسىقسىز جاۋىزدىعىنان قان توگىلدى, دۇنيە ءب ۇلىندى, جۇرت قايعىردى. 1986 جىلعى جەلتوقسان سىلكىنىسىنىڭ كۋاسى بولعان, ەگەمەندىگىمىزدىڭ ەلەسى كەزگەن رەسپۋبليكا الاڭىندا ەندى «بارمىز با, جوقپىز با؟» دەگەن گاملەتتىك ساۋال مەملەكەتتىگىمىزگە قاتىستى قويىلدى. سونداي قىسىلتاياڭدا ۇلتتىڭ ۇيىسىپ, بەيباستاق بۇزاقىلارعا جۇمىلا تويتارىس بەرگەندىگىنىڭ ارقاسىندا تىنىشتىق ورنادى. اق پەن قارا تۇستەر ۇشتاستىرىلىپ, قاراڭعىدان جارىققا قارايعى ۇمتىلىستى مەڭزەيتىن «تاعزىم» مەموريالى جازىقسىز قۇربانداردى ەسكە الاتىن, سونداي-اق تاريحىمىزدىڭ اششى ساباعىنان تاعىلىم تۇيەتىن ورىنعا اينالاتىنى انىق. مۇندا ەل شەجىرەسىندە ەلەۋلى ءىز قالدىرعان بيلەرىمىز بەن باتىرلارىمىزدىڭ, ابىزدارىمىز بەن اقىندارىمىزدىڭ قاشاپ جازىلعان ونەگەلى پايىمدارى كەلەشەك ۇرپاقتىڭ مۇنداي اۋىرتپالىقتى باستان كەشىرمەۋىنە ءتۇزۋ باعدار سىلتەيدى.

ەل ەڭسەسىنىڭ بيىك بولۋى – بارشامىزدىڭ ىزگى نيەتىمىزگە بايلانىس­­تى. مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆتىڭ «تاۋەلسىزدىك بارىنەن قىمبات» دەگەن تۇجىرىمدى ءسوزى ءاربىرىمىزدىڭ كوكەيىمىزدە تۇرعانى ابزال. ويتكەنى سول قاستەرلى قۇندىلىعىمىزدى توسىن قاۋىپ-قاتەردەن ساقتاي وتىرىپ, قوعامدىق ىمىرا مەن ىنتىماقتى نىعايتقانىمىزدا عانا پرەزيدەنتىمىز مۇرات تۇتقان ادىلەتتى قازاقستانعا بىرلەسىپ قول جەتكىزە الامىز. 

 

ەرلان سىدىقوۆ,

ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, اكادەميك

سوڭعى جاڭالىقتار