«ەكى كوز – ەكى جۇلدىز ماڭدايداعى»

زاعيپ قىزدار العىس تا الىپ, اقشا دا تاۋىپ ءجۇر «ەكى كوز – ەكى جۇلدىز ماڭدايداعى» دەپ قاسىم اقىن جىرلايتىنداي, ادامنىڭ قوس جانارى – شىراعى ەمەس پە؟! ون ەكى مۇشەنىڭ ارقايسىسىنىڭ ورنى بولەك بولسا دا, دۇنيەنىڭ عالاماتىن كورمەي وتۋدەن اسقان قاسىرەت جوق شىعار. ...وسى مەنىڭ بالا كۇنىمدە اجەمنىڭ ەكى كوزىنە دە اق شەل ءتۇسىپ, اقىرىندا سۋ قاراڭعى بولىپ كورمەي قالدى. سوقىر اجەمدى جەتەكتەپ جۇرەمىن, كەي كەيدە توي-تومالاققا اپارامىن. وتە ءبىر تالعامپاز ادام ەدى... جالعاندا سانا-سەزىمى سايراپ جاتقان ادامنىڭ زاعيپ بولىپ قالعانى جامان ەكەن. ەندىگى ءومىرى تاس تۇنەك اجەمدى ءتۇسىنۋ ءۇشىن كەيدە ەكى كوزىمدى تارس جۇمىپ الىپ, ءومىر ءسۇرىپ كورمەكشى بولاتىنمىن. بەتىن اۋلاق قىلسىن, قارىس ادىم اتتاماي-اق ءار نارسەگە شالىنىپ, تۇرتىنەكتەپ, زارەم ۇشىپ كەتەتىن. وسىنىڭ ءبارى مەنىڭ بالا سەزىمىمە اسەر ەتكەن بولار, كوزى كورمەيتىن ادام كەلە جاتقانىن كورسەم, وتكەننىڭ ءبارى ەسكە تۇسەدى. مەديتسينا دامىپ,­ كوزدى ەمدەۋدىڭ نەشە ءتۇرلى تەح­نولوگياسى شىعىپ جاتقاندا, وسىنىڭ ءبارى اجەمنىڭ تىرىسىندە بول­عاندا عوي, دەيتىن وكىنىشىم بار عوي. قىسقاسى: «اۋرۋ ادام ساۋ ادامنىڭ باسىنان ءتاج كورەدى», دەپ بەكەر ايتپاعان. دەنساۋلىق – ادام ومىرىندەگى ەڭ باعالى دۇنيە. ءومىردىڭ شاتتىعى مەن قىزىعى دا دەنساۋلىققا بايلانىستى ەكەنىن بالتىرىڭ سىزداعاندا, ارينە, بىلەسىڭ. دەنساۋلىق – ادامنىڭ باقىتى. سول دەنساۋلىقتى كۇتىپ, باعالاۋ ءار پەندەنىڭ ءوز قولىندا دەسەك تە, ءومىر بولعان سوڭ نەشە ءتۇرلى جاعدايلار ورىن الىپ جاتادى. تابيعاتتىڭ توسىن قۇبىلىستارىنىڭ, وقىس وقيعالاردىڭ, وزىمىزگە دەگەن نەمقۇرايلىقتىڭ سالدارىنان دەنساۋلىققا كوپتەگەن زيان كەلەتىنى ءدۇيىم جۇرتقا ايان. ونداي جاعدايدا ادام جانىنا اراشا بولار جانداردىڭ كورسەتەر كومەگى كوپ. اۋرۋىنا شيپا ىزدەپ شالعايداعى قانداستارىمىز قانشاما شاقىرىمدى ارتقا تاس­تاپ, قالالىق اۋرۋحانالاردا ۇزاق-سونار كەزەكتە تۇرىپ, اۋرۋلارىن اسقىندىرىپ الاتىندار قانشاما؟! دەگەنمەن, داتكە – قۋات دەيتىنىمىز, بۇگىندە ءبارى ارتتا قالىپ, جاعداي ءبىرشاما تۇزەلگەن. ەلىمىزدەگى مەديتسينا سالاسىنىڭ دامۋىنا مەملەكەت تاراپىنان كوپ كوڭىل بولىنۋدە. ايتايىن دەگەنىمىز, ءمۇم­كىن­دىگى شەكتەۋلى بولسا دا, ءوزىن شەكتەمەي, ءتىپتى وزگەلەردىڭ دەرتىنەن ساۋىعۋىنا دەم بەرىپ جۇرگەن ارامىزداعى اسقاق رۋحتى ادامدار تۋرالى ەدى. مەن سونداي ادامداردى جۋىردا ەلىمىزدە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ, مەديتسينالىق كلاستەر جۇيەسى نەگىزىندە قىزمەت كورسەتەتىن «جاس-اي» مەديتسينالىق ورتا­لىعىنان كەزدەستىردىم. زاعيپ قىزداردىڭ قولىنان قۋات العان تالاي ناۋقاستار ريزاشىلىقتارىن ءۇيىپ-توگىپ جاتتى. ورايى كەلگەندە ايتا كەتۋ كەرەك, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى جاسان زەكەي ۇلىنىڭ باسشىلىعىمەن قۇرىلعان «جاس-ايدا» 63 جاتىن ورىن بار ەكەن. شىعىس ەمىنە يەك ارتقان بۇل ورتالىققا شيپا تاپقان ادامدار ءبىر بىرىنەن ەستىپ, ەلدىڭ ءار شالعايىنان اعىلىپ كەلىپ جاتادى. ادام اياعى ۇزىلمەيتىن وسىناۋ ورتالىقتا وسى جىلدار ىشىندە جالپى سانى 40 مىڭنان استام ناۋقاسقا ەم-دوم جاسالىپ, 7 مىڭ ادامعا تەگىن ەم كورسەتىلىپتى. كوپتەگەن ينسۋلتتان سالدانعان ادامداردى ورنىنان تۇرعىزىپ, مەشەل اۋرۋىنا شالدىققان بالالاردى اۋرۋىنان ايىقتىرعان كورىنەدى. مۇنىڭ ءبارى ورتالىقتىڭ ارناۋلى كىتاپشاسىنداعى دەرەكتەرمەن دايەكتەلگەن. جاقسىلىقتى ىزدەسەڭ, بارلىق جەردە دە جاقسى شارا تابىلادى. ماقالامىزدىڭ باسىندا تاقىرىپقا تامىزىق بولعان جايت – «جاس-ايداعى» زاعيپ قىزمەتكەرلەر ەدى. ارينە, ەلىمىز ەڭسەسىن تۇزەگەلى بەرى, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا بارلىق جاعداي جاسالىنىپ, ولاردى قابىلەت-قارىمىنا قاراي جۇمىسقا تارتىپ, قاتاردان قالدىرماۋ ماسەلەسى مەملەكەتتىك تۇرعىدا كوتەرىلىپ ءجۇر. ال ءبىزدىڭ قۋاناتىنىمىز جاسان زەكەي ۇلى جارىمجان بولسا دا, ەڭبەككە جارامدى, جاۋاپكەرشىلىكتى جاندارعا جول اشقان. جانە مۇنى ول ءوزىنىڭ ادامدىق پارىزى دەپ ەسەپتەيدى. قاراپ وتىرساق, العاشقىدا ءتورت قىزمەتكەرىمەن اشىلعان بۇل ورتالىقتا بۇگىندە 80-گە جۋىق ادام قىزمەت ەتەدى, ونىڭ ىشىندە ۇشەۋى – مۇگەدەك جاندار. سولاردىڭ ءبىرى قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىندا نۇكتەلى ۋقالاۋ, ماسساج جاساۋدىڭ 4 جىلدىق كۋرسىن وقىپ كەلگەن قانداسىمىز ەرجانات ەسىمدى ازامات. قوس جانارى كورمەسە دە ءوز ءىسىنىڭ حاس شەبەرى, بىلىكتى مامان, قولى التىن ادام. كوز جانارى ناشار كورەتىن 25 جاستاعى اليرا قىدىرقان­قىزى كازىرگى تاڭدا اتالعان مەديتسينالىق ورتالىقتا نۇكتەلى ۋقالاۋ, ماسساجشى ماماندىعى بويىنشا قىزمەت ەتۋدە. بۇل ورتالىققا قالاي كەلگەندىگى جايلى اليرانىڭ وزىنەن سۇراساڭىز: – 2001 جىلى قىتايدان اتا­مەكەنىمىز – قازاقستانعا كوشىپ كەلدىك. الماتى قالاسىنداعى ن.ا.وستروۆسكي اتىنداعى كوزى كورمەيتىندەر مەن ناشار كورەتىندەرگە ارنالعان ارنايى مەكتەپتە ءبىلىپ الدىم. كەيىننەن وتباسىلىق جاعدايعا بايلانىستى اتا-انام رايىمبەك اۋدانىنداعى كەگەن اۋىلىنا قونىس اۋداردى. ءبىلىمىمدى سول اۋىلدىڭ ورتا مەكتەبىندە جالعاستىردىم. بالا كۇنگى ارمانىم – ءانشى بولۋ ەدى. مۋزىكالىق وقۋ ورىندارىنا, كوللەدجدەرگە تاپسىرىپ­ كورىپ ەدىم, كوزىمنىڭ ناشار كورە­تىندىگىنەن وقۋعا قابىلداي قوي­مادى. كەيىننەن «جىگەر» جاس­تار قوعامىندا حاتشى بولىپ, رەداكتور بولىپ قىزمەت ىستەدىم. مادەنيەت ۇيىندە «ارمانداستار» دەگەن حوردا سوليست-ءانشى بولدىم. سول جەردە قىزمەت ەتىپ جۇرگەن كەزدە جاسان زەكەي ۇلى ءوزىنىڭ مەديتسينالىق ورتالىعىنا شاقىردى. وسىندا جازيرا ەسىمدى قىز ەكەۋمىز بىرگە كەلدىك. قازىر ول قىز دەنساۋلىعىنا بايلانىستى كەزەكتى دەمالىستا. قىتايدان ارنايى نۇكتەلى ماسساج جاساۋ كۋرس­ىن 4 جىل وقىپ كەلگەن ەرجانات كوپ نارسە ۇيرەتتى. جۇمىس ىستەۋگە بارلىق جاعدايلار جاسالعان قولايلى, ۇجىم دا وتە ۇيىمشىل, بىردەن ۇيرەنىپ كەتتىم. ەم العان ناۋقاستار دا العىستارىن ايتىپ جاتادى. قۇدايعا شۇكىر, تاپقان تابىسىم ءبىر باسىما جەتەدى. جاقسى ۇجىمعا تاپ بولعانىما قۋانامىن, – دەيدى. شىنىندا دا, ارقايسىمىز ومىردە ءبىر ادامنىڭ ءوز ورنىن تاۋىپ, تالانتىن اشىپ, تاۋقى­مە­تىن ازايتۋعا سەپتىگىمىز تيسە – ساۋاپتىڭ ۇلكەنى سول ەمەس پە؟! ايناش ەسالي, «ەگەمەن قازاقستان». الماتى.