ۇكىمەت
وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا بىرقاتار وزەكتى ماسەلەلەر تالقىلاۋعا ءتۇسىپ, ءوز شەشىمدەرىن تاپتى. ناقتى توقتالساق, الماتىدا وڭىرلىك قارجى ورتالىعىن قۇرۋ, جەر تەلىمدەرىن شەتەلدىكتەرگە جالعا بەرۋ شارتى, سونداي-اق تاريفتىك ساياساتتاعى وزگەرىستەر مەن حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ءىسى سەكىلدى ماڭىزدى ماسەلەلەر قارالدى.
ارنايى ماماندار ايماقتاردى ارالايدى
وتىرىستان كەيىن ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە بريفينگ وتكىزگەن ۇكىمەت مۇشەلەرى ءبىرقاتار جاعىمدى مالىمدەمەلەر جاريالادى. ماسەلەن, پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى باقىتجان ساعىنتاەۆ بۇدان بىلاي مينيسترلىكتەردىڭ ماماندارى ايماقتارعا ارنايى شىعىپ, اۋىل-اۋدانداردى ءجيى ارالاپ, جاعدايمەن جەرگىلىكتى جەردىڭ وزىندە تىكەلەي تانىسىپ وتىراتىندىعىن ايتتى. «وزدەرىڭىزگە بەلگىلى, ەلباسىنىڭ ءوزى اركەز وڭىرلەرگە ساپارلاعاندا ايماق باسشىلارىنان اۋىلدى جەرلەردەگى ازاماتتاردىڭ شاعىن كاسىپكەرلىگىن جانداندىرۋ ءۇشىن بەرىلىپ جاتقان نەسيەلەرگە يەلىك ەتۋ جايىن الدىمەن سۇرايدى. قالىپتى جۇمىس جۇرگىزىپ جاتقان اكىمدەر ناقتى دەرەكتەر كەلتىرىپ, بار جاعدايدى مۇدىرمەي اڭگىمەلەيدى. ال كەيبىر اكىمدەر مۇندايدا جەرگە قارايدى.
بەلگىلىسى – مەملەكەت اۋىلدى جەرلەردەگى كاسىپ كوزدەرىن وركەندەتىپ, جۇمىس ورىندارىن اشۋ ماقساتىندا بىرنەشە جىلدان بەرى سان ءتۇرلى باعدارلامالار ارقىلى قارجىلىق قولداۋ كورسەتۋدى توقتاتقان ەمەس. توقتاتپايدى دا. تەك, ءبىز ەندى جاقىن كۇندەرى وسى باعدارلامالاردىڭ ناتيجەسىن تەكسەرىپ, تانىسۋ ءۇشىن ايماقتاردى ارالايتىن بولامىز. سەبەبى, كەي وبلىستاردا وسىعان قاتىستى ولقىلىقتار جەتكىلىكتى. مىسالى, جامبىل وبلىسى نەگىزىنەن اگرارلى ءوڭىر بولا تۇرا, وسى كۇنگە دەيىن بىردە-ءبىر كرەديتتى شارۋالارعا ۇلەستىرمەگەن. نەگە ولاي؟ راسىمەن دە ول جاقتا نەسيەگە ەشكىم مۇقتاج ەمەس پە, الدە, وعان قول جەتكىزۋ مۇمكىن بولماي وتىر ما؟ سول سەكىلدى مامانداردى قايتا دايارلاۋ ىسىنە قاتىستى دا مىسالدار جەتكىلىكتى. ايتايىق, ماڭعىستاۋ وبلىسىندا ارنايى قايتا دايارلاۋ كۋرسىنان وتكەن بىردە-ءبىر مامان قىزمەتكە ورنالاسپاعان. وسىنداي ماسەلەلەردىڭ اراجىگىن اجىراتىپ, ءتيىستى شارالار قولدانۋ ءۇشىن ماماندارىمىز ەل ارالايتىن كەز كەلدى. وسىلاي ەتكەندە عانا مەملەكەتتىك ىستەر ىلگەرىلەيتىن بولادى», دەدى ب.ساعىنتاەۆ.
الماتى – ازياداعى وڭىرلىك قارجىلىق حاب
ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزگەن ۇلتتىق بانك توراعاسى قايرات كەلىمبەتوۆ بيىلعى جىلدىڭ 1 جەلتوقسانىندا الماتى قالاسىن قارجى ورتالىعى رەتىندە دامىتۋدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى تۇجىرىمداماسى قابىلدانۋى ءتيىس ەكەندىگىن ايتتى. «ۇكىمەت وتىرىسىندا الماتىنىڭ وڭىرلىك قارجى ورتالىعى رەتىندە دامۋ ماسەلەسى تالقىلاندى. الماتىدا قارجى ورتالىعىن قۇرۋ باستاماسى, وكiنiشكە قاراي, وسى ۋاقىتقا دەيiن تيiستi دەڭگەيدە دامىتىلعان جوق. سوندىقتان بۇگiن ۇكiمەت ۇلتتىق بانكپەن بiرگە بۇل باعىت بويىنشا بiرقاتار ناقتى شەشiم قابىلدادى. الماتى قالاسىنداعى قارجى ورتالىعىنىڭ 2020 جىلعا دەيiنگi دامۋ تۇجىرىمداماسى قايتا قارالادى. بۇل قۇجات وسى جىلدىڭ 1 جەلتوقسانىنا دەيiن قابىلدانادى», دەدi ق.كەلiمبەتوۆ.
ەلىمىزدىڭ باس بانكيرىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, الماتى يسلام دامۋ بانكiنiڭ ورتالىق ازياداعى وڭىرلىك حابىنا اينالادى. جاقىندا وتكەن استانا ەكونوميكالىق فورۋمىندا 2 ملرد. اقش دوللارى كولەمiندە ينۆەستيتسيانى مەملەكەتiمiزگە تارتۋ تۋرالى قازاقستان ۇكiمەتi يسلام دامۋ بانكiمەن كەلiسكەنى ەسىمىزدە. وسى كەلiسiم نەگىزىندە الماتى ورتالىق ازياداعى يسلام دامۋ بانكiنiڭ وڭىرلىك حابىنا اينالادى ەكەن. ۇلتتىق بانك توراعاسى سالىق سالۋ جانە زاڭناما ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭدارعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ جۇمىستارىن جالعاستىرۋ ءۇشىن ارنايى گرانتتار بولىنگەنىن جەتكىزدى. سونداي-اق, يسلام دامۋ بانكi يسلام قارجىلاندىرۋى بويىنشا الەمدiك دەڭگەيدەگi ەلۋشاقتى ماماندى قايتا دايارلاۋعا كەڭەس بەرىپتى. ولاردىڭ بۇل تىلەگى تاياۋ ارادا ورىندالاتىن بولادى.
جەردى جالعا بەرۋ ۇزارتىلادى
قازىرگى كۇندە شەتەلدiكتەرگە جالعا بەرiلگەن جەردiڭ جالپى كولەمi 313 مىڭ گەكتارعا جۋىق كورىنەدى. ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتiندە وتكەن بريفينگتە وڭiرلiك دامۋ مينيسترi بولات جامiشەۆ وسىنى مالiمدەدi. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, بۇدان بىلاي شەتەلدiك كومپانيالار نەمەسە تۇلعالار جالعا العان جەر تەلiمدەرi جوبانىڭ ءوزiن-ءوزi اقتاۋ مەرزiمiنە دەيiن بەرiلەتىن بولماق. ويتكەنى, قازiرگi ۋاقىتتا ول 10 جىل مەرزiمگە دەيiن شەكتەتiلگەن. ەندiگi كەزەكتە ول 10 جىلدان ۇزارتىلادى. دەگەنمەن, وعان قول جەتكىزۋ ءۇشىن جوباعا ينۆەستيتسيا سالۋ تالابى ورىندالۋى كەرەك. بۇل شارتتار اۋىلشارۋاشىلىق ماقساتتارىنا ارنالعان جەرلەرگە قاتىستى ايتىلدى.
وڭىرلىك دامۋ ءمينيسترى ۇكiمەت وتىرىسىندا «كەيبiر زاڭ اكتiلەرiنە جەر قاتىناستارىن رەتتەۋ ءماسەلەلەرi بويىنشا وزگەرiستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگiزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىنىڭ تالقىلانعانىن دا ايتتى. جاڭا زاڭ جەر تەلىمدەرىنىڭ پايدالانىلماۋ جاعدايلارىن انىقتاۋ, جەر ۋچاسكەسىن ماجبۇرلەپ الىپ قويۋ شارتتارىن جەتىلدىرۋ, كەپىلدە تۇرعان اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى پايدالانىلمايتىن نەمەسە زاڭنامانى بۇزا وتىرىپ پايدالانىلاتىن جەر ۋچاسكەلەرىن ۋاقىتشا باسقارۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردى شەتەلدىكتەرگە, ازاماتتىعى جوق جانە شەتەلدىك زاڭدى تۇلعالارعا بەرۋ مەن پايدالانۋدىڭ مەحانيزمدەرىن جەتىلدىرۋ, جەكە قوسالقى شارۋاشىلىق جۇرگىزۋ جونىندەگى نورمالاردى رەتتەۋ, مەملەكەت مۇقتاجى ءۇشىن جەر ۋچاسكەسىن ماجبۇرلەپ يەلىكتەن شىعارۋ ءراسىمىن قاداعالاۋدى قامتاماسىز ەتەدى ەكەن. ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, وسى زاڭ جوباسى نەگىزىندە جەر جانە ازاماتتىق ءىس-جۇرگىزۋ كودەكستەرى مەن «ينۆەستيتسيالار تۋرالى», «تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىندا ۇلەستىك قاتىسۋ تۋرالى» زاڭدارىنا بىرقاتار تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ كوزدەلىپ وتىرعان كورىنەدى.
جۇمىسپەن قامتۋ شارالارى شيراتىلدى
ەلىمىزدە كاسىپكەرلىكتى دامىتىپ, حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ شارالارى كەڭ اۋقىمدا ءجۇرىپ جاتىر. ماسەلەن, «اۋىلدى جەرلەردەگى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ ارقىلى جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ جانە تىرەك اۋىلداردى دامىتۋ» جوباسى اياسىندا اعىمداعى جىلى شامامەن 10 مىڭ ادامدى جۇمىسپەن قامتۋ كوزدەلىپ وتىر ەكەن. بۇگىنگى كۇنگە دەيىن 944 ادام شاعىن كرەديت الىپ, 1 مىڭنان استام قوسىمشا جۇمىس ورنىن اشىپتى. بۇرىن بەرىلگەن كرەديتتەردى قايتارۋ كەستەسى ازىرلەنىپ, ونىڭ ورىندالۋىنا مونيتورينگ جۇرگىزىلۋدە. بۇل ءسوزدى ەڭبەك ءجانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى تامارا دۇيسەنوۆا ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە بولعان ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا ايتتى. «وسى باعىتتى ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن وڭىرلەر «اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى كاسىپكەرلىكتى قولداۋ قورى» اق-تان بەرىلەتىن نەسيە مولشەرلەمەسىن تاعى 6 پايىزعا ازايتۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋدى ءوتىندى. ال ءبىز وعان قوسىمشا, ايماقتارداعى قارجى ۇيىمدارى اراسىنداعى باسەكەلەستىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسيالاردى قارجى اگەنتتىگىنىڭ تىزىمىنە قوسۋدى دا ۇسىنىپ وتىرمىز», دەدى مينيستر.
«جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى اياسىندا ينفراقۇرىلىمدى جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ەسەبىنەن جۇمىسپەن قامتۋدى قامتاماسىز ەتۋ شارالارى اياسىندا اعىمداعى جىلى شامامەن 17 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلادى ەكەن. وسى ماقساتتى ورىنداۋ ءۇشىن 1 037 جوبانى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانعان. قازىرگى كەزدە 316 جوبانى ىسكە اسىرۋ باستالىپ تا كەتكەن. ناتيجەسىندە 4 مىڭنان استام جۇمىس ورنى قۇرىلعان. رەسپۋبليكا بويىنشا قاتىسۋشىلاردىڭ ورتاشا ايلىق جالاقىسى 40 مىڭ تەڭگە دەڭگەيىندە قالىپتاسىپتى. وڭىرلەردىڭ كوپشىلىگىندە باستالعان نىسانداردىڭ ۇلەس سالماعى 47 پايىزدان جوعارى ەكەندىگىن ايتتى ت.دۇيسەنوۆا.
اۋسىلدىڭ الدىن الۋ قاجەت
ەلىمىز كورشىلەس مەملەكەتتەردىڭ شەكارالاس اۋداندارىندا جانۋارلاردى اۋسىلعا قارسى ۆاكتسينالاۋعا 2 ملن. ەۋرو جۇمساۋدى كوزدەپ وتىر. بىلتىرعى جىلدىڭ قازان ايىندا استانا قالاسىندا ورتالىق ازيا وڭىرىندە اۋسىلمەن كۇرەستى ۇيلەستىرۋ جانە باقىلاۋ بويىنشا سۋبوڭىرلىك كەڭسە اشىلعانى ءمالىم. ەندى وسى كەڭسە جانىندا ۆاكتسينا بانكىن قۇرۋ جوسپارلانۋدا ەكەن. ونداعى ءبىرىنشى گرانت 2 ملن. ەۋرونى قۇرايدى. ول كورشىلەس مەملەكەتتەردىڭ شەكارالاس اۋداندارىندا جانۋارلاردى ۆاكتسينالاۋ ءۇشىن جوعارى ساپالى ۆاكتسينا ساتىپ الۋعا جۇمسالماق كورىنەدى. سونداي-اق, ەلىمىزدىڭ 5 وبلىسىندا اۋسىلدىڭ قۇرىلىمسىز اقۋىزىن انىقتاۋ جانە ۆاكتسينالانعان جانۋارلاردىڭ يممۋنيتەتتى العانى انىقتالىپ جاتىر. بۇل تۋرالى بريفينگتە اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-ءمينيسترى گۇلميرا يساەۆا ءمالىم ەتتى. «ءبىز قۇرىلىمدىق اقۋىزعا تۇراقتى مونيتورينگ جۇرگىزىپ وتىرمىز. بۇل بىزگە تاياۋ جىلداردىڭ ىشىندە ەلىمىزدىڭ اۋسىلدان ازات ايماق قاتارىنا كىرۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ۆيتسە-مينيستر. مينيسترلىك دەرەكتەرىنە قاراعاندا, اعىمداعى جىلدىڭ 5 ايىندا, كەيبىر ءجىتى جانە سوزىلمالى ينفەكتسيالاردى قوسپاعاندا, قازاقستان اۋماعىندا ەپيزووتيالىق جاعداي بىرقالىپتى. وسى جىلدىڭ باسىنان مامىر ايىنا دەيىن ءجىتى ينفەكتسيالاردىڭ 74 وشاعى تىركەلىپتى. بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 29 پايىزعا كەم ەكەن.
ۇزاق مەرزىمدى تاريفتەر تيىمدىلىگى
الداعى جىلدان باستاپ, ەلدەگى بارلىق تابيعي مونوپوليالار سۋبەكتiلەرi 5 جىل مەرزiمگە ۇزاق مەرزiمدi تاريفتەرمەن جۇمىس ىستەۋگە اۋىستىرىلاتىن بولادى. بۇل رەتتە مونوپوليستەر تاريفتەردىڭ قولدانىس كەزەڭىندە تيىمدىلىكتى ارتتىرۋدان تۇسكەن كىرىستەردى وزدىگىنەن باسقارۋ ارقىلى وندىرىستىك شىعىنداردى تومەندەتۋگە ىنتالاندىرىلماق. ال ۇزاق مەرزىمدى كەزەڭ ىشىندە بەلگىلەنگەن تاريفتەردىڭ ءوسۋى, سونىمەن قاتار, تومەندەتۋ جاعىنا وزگەرۋى فورس-ماجورلىق جاعدايلاردا جانە ايرىقشا جاعدايلاردا عانا مۇمكىن بولادى. مىسالى, ستراتەگيالىق تاۋارلار نارىعىنىڭ كونيۋنكتۋراسى كۇرت وزگەرگەن كەزدە تيىمدىلىگى انىق بايقالماق. مۇنى تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ اگەنتتiگiنiڭ توراعاسى مۇرات وسپانوۆ ايتتى.
ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, جاڭا ادiستەر تاريفتەردىڭ بولجالدى بولۋىن قامتاماسىز ەتەتiندىكتەن, ەلىمىزگە كەلۋگە نيەتتى ينۆەستورلار سانىنىڭ ارتۋىنا سەپ بولماق. سونىمەن قاتار, ەلدiڭ باسەكەگە قابiلەتتiلiگiن ارتتىرۋعا تابيعي مونوپوليالار سۋبەكتiلەرiنiڭ تيiمدi جۇمىس iستەۋi تiكەلەي اسەر ەتەتiن كورىنەدى.
نۇرباي ەلمۇراتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».
