«تاۋەلسىزدىك كۇنى – ەلىمىزدىڭ ەڭ ۇلىق مەرەكەلەرىنىڭ ءبىرى. بۇل كۇن – ازاتتىعىمىز بەن ەركىندىگىمىزدىڭ سيمۆولى. شىن مانىندە, ەلىمىزدىڭ بۇگىنگە دەيىن جەتكەن جەتىستىكتەرىنىڭ ءبارى وسى تاۋەلسىزدىكتىڭ جەمىسى. تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسىندا ءبىز دەموكراتيالىق, قۇقىقتىق جانە الەۋمەتتىك مەملەكەت قۇرۋدامىز. قازىر بۇكىل الەم الماعايىپ كەزەڭدى باستان وتكەرۋدە. وسىنداي كۇردەلى شاقتا ەلدىكتىڭ ىرگەسىن بەكىتىپ, تاۋەلسىزدىكتى نىعايتۋ – باستى مىندەت», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.
وتىرىس بارىسىندا سەنات دەپۋتاتتارى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى توتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ جانە ولاردى جويۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكiمەتi مەن تۇرىكمەنستاننىڭ ۇكiمەتi اراسىنداعى ازاماتتىق قورعانىس, توتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ جانە ولاردى جويۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوبالارىن قارادى. قابىلدانعان قۇجاتتار ەلدەردىڭ قۇزىرەتتى ورگاندارى اراسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدى كۇشەيتۋگە جانە تاجىريبە الماسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
«بۇل كەلىسىمدەر كورشى ەلدەرمەن بىرلەسىپ, تابيعي جانە تەحنوگەندىك سيپاتتاعى توتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋدى كوزدەيدى. زاڭ نورمالارى وسى باعىتتاعى بىرلەسكەن شارالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قۇقىقتىق نەگىز قالىپتاستىرادى. اتالعان زاڭدار وسى سالاداعى ءوزارا ءىس-قيمىلداردى جۇزەگە اسىرا وتىرىپ, كورشى ەلدەرمەن ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرا تۇسەدى دەپ سەنەمىز», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.
سونىمەن قاتار وتىرىس كەزىندە سەناتورلار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى ينۆەستيتسيالاردى كوتەرمەلەۋ جانە ءوزارا قورعاۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭدى قابىلدادى. بۇل زاڭ شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ جانە ەكى ەلدىڭ ينۆەستورلارىنىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ ءۇشىن قولايلى جاعدايلار جاساۋعا باعىتتالعان.
سونداي-اق پالاتا وتىرىسىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قىلمىستىق-پروتسەستىك كودەكسىنە سوت القابيلەردىڭ قاتىسۋىمەن قارايتىن ىستەر ساناتتارىن كەڭەيتۋ بويىنشا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى قابىلداندى. قۇجاتقا ەنگىزىلگەن جاڭا نورمالار سوتتارعا دەگەن سەنىمدى ارتتىرۋدى جانە ازاماتتىق قوعامنىڭ سوت ءىسىن جۇرگىزۋ راسىمىنە قاتىسۋىن جانداندىرۋدى كوزدەيدى.
جالپى, بۇل زاڭنىڭ نەگىزگى ماقساتى – قىلمىستىق ءىس جۇرگىزۋ زاڭناماسىن جەتىلدىرۋ. سول ارقىلى قوعامنىڭ قۇقىقتىق مادەنيەتىنىڭ ءوسۋى جانە سوت تورەلىگىنىڭ ناتيجەلەرىنە ازاماتتاردىڭ قاناعاتتانۋ دەڭگەيىنىڭ ارتۋى قامتاماسىز ەتىلمەك. قازىرگى تاڭدا قازاقستاندا سوتتار القابيلەردىڭ قاتىسۋىمەن تەك اسا اۋىر قىلمىستار بويىنشا قىلمىستىق ىستەردى قارايدى. زاڭدا القابيلەردىڭ قاتىسۋىمەن سوتتىڭ قاراۋىنا جاتاتىن قىلمىستىق ىستەر ساناتىن اۋىر جانە اۋىرلىعى ورتاشا قىلمىستاردىڭ تاعى 13 قۇرامىمەن كەڭەيتۋگە قاتىستى نورمالار بار.
وسى زاڭ بويىنشا پىكىر بىلدىرگەن ماۋلەن اشىمباەۆ بۇل باعىتتاعى جاڭا نورمالار مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2022 جىلعى 16 ناۋرىزداعى جولداۋىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىمەن قابىلدانعانىن ايتتى.
«قابىلدانعان زاڭ القابيلەر سوتىن ودان ءارى دامىتۋدى جانە القابيلەردىڭ قاتىسۋىمەن سوتتا قارالاتىن ىستەردىڭ ساناتتارىن كەڭەيتۋدى كوزدەيدى. بۇل – قوعامنىڭ سۇرانىسىنا ساي كەلەتىن ادىلەتتى قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ جولىنداعى ماڭىزدى قادام. الداعى ۋاقىتتا القابيلەر سوتى ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ سوتتا قورعالۋىنا قوسىمشا كەپىلدىك بەرەدى دەپ سەنەمىز», دەدى سەنات توراعاسى.
پالاتا وتىرىسىندا بىرقاتار سەناتور وزدەرىنىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى. اينۇر ارعىنبەكوۆا ونكولوگيالىق قىزمەتتى جاڭعىرتۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى تۋرالى دەپۋتتاتىق ساۋالىن ەلىمىزدىڭ پرەمەر-مينيسترىنە جولدادى. وندا رادياتسيا قاۋىپسىزدىگىن باقىلاۋدىڭ ساپاسىزدىعى, زاڭناماداعى ولقىلىقتار سالدارىنان يادرولىق مەديتسينا ورتالىقتارىن سالۋ مەن ولاردى پايدالانۋدا پروبلەمالار تۋىنداعانى اتاپ كورسەتىلگەن.
«اتوم قاداعالاۋ كوميتەتى نىسان پايدالانۋعا تاپسىرىلعاننان كەيىن عانا جۇمىس ىستەۋگە ليتسەنزيا بەرەدى. وسىلايشا, جوبالاۋ نەمەسە قۇرىلىس قاتەلەرىن بارلىق قۇرىلىس جۇمىسى اياقتالعاننان كەيىن عانا انىقتاۋعا بولادى. ال ولاردى تۇزەتۋ ۇزاق ۋاقىت پەن ۇلكەن قارجى شىعىندارىن تالاپ ەتەدى», دەدى اينۇر ارعىنبەكوۆا.
سەناتور بۇل پروبلەمالاردىڭ رادياتسيا قاۋىپسىزدىگى تالاپتارىنىڭ ساقتالماۋىنا اكەلىپ سوعاتىنىن جانە سونىڭ سالدارىنان ناۋقاستار مەن قىزمەتكەرلەردىڭ عانا ەمەس, جالپى حالىقتىڭ دەنساۋلىعىنا زيان كەلۋ قاۋپى بار ەكەنىن دە اتاپ ءوتتى.
سەناتور امانگەلدى تولاميسوۆ ەلىمىزدىڭ پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ اتىنا جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەر جارناماسىنىڭ كوبەيىپ كەتكەنىنە جانە ولار جۇمىسىن ۇدەتىپ بارا جاتقانى تۋرالى ايتتى.
دەپۋتات بۇل ماسەلە پارلامەنت قابىرعاسىندا بىرنەشە رەت كوتەرىلگەنىنە نازار اۋداردى. «ويىن بيزنەسى تۋرالى» زاڭدا ەلەكتروندى كازينولار مەن ينتەرنەت-كازينو قىزمەتتەرىنە تىيىم سالىنعان, ال «جارناما تۋرالى» زاڭدا مۇنداي كازينولار مەن ولاردىڭ قىزمەتتەرىنە جارناما جاساۋعا تىيىم سالىنعان. بىراق دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, قازىر زاڭناماعا وسىنداي جارناما ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتەتىن نورمالاردى ەنگىزۋ ماڭىزدى.
«ويىن بيزنەسى ۇلكەن قارجىنىڭ كوزى بولعاندىقتان با, الدە ءتيىستى دارەجەدەگى باقىلاۋ مەن قاداعالاۋدىڭ جوقتىعىنان با وعان ءىس جۇزىندە تىيىم سالۋ ءالى كۇنگە دەيىن مۇمكىن بولماي تۇر. ويىن اۆتوماتتارى كەز كەلگەن جەرگە قويىلعان, ستاۆكا قابىلداۋ پۋنكتتەرى ەركىن جۇمىس ىستەيدى. جارنامالىق سەرىكتەستەرى دە كوبىنە بۋكمەكەرلىك كومپانيالاردى جارنامالاپ كۇن كورىپ وتىرعاندىقتان ودان باس تارتپاسى انىق. بىراق بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە توقتاۋ سالماسا, قوعامداعى جاعداي ۋشىعىپ بارادى», دەپ اتاپ ءوتتى سەناتور.
پرەمەر-مينيسترگە جولداعان ساۋالىندا عۇمار دۇيسەمباەۆ وتاندىق زەرگەرلىك ونەركاسىپتى قولداۋ شارالارىن كۇشەيتۋگە شاقىردى. اتاپ ايتقاندا, سەناتور كولەڭكەلى يمپورت پەن كونترابانداعا قارسى كۇرەستى كۇشەيتۋدى, لومباردتاردا پايدالانىلعان زەرگەرلىك بۇيىمداردى تەك ىشكى نارىققا ساتۋعا, سونداي-اق باسقا دا شارالاردى قولدانۋعا مىندەتتەۋدى ۇسىندى.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان التىن ءوندىرۋ بويىنشا الەمنىڭ توپ-20 ەلىنىڭ قاتارىنا كىرەدى. بىراق وتاندىق زەرگەرلىك وندىرىسكە التىننىڭ نەگىزگى جەتكىزۋشىلەرى – لومباردتار مەن كولەڭكەلى نارىق قاتىسۋشىلارى.
«رەسمي ستاتيستيكاعا سايكەس, 2021 جىلى ەلدىڭ زەرگەرلىك بۇيىمدار نارىعى 76 ملن دوللاردى قۇرادى, ونىڭ تەك 4 ملن دوللاردى, ياعني 5 پايىزىن عانا وتاندىق زەرگەرلىك بۇيىمدار وندىرۋشىلەرى وندىرگەن. قازاقستان زەرگەرلەر ليگاسىنىڭ باعالاۋى بويىنشا زەرگەرلىك بۇيىمدار نارىعى 90% كونترافاكتىلىك جانە كونتراباندالىق بۇيىمداردان تۇرادى», دەدى عۇمار دۇيسەمباەۆ.
سەناتور ەلىمىزدىڭ زەرگەرلىك ونەركاسىبىن دامىتۋعا, ياعني جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا جانە بيۋدجەت تۇسىمدەرىنىڭ وسۋىنە باعىتتالعان بىرقاتار ۇسىنىس ايتتى.
بەكبولات ورىنبەكوۆ جامبىل وبلىسىنىڭ قورداي اۋدانىندا ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ تاپشىلىعىنا نارازىلىعىن ءبىلدىردى. پرەمەر-ءمينيستردىڭ اتىنا جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا, ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ 90 پايىزى كورشى قىرعىز رەسپۋبليكاسىنان جەتكىزىلەتىنىن اتاپ ءوتتى. سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, «قورداي 220» ەلەكتر ستانساسىنىڭ قۇرىلىسى وسى ماسەلەنىڭ وڭ شەشىلۋىنە سەپتىگىن تيگىزەدى.
سەناتور بۇل ماسەلەنى «قورداي 220» ەلەكتر ستانساسىن سالۋ ارقىلى شەشۋگە بولادى دەپ ەسەپتەيدى. دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, ستانسا سالىنسا اۋدان تۇرعىندارىنىڭ ەلەكتر ەنەرگياسىنا تاۋەلدى بولۋ ماسەلەسى شەشىلەدى ءارى الەۋمەتتىك جانە كاسىپكەرلىك نىساندار سەنىمدى ەلەكتر قۋاتىمەن قامتاماسىز ەتىلەدى.
