ەل ەكونوميكاسىنىڭ قاۋىپسىزدىگى بەرىك قولدا

جيىرما جىل بۇرىن, ياعني 1994 جىلعى 6 ماۋسىمدا, قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى قاۋ­لىسىمەن سالىق ميليتسياسى قۇرىلىپ, كەيىنىرەك قارجى پولي­تسياسى بولىپ قايتا ۇيىم­داس­تىرىلدى. مۇنداي قۇقىق قورعاۋ ورگانىنىڭ وكىلەتتىكتەرى بار جاڭا ارنايى قۇرىلىمنىڭ پايدا بولۋى, قازاقستاننىڭ جاناما زارداپتارى كريمينالدى بيزنەس, «كولەڭكەلى» ەكونوميكا بولىپ تابىلاتىن نارىقتىق قاتىناستارعا وتۋىمەن, سونداي-اق, سالىق قۇ­قىق بۇزۋشىلىقتارىنا قارسى كۇ­رەس­تىڭ سول ۋاقىتتا قولدانىلعان ءتا­سىل­دەرىنىڭ از تيىمدىلىگىمەن بايلانىستى ەدى. بۇگىندە قارجى پوليتسياسى – بۇل ءوز جۇمىسىنىڭ ناتيجەلەرىن سەر­پىندى ۇدەتە الاتىن ۇتقىر جانە ساپالى كادرلىق قۇرامى بار, سىبايلاس جەمقورلىقتى ەسكەرتۋگە, انىق­تاۋعا, جولىن كەسۋگە, ەكونوميكا جانە قارجى قىزمەتى سالاسىندا ادام جانە ازاماتتىڭ قۇقىعىنا, قوعام مەن مەملەكەت مۇددەسىنە قار­سى قىلمىس پەن قاۋىپتەردى اشۋ ءجا­نە تەرگەۋگە باعىتتالعان  قۇقىق قور­عاۋ قىزمەتىن جۇزەگە اسىراتىن ارنايى, جاقسى جابدىقتالعان ورگان. ەكونوميكانىڭ دامۋ پروتسەسى, مەملەكەتتىك قۇرىلىمداردى رەفورمالاۋ ءبىزدىڭ ۆەدومستۆونىڭ الدىنا ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا كۇردەلى مىندەتتەر قويدى جانە قىزمەتكەرلەردىڭ كاسىپقويلىعىن, سىبايلاس جەمقورلىق جانە ەكو­نوميكالىق قىلمىستارعا قار­سى كۇرەستىڭ تيىمدىلىگىن ۇدايى ارتتىرۋدى تالاپ ەتتى. ءوزىنىڭ جۇمىس ىستەگەن ۋاقىتىندا قارجى پوليتسياسى ورگاندارى ون مىڭداعان ەكو­نوميكالىق جانە سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىستاردى انىقتاپ, اشتى, جۇزدەگەن ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتار قىزمەتىنىڭ جولىن كەستى, مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە ميللياردتاعان تەڭگە قايتارىپ, ءبىزدىڭ قوعامنىڭ سەنىمىنە نىق يە بولدى. مەملەكەت باسشىسى تالاپ­تارىنىڭ اياسىندا, قارجى پولي­تسياسىنىڭ قىزمەتىندە ەرەكشە نازار اسا قاۋىپتى قىلمىستاردى انىق­تاۋعا جانە مەملەكەت پەن ازا­مات­تارعا كەلتىرىلگەن ماتەريالدىق زالالدى وندىرۋگە بولىنگەنى بەلگىلى. قازىرگى كەزەڭدەگى قارجى پوليتسياسى وگاندارىنىڭ باستى ءمىن­دەتتەرى بولىپ: سىبايلاس جەم­قورلىق كورىنىستەردىڭ الدىن الۋ; ولاردىڭ جۇيەلى جانە ۇيىمداسقان نىسانىنىڭ جولىن كەسۋ; سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى زاڭنا­مانى جەتىلدىرۋ; «كولەڭكەلى» ەكو­نو­ميكاعا قارسى تۇرۋ; تەرروريزم مەن ەكسترەميزمدى قارجىلاندىرۋ ار­نالارىن انىقتاۋ جانە جولىن كەسۋ بولىپ بەلگىلەندى. كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ قىزمەتىنە مەم­لە­كەتتىك ورگانداردىڭ ارالاسۋىنا جول بەرمەۋ باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەدى. بۇگىندە قارجى پوليتسياسى ەلەۋلى كاسىبي كادرلىق, ادىستەمەلىك جانە ماتەريالدىق-تەحنيكالىق الەۋەتكە يە. ۆەدومستۆونىڭ تەرگەۋ جانە جەدەل اپپاراتى وسى جىلداردا كۇردەلى سىبايلاس جەم­قورلىق جانە ەكونوميكالىق قىل­مىستاردى اشۋ, جولىن كەسۋ جانە تەرگەۋ بويىنشا ەداۋىر كاسىبي تاجىريبە جيناقتادى, قىلمىستىڭ وسى تۇرلەرىنىڭ الدىن الۋ جانە ەسكەرتۋ ماقساتىندا, قازىرگى زا­مانعى اقپاراتتىق تەحنولوگيا­لاردى قولدانا وتىرىپ, بولجاۋ قىزمەتىن جۇزەگە اسىراتىن انا­ليتيكتەردىڭ وزەگى قالىپتاستى. قارجى پوليتسياسى ورگاندارى بۇدان ءارى دە سىبايلاس جەمقورلىق جانە «كولەڭكەلى» ەكونوميكاعا قارسى تۇرۋ جولىمەن, مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق قاۋىپسىزدىگىن قام­تا­ماسىز ەتۋدى, قوعامدا سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ كورىنىستەرىنە توزبەۋشىلىكتى قالىپتاستىرۋعا ءجا­نە وعان قۇقىقتىق وقىتۋ مەن نا­سيحاتتاۋ ارقىلى قول جەتكىزۋدى جالعاستىرادى. ءبىزدىڭ كاسىبي مەرە­كەمىزدە قارجى پوليتسياسى ورگان­دارىنىڭ بۇكىل قۇرامىنا كاسىبي قىزمەتتە جەتىستىكتەر, ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق قاۋىپسىزدىگىن قورعاۋ جانە سىبايلاس جەمقورلىقتى جويۋدىڭ ماڭىزدى ىسىندە قويىلعان ماقساتتارعا جەتۋدە وپتيميزم مەن كۇش-قۋات,  ال ءبىزدىڭ ارداگەرلەرگە – ۇزاق ءومىر جانە ءبىزدىڭ ورتاق ىسىمىزدە بەلسەندى بولۋدى تىلەيمىن. راشيد تۇسىپبەكوۆ, ەكونوميكالىق قىلمىسقا جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى.