ادەبيەت • 08 جەلتوقسان، 2022

قاجىمۇقان مەن كارل

108 رەت كورسەتىلدى

مىنا ءبىر سۋرەت – سوڭعى جىلدارى تا­بىل­عان تاريحي جادىگەردىڭ ءبىرى. سول جاق شەتتە وتىرعان ادام – قازاق بالۋانى قاجىمۇقان مۇڭايت­پاسوۆ، ونىڭ قا­سىن­دا­عى ەستون بالۋانى كارل توم­بەرگ ەكەن.

بۇل فوتو رەسەيلىك تسيرك جانە ەسترادا جانرىنىڭ ناسيحاتتاۋشىسى Ruscircus.ru سايتىنا جاريالانىپتى. جادىگەردى الەۋمەتتىك جەلىدە جۋرناليست سەرىكبول حاساننىڭ پا­راق­شا­سىنان بايقاپ قالدىق. ىزىنشە اتالعان سايتتان بۇل فوتولاردى ءبىز دە كوردىك.

بۇل جەردە مىنا سۋرەتتەن باسقا قاجىمۇقان اتامىز شىعىستىڭ الاجولاق كەڭ شاپانىن كيىپ العان، باسىندا قارا تاقيا، ءوڭ بەتىنە بىرنەشە مەدال جاپسىرعان جالپاق ماتا-بەلدىكتى وڭ يىعىنا ايقارا اسىپ، ەكىنشى ۇشىن وڭ جامباسىنا تۇيىستىرە بايلاعان جانە شىقشىتىمەن قوسىپ قابا ساقال وسىرگەن ەكى ءتۇرلى بەينەسى بار.

بالۋان اتامىزدىڭ بۇل سۋرەتتەرىن رەسەيلىك سايتقا جاريالاعان باكۋلىك تسيرك فوتوگرافى، كوللەكتسيونەر لەۆ كۆارتس دەگەن ادام ەكەن. فوتو بۇل ادامنىڭ قولىنا قالاي ءتۇسىپ ءجۇر دەگەنگە كەلسەك، چەليابى تسيركىنىڭ قىزمەتكەرلەرى تسيرك ءارتىسى، بالۋان فەدور كوروۆكو-بەسارابوۆتىڭ قۇجات ساقتاعان شابادانىن تاۋىپ الىپتى. ءسويتىپ، ولار بۇل توپتامانى قادىرىن بىلەتىن كوللەك­تسيونەر لەۆ كۆارتسقا سىيلاعان. Ruscircus.ru سايتىنا جاريالانعان فوتولاردىڭ ءبارى وسى شابا­داننان شىققان دۇنيەلەر كورىنەدى.

ال مىنا جاريالانىپ وتىرعان فوتو-بەينەدە قاجىمۇقان مەن كارل ماتا جابىلعان كىشكەنتاي دوڭگەلەك ۇستەلدە قولدارىنا ستاكان مەن بوتەلكەنى شەڭگەلدەپ وتىر. بايىبىنا بارماعان ادام «بۇلار شاراپ ءىشىپ وتىر-اۋ» دەپ قالۋى مۇمكىن. شىن مانىندە، ولاي ەمەس. ول كەزدە فوتوسالوندا قولىنا ارنايى بۋتافوريالىق اكسەسسۋارلار (شاراپ، ستاقان، ت.ب) ۇستاپ وتىرىپ ءتۇسۋ ادەت بولعان.

«بۇل فوتو – سيرەك كەزدەسەتىن قۇندى سۋرەت. وسىنى تاۋىپ، كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنىپ جۇرگەن سەرىكبول حاسانعا راحمەت. اتاعى جەر جارعان ايگىلى بالۋان تاپاداي تال تۇستە «بوديان» بوتەلكەنى اشىپ قويىپ، شاراپ «ۇرىپ» وتىرعانى، شىنىندا، ءبىرتۇرلى. بىراق بۇلار – شىن شاراپ ەمەس، فوتوسالونداردا ارنايى تۇراتىن زاتتار. مۇنى اعا بۋىن وكىلدەرى جاقسى بىلەدى. كەيبىر فوتوگرافتار بەرتىنگە دەيىن پايدالانىپ كەلدى. باجايلاپ قاراساڭىز، مىنا سۋرەتتە بالۋانداردىڭ باسىنا كيگەن توبەتەيى دە سول فوتوسالوندىكى»، دەيدى جازۋشى قۇلتولەۋ مۇقاش.

وسى ورايدا «كارل تومبەرگى كىم؟» دەگەنگە توقتالساق، ۇلتى ەستون ەكەنى انىق جازىلىپ تۇر. قاجىمۇقان داۋىرىندە دۇنيە جۇزىنە ايگىلى بالۋاندار اراسىندا ەستون جىگىتتەرىنىڭ ءباسى مىعىم بولعانى انىق. بۇلاردىڭ كوش باسىندا كەرەمەت كۇش يەسى گەورگ لۋريح (1876-1920) تۇردى. بۇل الىپ فرانتسۋزشا كۇرەستەن ەكى دۇركىن الەم چەمپيونى اتانسا، كەلەسى ءبىر مىقتى ەستون جىگىتى – كلەين مارتين رەسەي سپورتى تاريحىندا تۇڭعىش رەت 1912 جىلى ستوكگولمدە وتكەن V وليمپيا ويىندارىنا گرەك-ريم كۇرەس ءتۇرى بويىنشا قاتىسىپ، جۇلدەگەر اتانعان. ال مىنا فوتوداعى ەستون جىگىتى كارل تومبەرگ جايلى مالىمەت جوققا ءتان. قاجىمۇقان بالۋان تۋرالى قالام تارتقان جازۋشى-زەرتتەۋشىلەر قالماقان ابدىقادىروۆ، الىمقۇل بۇركىتباەۆ، عازيزبەك تاشىمباەۆتىڭ كىتاپتارىنان ونىڭ ەسىم-سويىن ىزدەپ تاپپادىق. ءتىپتى ءحىح عاسىرداعى رەسەي چەمپيوناتتارىنا قاتىسقانى جايىندا دا دەرەك جوق. ءبىر قىزىعى، بۇل ادامنىڭ ەسىمى، رەپرەسسياعا ۇشىراعان ادامداردىڭ تىزىمىندە ءجۇر. وندا: «1886 جىلى تۋعان. ۇلتى – ەستون. 1938 جىلى 12 جەلتوقسان كۇنى تۇتقىندالىپ، كەشىكپەي اتىلعان» دەلىنىپتى. «بۇل ماسەلەنى ءالى دە زەرتتەي ءتۇسۋ كەرەك سياقتى. ەستون بالۋانىنىڭ اتىلۋى مەن قاجىمۇقان اتامىزدىڭ قۋعىندالۋى ءبىر-بىرىنە بايلانىسىپ جاتۋى مۇمكىن»، دەيدى سەرىكبول تىلەپبەرگەن ۇلى.

سوڭعى جاڭالىقتار

جسدپ ۇمىتكەرلەرىن انىقتادى

ساياسات • بۇگىن، 00:08

ۇلت ءۇمىتىن اقتاعان

رۋحانيات • كەشە

يكەمدى باعام رەجىمى

قارجى • كەشە

ابە

ادەبيەت • كەشە

Enbek.kz ءبارىن جەڭبەك

قوعام • كەشە

«حات قورجىن»

ەگەمەن قازاقستان • كەشە

ابىگەرگە تۇسىرگەن تولاسسىز جاۋىن

توتەنشە جاعداي • كەشە

باۋكەڭنىڭ كوپ قىرى

ادەبيەت • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار