الىستاعى اۋىل اعىن سۋعا قاشان قارىق بولادى؟

اسقان جاناشىرلىقپەن, ۇنەممەن پايدالانباسا سۋدىڭ دا سۇراۋى بار ەكەنىن سوڭعى جىلدارى جاقسى تۇسىنە باستاعاندايمىز. باياعىداي «سۋ – تەگىن» دەيتىن زامان جوق. جامبىل جەرى نەگىزىنەن كورشى قىرعىزستان ەلىنەن باستالاتىن وزەندەردىڭ ارقاسىندا اعىن سۋىن ايىرىپ وتىر. بىلتىرعى جىلى ايىر قالپاقتى اعايىندار ازداعان بولىگى شەكارانىڭ ارعى بەتىنەن وتەتىن «كوكساي» كانالىن جاۋىپ تاستاپ, جۋالىلىق ديقانداردى ىستىق كۇندە اعىن سۋسىز قالدىرىپ, اجەپتاۋىر شۋلاتقانى ءالى ۇمىتىلا قويعان جوق. ارينە, باستاۋدىڭ باسىندا كىم وتىرسا, سۋعا سونىڭ بيلىگى جۇرەتىنى راس. ايتسە دە, كوزىن تاپسا, ارىقتاعى از سۋدى ەپپەن, ەسەپپەن پايدالانىپ, سۋارمالى جەرلەردىڭ كولەمىن كوبەيتۋگە مۇمكىندىك مول ەكەن. وتكەن جىلى جامبىل وبلىسىندا سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارى 2,9 مىڭ گەكتارعا ەنگىزىلسە, بيىل ونىڭ كولەمىن 5,1 مىڭ گەكتارعا ارتتىرۋ كوزدەلىپ وتىر. شۋ اۋدانى – وبلىس وڭىرىندە كورشى مەملەكەتتىڭ سۋ كوزدەرىنە باعىنىشتى ەمەس بىردەن-ءبىر ايماق بولىپ تابىلادى. بۇل اۋداندا تاسوتكەل سۋ قويماسى ورنالاسقان. قازىر شۋدا – 245 گەكتار, قورداي اۋدانىندا 50 گەكتار جەردى سۋلاندىرۋ ءۇشىن شەتەلدىك زاماناۋي تەحنولوگيالار ەنگىزىلدى. وبلىستا يرريگاتسيالىق جۇيە مەن سۋارمالى ەگىستىك جەرلەردى قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن ارنايى باعدارلاما قابىلدانعان. ول جۇزەگە اسقاندا سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگياسىن قولدانۋ 2020 جىلعا دەيىن 34,5 مىڭ گەكتارعا جەتىپ, سۋارمالى جەر كولەمى 214 مىڭ, ال, 2030 جىلى 244 مىڭ گەكتارعا جەتەدى دەپ جوسپارلانۋدا. وسى باعدارلامانىڭ ارقاسىندا ءبىر عانا شۋ اۋدانىندا قوسىمشا 20 مىڭ گەكتار سۋارمالى جەرلەردى ىسكە قوسۋ كوزدەلىپ وتىر. تارازعا تىپتەن جاقىن ورنالاسقاندىقتان تىرشىلىگى بىتە قايناسىپ, اۋىلدارى ميداي ارالاسىپ كەتكەن بايزاق اۋدانىنىڭ دا بۇل سالاداعى باستى ماسەلەلەرىنىڭ ءبىرى – اعىن سۋدىڭ تاپشىلىعى. اۋدان ديقاندارىنا اعىن سۋ جەتكىزىپ بەرۋ قىزمەتىمەن «بازارباي» كمك مەن «قازسۋشار» رمك جامبىل فيليالىنىڭ «تالاس» وندىرىستىك بولىمشەسى اينالىسادى. «بازارباي» 106 قوجالىقتىڭ 21 889 گەكتار جەرىن سۋلاندىرىپ وتىر. ايتسە دە, شارۋالار سۋ باعاسىنىڭ وزدەرىنە جەتكەنشە ەكى-ءۇش قولدان ءوتىپ, اسپانداپ كەتەتىنىن ايتىپ قالدى. ناقتىراق ايتقاندا, ارىق جاعالاي ورنالاسقان «قازسۋشار», «بازارباي», ودان اۋىلدىق سۋ تۇتىنۋشىلار كووپەراتيۆى, ءبارى-ءبارى ءوز باعاسىن قوسىپ, ءبىر تەكشە مەترى 8 تەڭگەدەن باستالعان سۋ قۇنى اياعىنا بارعانشا 20 تەڭگەگە جەتىپ جىعىلادى ەكەن. ونىڭ ۇستىنە سۋ ارنالارىنىڭ جاعدايى قيىن. وسى بايزاق اۋدانىنداعى 463,9 شاقىرىم ىشكى سۋ ارنالارىنىڭ 250-300 شاقىرىمى كوپتەگەن جىلداردان بەرى تازالانباعاندىقتان, سۋ وتكىزگىشتىك قابىلەتى تىم تومەن. باسىنان اققان سۋ  اياعىنا جەتكەنشە ۇلكەن ىسىراپقا ۇشىرايدى. ارينە, وسىدان كەيىن ناعىز كەرەك ۋاقىتتا ناقتى سۋ كولەمىن الا الماعان ديحان پۇشايمان بولادى. 2013 جىلى سۋ شارۋاشىلىعى نىساندارىن اعىمداعى جوندەۋ جۇمىستارىنا 92 ملن. تەڭگە ءبولىنىپ, ءبىراز ارنالار بۇتىندەلىپ تە قالدى. الايدا, بيىل بۇل جۇمىسقا نەبارى 7 ملن. تەڭگە عانا قاراستىرىلىپتى. ويتكەنى, كوپ كانالداردىڭ قۇجاتتارى دۇرىس ەمەس. كەيبىرى يەسىز جاتىر. قوجايىنى جوق ارنالارعا قارجى قاراستىرۋ تىپتەن مۇمكىن ەمەس. ال, وسى تىرلىكتىڭ ءبارىن جونگە كەلتىرۋگە اۋدان بيۋدجەتىنىڭ شاماسى كەلمەيدى. ايتسە دە, ءبىر كەزدەرى قولمەن قازىلعان وسىناۋ كانالداردىڭ ەندى تەحنيكانىڭ دامىعان زامانىندا بىتەلىپ جاتۋى اقىلعا سىيمايدى. دەگەنمەن دە, ءبىزدىڭ ديقان قاۋىمنىڭ ءالى دە تىم بەيعام, دايىنعا تاپ بولعىش, ورتاق تىرلىكتە ۇيىمداسىپ, كۇش بىرىكتىرە الماي جاتقانىن, ال, اۋدان باسشىلارىنىڭ وسى ىسكە ۇيىتقى بولا الماي جۇرگەنىن جاسىرۋعا بولماس. سودان بولار بايزاقتىقتار سۋدى ۇنەمدەۋ تەحنولوگياسىنا شىنداپ دەن قويۋدا. «وتكەن جىلى 193 گەكتار القاپقا تامشىلاتىپ سۋارۋ ءادىسى ەنگىزىلسە, بيىل بۇل كورسەتكىشتى 400 گەكتارعا جەتكىزۋ كوزدەلۋدە. ال, «تالاپ» شارۋا قوجالىعى شىمىرباي ۋچاسكەسىندەگى 800 گەكتار جەرگە جاڭبىرلاتىپ سۋارۋ ءادىسىن ەنگىزگەلى جاتىر», دەيدى بۇل جونىندە بايزاق اۋداندىق اۋىل شارۋاشىلىعى ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولات ساعىمبەكوۆ. بۇل شارۋاشىلىق باسشىلارى كەشەگى كەڭەس وداعىنىڭ «كوزى» بولىپ تۇرعان وسى ماڭداعى 12 قۇدىقتىڭ باسىنا ەلەكتر جەلىسىن تارتىپ, ترانسفورماتورلار ورناتۋ ءۇشىن وبلىس اكىمىنەن كومەك سۇرادى. جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى كارىم كوكىرەكباەۆ بۇل جوباعا قولداۋ كورسەتەتىنىن جەتكىزدى. سوندا شارۋاشىلىق 250 گەكتار قانت قىزىلشاسى, 250 گەكتار داندىك جۇگەرى, 300 گەكتارعا بيداي ەگىپ, مول ءونىمنىڭ ارقاسىندا قارىزدان 2-3 جىلدا قۇتىلاتىن بولادى. مىنە, قويناۋىندا تالاس, شۋ, اسا جانە تاعى دا باسقا وزەندەر ارقىراپ اعىپ جاتقان جامبىل جەرىن سۋلاندىرۋ جۇمىسى وسىلاي ءجۇرىپ جاتىر. قولعا العان, ويعا العان ءىستىڭ ناتيجەسىن ۋاقىت كورسەتەدى. ورالحان ءداۋىت, «ەگەمەن قازاقستان». جامبىل وبلىسى.