بەلسەندى ءومىر ءسۇرىپ جۇرگەن ادامنىڭ ءبىر-اق ساتتە بەيباققا اينالىپ, ءۇمىت پەن كۇدىك ارالاس جانتالاس كۇيىن كەشە ءجۇرىپ, ءولىمدى ەمەس, ءومىردى تاڭداعان كەزدەگى العاش يەك ارتار ويى: «شەتەلدە ەمدەلسەم, قالاي بولار ەكەن؟».
قازىر الەۋمەتتىك جەلىنى اشىپ قالعان ادام سىرقاتىنا ساۋعا سۇراعانداردىڭ ءوتىنىش-تىلەگىنەن اياق الىپ جۇرە المايدى. «باس جارىلسا – بورىك ىشىندە, قول سىنسا – جەڭ ىشىندە», دەپ ۇيات پەن نامىستى يمانى سانايتىن ءىرى مىنەز اجالدىڭ دەمىن قۇلاقتىڭ تۇبىنەن سەزگەندە ادىرا قالاتىنى ايان عوي. ادەتتە مۇنداي جارناما ماتىندەرىنىڭ مازمۇنى دا ۇقساس كەلەدى: «ناۋقاستىڭ جاعدايى اۋىر, سيرەك كەزدەسەتىن سىرقات ءتۇرى, دەرت اسقىنىپ بارادى. ءبىزدىڭ سىرقاتتى ەمدەپ جازۋعا قازاقستان مەديتسيناسى قاۋقارسىز. ايىقپاس دەرتتىڭ داۋاسىن كورەيانىڭ ياكي تۇركيانىڭ دارىگەرلەرى بىلەمىز دەپ وتىر. كومەكتەسىڭىزدەر!». اڭعارعانىمىز, جەلىدەگى جارنامالاردىڭ دەنى, ايتالىق, بەس جارنامانىڭ تورتەۋى شەتەل كلينيكاسىندا ەمدەلۋگە قارجى سۇرايدى.
«كوپ تۇكىرسە كول», ءاپ-ساتتە جەتكىزىپ بەرەتىن ءابجىل بانكتىڭ كومەگىمەن تەلەفونىنداعى ازدى-كوپتى اقشاسىنان ساداقا سالۋ بۇگىنگى جاماعاتتىڭ ۇيرەنشىكتى داعدىسىنا اينالدى. «وۋ, – دەيسىڭ ىشىڭنەن, – باي-باعلانى ءوز قالتاسىنان, جارلىسى باسىنداعى جالعىز ءۇيىن, تاقىمىنداعى جالعىز كولىگىن ساتىپ, جۇرتتان جاردەم سۇراپ, ناۋقاستىڭ ءبارى شەتەلدىڭ ەمىن ءتاۋىر كورىپ, تاڭداۋ بىلدىرەدى ەكەن, سوندا الگى قازاقستاننىڭ ماقتاۋلى مەديتسيناسى قايدا قاراپ وتىر؟».
بۇرىن سىرقاتتاردىڭ قالاي ءومىر سۇرگەنى بەلگىسىز, قازىر شىبىن جانىن شەتەل الىپ قالاتىنداي, قيت ەتسە, قيىرعا قاراي شاپقىلاي جونەلۋ نەگە بەلەڭ الىپ بارادى؟ اركىمنىڭ العا تارتار سەبەبى بار. ەل ىشىندە ماماندار جەتكىلىكتى بولا تۇرا, باتىس دارىگەرلەرى دەڭگەيىندە بىلىكتىلىك تانىتا المايتىن وتاندىق دارىگەرلەرگە سەنىمسىزدىك ءبىلدىرۋ, دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ءىسىنىڭ ءىرى جەتىستىگىن ءوز ەلىندە سەزىنە الماۋ, بارلىق جەردى شىرماعان جەمقورلىققا مەديتسينا دا كەڭىردەگىنەن مالتىققان دەگەن ءتۇرلى سەبەپ ولاردىڭ بۇل امالىن اقتاۋعا جەتىپ تۇر. مۇنى دەر كەزىندە بايقاعان شەتەلدىڭ ەمدەۋ ورىندارى مەديتسينالىق تۋريزم قىزمەتىن ماقساتتى باعىت تۇرىندە قالىپتاستىرىپ, مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ماڭىزدى بولشەگى رەتىندە جولعا قويىپ الدى. گەرمانيا, يزرايل, وڭتۇستىك كورەيا, ءۇندىستان, قىتاي, رەسەي, ءتىپتى ىرگەدەگى وزبەكستانعا اعىلاتىن ناۋقاستاردى ەسەپكە الماعاندا, جىل سايىن 13 مىڭ قازاقستاندىق تۇركيادان ەم قابىلدايدى ەكەن. مەديتسينالىق تۋريزم بويىنشا الەمنىڭ وزىق ون ەلىنىڭ قاتارىنا كىرەتىن تۇركيا جىل سايىن 750 مىڭ شەتەلدىككە قىزمەت كورسەتىپ, ەل بيۋدجەتىنە 30 ملرد دوللار ينۆەستيتسيا تارتادى. ناۋقاسقا قاجەتتى كومەك كورسەتىپ, تۇركياعا باعىتتاپ وتىراتىن ارنايى كومپانيالار دا نارىق الاڭىندا ءوزارا باسەكەلەس ورتا قۇرىپ العان. اۋەجايدان كۇتىپ الۋ, سىرقاتتىڭ ەكى اياعىن جەرگە تيگىزبەي الىپ ءجۇرۋ, ترانسفەر ءتارجىماشى, قوناقۇيگە ورنالاستىرۋ سەكىلدى قىزمەت كورسەتۋ تۇرلەرىن تولىقتاي جاۋاپكەرشىلىگىنە الىپ, جاردەم بەرىپ جۇرگەندەردىڭ دەنى دەلدالدىق قىزمەتى ءۇشىن ەلدەن ارەڭ جيناپ العان قارجىنىڭ اجەپتاۋىر بولىگىن يمەنبەستەن ءوزى يەلەنىپ الادى.
جاقىندا وسى تۋرالى تانىس ونكولوگ-دارىگەرمەن اڭگىمەلەسۋدىڭ ورايى كەلدى. «جۇرت ەم ىزدەپ ەۋروپانى كەزىپ, امەريكا اسادى. بىراق ءدال ونكولوگيا بويىنشا ەمدەۋ ستاندارتى بۇكىل الەمدە بىردەي, ولار ءبىزدىڭ, قازاقستاننىڭ ناۋقاستاردى ەۋروستاندارتپەن, ناقتىلاي ايتساق, امەريكا مەديتسيناسىنىڭ پروتوكولىمەن ەمدەيتىنىن بىلە بەرمەيدى. مىسالى, مىنا كاپسۋلانىڭ ىشىندەگى قۇنى 1,5 ملن تەڭگە تۇراتىن ايبرانس حيميا ءدارىسىنىڭ قۇرامى قازاقستان مەن امەريكادا بىردەي. ال شەتەلدىك ەمدەۋ ورتالىقتارىنىڭ كوپشىلىگى مەديتسينالىق ەمدەۋدى بيزنەس كوزىنە اينالدىرىپ العان جانە ولار قازاقستاندى دونور مەملەكەت كورەدى. قالتاسىنداعى سوڭعى تيىنىن ساناپ الماي, ولار سىرقاتتى وڭايلىقپەن بوساتپايدى. ەل ىشىندە تەگىن ەم تۇرعاندا, اقشاسىن جەلگە شاشىپ, وسى جۇرتتىڭ نەگە تەنتىرەپ جۇرەتىندەرىن تۇسىنبەيمىن...».
جاردەم سۇراعانعا قارجى جيناپ بەرەتىن جالعىز قازاقستان ەمەس, جاقىندا انگليادا كىشكەنە نارەستەنى ۆاتيكانعا اپارىپ ەمدەۋگە ەرىكتىلەر ەلدەن اقشا جيناپ بەرگەن ەكەن, سىرتتا ەمدەلگىسى كەلەتىن ءار سىرقاتتىڭ تاريحىمەن مۇقيات تانىسىپ (!), باقىلاۋدا ۇستايتىن اعىلشىن ۇكىمەتى ول بالانى جات ەلدە ەمدەۋگە تىيىم سالىپ تاستاپتى. دامىعان ەلدىڭ مەديتسيناسىنان داۋا ىزدەپ جۇرگەندەردىڭ جۇرتتان جينايتىن قارجىسىنىڭ الدەنەشە ەسە ۇستەمەلەنىپ كورسەتىلەتىنى دە ويلاناتىن جاعداي. مەشىت, ساۋدا ۇيلەرى سەكىلدى قوعامدىق ورىنداردا ساداقا جينايتىن جاشىكتەردىڭ ايلاپ ەمەس, جىلداپ تۇراتىنىنا دا ەشكىم ءمان بەرمەيدى. جىل بويى جينالمايتىن نە دەگەن قارجى, ايلار بويى اۋرۋىن ەمدەۋگە اسىقپايتىن بۇل قانداي سىرقات – الاياقتىقتىڭ ءيىسىن سەزىپ تۇرىپ سەلت ەتپەيتىن مىنەزدىڭ وسىنى ۇيىمداستىرىپ جۇرگەندەردەن نەسى ارتىق؟
شەتەل مەديتسينا مەكەمەلەرىندەگى شىن باعانى بىلگىسى كەلگەن ادام, سايتتارىن شامالاپ ءبىر ءسۇزىپ شىقسا دا, اناعۇرلىم ارتىق قارجى سۇراپ وتىرعاندارىنا كوز جەتكىزەر ەدى. ميلليونداعان قارجىنى سىرقاتتىڭ ەسەپشوتىنا اۋدارىپ, قايىرىمدى جانداردىڭ كومەگىمەن جەكەلەگەن ادامداردىڭ مۇقتاجدىعى شەشىلگەنىمەن, بۇل جالپى قازاقستان مەديتسيناسىنداعى كۇردەلى ماسەلەنى شەشىپ بەرە المايدى.
«قايىرىم, جاردەم, ساۋاپ» ءسوزى قۇلاققا سۇيكىمدى ەستىلەتىن جاقسى قاسيەت ەكەنى داۋسىز, بىراق جاپپاي سيپات الىپ بارا جاتقانى مەديتسينامىزدى تومەندەتىپ, وزگەگە تاۋەلدىلىگىن ارتتىرماسا, ابىروي اپەرەتىن جاقسى ۇردىسكە باستامايدى...
الماتى
