جەمقورلىقتىڭ ۇلكەن-كىشىسى جوق

ءوزىنىڭ ومىرگە كەلگەنىنەن بەرگى 20 جىل ىشىندە قار­­جى پوليتسياسى قۇقىق قور­عاۋ ورگانى رەتىندە ۇلكەن دامۋ جو­لىن باستان كەشىردى. ۆەدوم­ستۆو­نىڭ قۇزىرەتىمەن قاتار, قىز­مەت­كەرلەردىڭ كاسىبي دەڭگەيى ءوسىپ, ماقسات-مىندەتتەرىنىڭ ايا­سى كەڭەيدى, كۇردەلەنە ءتۇستى. بۇل ورايدا ءوز ويىن تاراتقان ەكونو­مي­كالىق قىلمىسقا جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس اگەنتتىگى (قارجى پوليتسياسى) توراعاسىنىڭ ورىنباسارى مارات احمەتجانوۆ وسى سالادا اتقارىلىپ جاتقان بىرقاتار ءماندى دە ماڭىزدى ىستەرگە توقتالىپ ءوتتى. ماسەلەن, 2013 جىلى 10 مىڭ­نان استام قىلمىس (10 094) ءتىر­كەلىپ, تەرگەلدى, ال اعىمداعى جى­لى ولاردىڭ سانى شامامەن 5 مىڭ­دى (4 616) قۇرادى, دەدى ول.  بۇل قىل­مىستاردىڭ 27 پايىزى اۋىر جانە اسا اۋىر قىلمىستار كورى­نەدى. بارلىق قىلمىستاردىڭ ءىشى­نەن, شامامەن 65 پايىز (9 596) ەكو­نو­ميكالىق قىلمىستاردىڭ ۇلە­سىندە, 21 پايىز (2 828) – سىباي­لاس جەمقورلىق قىلمىستاردى قۇ­رايدى. 2013-2014 جىلدارى اياقتالعان ىستەر بويىنشا انىق­تال­عان جالپى شىعىننىڭ مولشەرى 290 ملرد. تەڭگەنى قۇراپ, ونىڭ 157 ملرد. تەڭگەسى تەرگەۋ بارىسىندا قابىلدانعان شارالاردىڭ ناتيجەسى بويىنشا قايتا وندىرىلگەن ەكەن. ال اگەنتتىك قىزمەتىنىڭ باس­تى باعىتتارىنىڭ ءبىرى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس بولىپ تابىلادى. وتكەن جىلدان باس­تاپ بۇگىنگى كۇنگە دەيىن ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى 300-گە جۋىق باسشىلار قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى (194 جانە 105), ونىڭ ىشىندە رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە – 22 (12 جانە 10) ادام, وبلىستىق – 83 (50 جانە 31), (قالالىق – 43 (30 جانە 13), اۋداندىق – 135 (102 جانە 51). ماسەلەن, اۋىل شارۋا­شىلىعى ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ومىرياۆكە, ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى شاياحمەتوۆكە, «قازاقستان عارىش ساپارى» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ پرەزيدەنتى مىرزاقۇلوۆقا, اتىراۋ جانە پاۆلودار وبلىستارىنىڭ بۇرىنعى اكىمدەرى رىسقاليەۆ پەن ارىنعا, سقو اكىمىنىڭ ورىنباسارى بالاحونتسەۆكە, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ ۆەتەرينارلىق باقىلاۋ مەن قاداعالاۋ كوميتەتىنىڭ بۇرىنعى توراعاسى جاقىپباەۆقا جانە «كازاتومپروم» مەن «قا­زاق­ستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپا­نيالارىنىڭ توپ مەنەدجەرلەرى مەن تاعى باسقالارعا قاتىستى قوزعالعان قىلمىستىق ىستەر كەڭ قوعامدىق پىكىر تۋدىردى. ەكونوميكانىڭ قارقىندى دامۋ پروتسەسى ۆەدومستۆونىڭ ال­دىندا تۇرعان مىندەتتەردى تۇ­راق­تى تۇردە كۇردەلەندىرىپ, قىزمەت­كەرلەردىڭ كاسىبيلىگى مەن ەكونومي­كالىق قىلمىستارعا قارسى كۇرەس قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىنىڭ ۇدايى ءوسۋىن تالاپ ەتتى. ۋاقىت وتە كەلە جاڭادان قۇرىلعان قار­جى پوليتسياسى اگەنتتىگىنە ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ بارلىق ەكونو­مي­كالىق جانە قارجىلىق قىلمىس­تارعا قارسى كۇرەس جۇرگىزۋ وكىلەت­تىگى بەرىلدى. وسى ساتتەن باستاپ قار­جى پوليتسياسى مەن سالىق ورگاندارى ءبىر-بىرىنەن دەربەس دامىدى. تاجىريبە كورسەتكەندەي, ەكو­نو­ميكالىق جانە سىبايلاس جەمقور­لىق قىلمىستارعا قارسى كۇرەستە كەشەندى ءتاسىل قاجەت ەكەندىگى بەل­گىلى بولدى. بۇعان 2003 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا قارجى پوليتسياسى ورگاندارىنا سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىستاردى تەرگەۋ فۋنكتسيالارىنىڭ بەرىلۋىنە نەگىز ەدى. ءسويتىپ, 2005 جىلدان باستاپ اگەنتتىك تەك پرەزيدەنتكە تىكەلەي ەسەپ بەرەتىن بولدى. ەندى ۆەدومستۆو ەكونوميكالىق جانە سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىستاردىڭ انىقتالۋى مەن تەرگەلۋىن قامتاماسىز ەتەدى, دەدى ودان ءارى ويىن ساباقتاعان م.احمەتجانوۆ. بۇگىنگى تاڭدا قارجى پوليتسيا­سى – ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا كۇردەلى ماسەلەلەردى شەشۋگە جانە سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ بارلىق كورىنىستەرىنە قارسى ءىس-قيمىل جۇرگىزۋگە قابىلەتتى جوعارى كاسىبي كادرلىق قۇرامى بار ورگان. مەملەكەتكە زالال كەلتىرگەن جانە ۇلكەن قوعامدىق پىكىرى بار ءبىرتالاي قىلمىستار انىقتالىپ, تەرگەلدى. رەسپۋبليكانىڭ بيۋد­جەتىنە ميللياردتاعان تەڭگە قاي­تارىلۋدا. مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان جول­داۋىندا جانە باسقا دا باعدار­لا­ما­لىق قۇجاتتاردا اتالىپ ءوتىل­گەن تاپسىرمالاردى ەسكەرە وتىرىپ, اگەنتتىك سوڭعى بىرنەشە جىل­دان بەرى ۆەدومستۆونىڭ ستراتەگيالىق باعىتتارى مەن ءمىن­دەتتەرىن جەتىلدىرىپ جانە كەڭەي­تىپ كەلەدى. «احۋالدىق ورتالىق» قىزمەتى باستالعاننان بەرى ساتىپ الۋ نەگىزدىلىگى مەن جوسپارلاناتىن باعالاردى نەگىزسىز كوتەرۋ ءمان-جايلارىن انىقتاۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك ورگاندار ساتىپ الۋ جوسپارلارىن مونيترينگتەۋ ارقىلى شامامەن 5 ملرد.تەڭگە بيۋدجەت قاراجاتتارىنىڭ ءتيىمسىز شىعىندالۋىنىڭ الدى الىندى. سول سياقتى كاسىپكەرلەردى تەك­سەرۋدى وڭتايلاندىرۋعا باعىت­تالعان جۇيەلى ءىس-شارالار دا قا­بىل­­دانۋدا. الدىن الا جاسال­عان تالداۋ قۇقىققا قايشى ارە­كەت­تەردىڭ ناقتى بەلگىلەرى بار ەكەن­دىگىن كورسەتكەن جاعدايدا عانا تەكسەرىستەر جۇرگىزىلەدى. قارجى پوليتسياسىنىڭ باستاماسى بويىنشا مەملەكەتتىك ورگاندارمەن جۇرگىزىلەتىن تەكسەرىستەردىڭ سانى جىلدان-جىلعا ازايىپ كەلەدى. ەگەر 2011 جىلى 1715 تەكسەرىس جۇرگىزىلگەن بولسا, 2012 جىلى – 1009, ال 2013 جىلى ولاردىڭ سانى 340-تى قۇرادى. سونىمەن قاتار, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ لاۋازىمدى تۇلعالارىنىڭ بيزنەس ىسىنە زاڭسىز ارالاسۋ فاكتىلەرىنىڭ جولىن كەسۋ جۇمىسى جۇرگىزىلۋدە. بۇل ماسەلە بويىنشا اگەنتتىك ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پا­لاتاسىمەن بەلسەندى ءوزارا ءىس-قيمىل جاسايدى. سونىمەن قاتار, جۇيەلى سىبايلاس جەمقورلىق, جالعان كاسىپكەرلىك, كولەڭكەلى ەكونو­ميكاعا قارسى تۇرۋ, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ سالاسىندا, كەدەن جانە سا­لىق سالالارىنداعى سىبايلاس جەم­قورلىققا قارسى كۇرەس جۇمىسى جانداندىرىلا ءتۇستى. ويتكەنى, جەمقورلىقتىڭ ۇلكەن, كىشىسى جوق. الەكساندر تاسبولاتوۆ, «ەگەمەن قازاقستان».