سوت جۇيەسىندەگى سونى جاڭالىق

كەشە ەلىمىزدىڭ جوعارعى سوتىندا سوت جۇيەسىنىڭ اشىقتىعى مەن قول-جەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتەتىن, ءارى بيۋدجەت قاراجاتىن ۇنەمدەۋگە اسەرىن تيگىزەتىن حالىققا قىزمەت كورسەتەتىن جاڭا ەلەكتروندى اقپاراتتىق قىزمەت­تىڭ تۇساۋكەسەرى بولدى. وندا سوت پرو­تسەسىنە قاتىسۋ ءۇشىن ەلەكتروندى قىزمەتتىڭ بىرقاتار ارتىقشىلىقتارى تانىستىرىلدى. سونىڭ ىشىندە «سوت قۇجاتتارىمەن تانىسۋ», «سوتتىق كابي­نەت» جانە اۋديو-بەينە تىركەۋ ءتۇرى سوت پروتسەسىنە قاتىسۋشىلاردىڭ بارلىعى ءۇشىن دە قولايلى بولماق كورىنەدى. اتالعان قىزمەت ءتۇرى جسن, پارول جانە لوگين ەنگىزۋ ارقىلى ەلەكت­روندى سوت قۇجاتتارىن قاراۋعا ارنال­عان. ال لوگين مەن پارول تۋرالى سوت پروتسەسىنە قاتىسۋشى ءوزىنىڭ ەلەكت­روندى مەكەنجايىنا نەمەسە ۇيالى تەلە­فونىنا SMS حابارلاما جىبەرىلۋى ارقىلى ەلەكتروندى تۇردە اق­پارات الادى. ماسەلەن, سوتقا ادەيى حا­بار­لاسقان ادام, ءوزىنىڭ ۇيالى تەلەفونىنا نەمەسە ەلەكتروندى مەكەنجايىنا ەلەكت­رون­دى حابارلامالاردى جىبەرۋگە كەلىسىمىن جانە ارىزىن بەرگەندىگى مەن تىركەلگەندىگى تۋرالى تالون الادى. بۇل جەردە سوت پرو­تسەسىنىڭ ەكىنشى تارابى دا سوت تال­قى­لاۋىنا ءدال وسىنداي تالون الۋىنا ءمۇم­كىندىگى بار. ءسويتىپ, جوعارىدا اتالعان «سوت قۇجاتتارىمەن تانىسۋ» اقپاراتتىق قىزمەتى ارقاسىندا ازاماتتار ۇيلەرىنەن شىقپاي-اق, ينتەرنەتتى پايدالانۋ ار­قىلى قاجەتتى سوت قۇجاتتارىمەن تانىسا الادى. سول سياقتى www.sud.gov.kz رەسمي سايتىندا سوت ورگاندارى قىزمەتى مەن ونلاين قىزمەتىنە قولجەتىمدى «ءبىر تەرەزە» – «سوتتىق كابينەت» ەلەكتروندى جوباسى اشىلماق. اتالعان «سوتتىق كابينەت» ەلەكتروندى ءوزارا ارەكەت ارقى­لى سوت ءوندىرىسىن جەڭىلدەتۋگە جانە سوت جۇيەسىنىڭ اشىقتىعى مەن قول­جە­­­تىم­­دىلىگىن, جەدەلدىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان. بۇل ارادا ايتىلعان سوتتىق كابينەتتىڭ باسىمدىلىعى: ارىز بەن ۇسىنىستاردى, شاعىمداردى دايىنداۋ مەن بەرۋدىڭ ەلەكتروندى ءتۇرى; ينتەرنەت جۇيەسى ارقىلى قولجەتىمدىلىك; مەملەكەتتىك وتەمدەردى ونلاين ارقىلى تولەۋ; اقپاراتتىق قولداۋ; مالىمەتتەر مەن قوسىلۋدىڭ قاۋىپسىزدىگى بولىپ تابىلادى. بۇدان باسقا سوت تالقىلاۋىنىڭ ساپا­لى ءوتۋى ەرەكشە ەسكەرىلىپ وتىر. ول ءۇشىن ەلەكتروندى قاۋلىعا ءتۇسىرۋ ءمۇم­كىندىگىن قاراستىراتىن قازىرگى تاڭ­داعى تەحنولوگيالار نەگىزىندە سوت پروتسەستەرىنە اۋديو-بەينە تىركەۋدى ەنگىزۋ جولدارى قامتاماسىز ەتىلۋدە. ال بۇل جۇزەگە اس­قان سوڭ قاتىسۋشىلارعا سوت پرو­تسەسى­نە قاتىسۋعا جوعارىدا اتالعان «سوتتىق كابينەت» ارقىلى مۇمكىن بو­لادى. وسىلايشا, سوت پروتسەسىنە قاتى­سام دەۋشىلەرگە قاشاندا جاسىل شام اشىلماق. كەيىنىرەك, ءتىپتى, وسى ايتىلعان اۋديو-بەينە تىركەۋ اياسىندا شەتەلدەردىڭ ءتاجى­ري­بەسىنە سۇيەنە وتىرىپ, سوتتاردى بەي­نەكونفەرەنتسبايلانىس جۇيەسىمەن جاب­دىقتاۋ ارقىلى سوت تالقىلاۋىن قا­شىقتىقتان وتكىزۋ مۇمكىندىگىن ودان ءارى دامىتۋعا جول اشىلادى. ءسويتىپ, وسىن­­­داي جۇيەنى ەنگىزۋ ارقاسىندا جا­زا­نى ورىنداۋ سالاسىنداعى ورگان­دار­عا اي­داۋىل تۇرىنەن ارىلۋعا, ال سوت­­­­تا­لۋ­شى­عا قامالعان جەرىنەن تىكەلەي بەينە­كونفەرەنتسبايلانىس جۇيەسى ارقىلى تۇسىنىك بەرۋىنە مۇمكىندىك تۋادى دەگىمىز كەلەدى. مۇنداي جوبا بۇگىنگى تاڭدا وتە قا­جەت بولىپ وتىر. سەبەبى, اتالعان جاڭا ەلەكتروندىق جوبالاردىڭ ىسكە قوسىلۋى پوشتالىق شىعىنعا جۇمسالاتىن بيۋد­جەت قاراجاتىن ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك بەرە­دى ەكەن. ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, رەسپۋبليكا سوتتارى 2012 جىلى 580 105 تالاپ-ارىز, 2013 جىلى 643 683 ءوتىنىش قابىلداسا, 2014 جىلدىڭ وتكەن 5 ايىندا 282 مىڭنان استام ارىز قابىلداعان. ال ءاربىر ارىز بويىنشا جولداناتىن پوشتالىق حابارلاندىرۋلار كوپ قارجىنى قاجەت ەتەتىن كورىنەدى. الەكساندر تاسبولاتوۆ, «ەگەمەن قازاقستان».