ايماقتار • 08 جەلتوقسان، 2022

قۇندىزعا قۇرىلعان فوتوتۇزاق

110 رەت كورسەتىلدى

سوناۋ بيىك شىڭ-قۇزداردى مەكەن ەتەتىن قار بارىسى سەكىلدى كادىمگى سۋ قۇندىزى دا كوزگە تۇسە بەرمەيدى ەكەن عوي. وسى كۇنگە دەيىن كاتونقاراعاي مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركىنىڭ ينسپەكتورلارى بۇقتىرمانىڭ جاعاسىنان تەك ىزدەرىن عانا بايقاپ كەلگەن. جۋىقتا عانا فوتوتۇزاق قۇرىپ، بەينەتاسپاعا ءتۇسىرىپ الىپتى.

قۇندىز – كەمىرگىشتەر وتريادىنا جاتاتىن جانۋارلاردىڭ ۇلكەنى. كەمىرگىشتىگى سونداي، ديامەترى 40 سانتيمەتر اعاشتى بەس-اق مينۋتتا قۇلاتىپ، ءبىر تۇندە ءبولىپ-جارىپ الىپ كەتەدى ەكەن. نورمادان تىس كوبەيىپ كەتسە، ورمانعا ايتارلىقتاي نۇقسان كەلتىرۋى ابدەن مۇمكىن. كەيبىر جاعدايدا وزەن ارناسىن بۇرىپ جىبەرۋگە دە قاۋقارلى دەسەدى... 

تەرىسى باعالى بۇل اڭنىڭ ۇزىندىعى 1-1،5 مەترگە دەيىن جەتسە، سالماعى 30-32 كيلوگرامم ەكەن. ءبىر قىزىعى، ۇياسىنىڭ جانىنا جاقىنداعان ادامعا شابۋىلداۋى دا مۇمكىن. مەكەنى – وزەن-كولدەردىڭ جاعاسى. كوبىنەسە وتباسى بولىپ تىرشىلىك ەتەدى. كوبىنەسە قايىڭ، تەرەك سەكىلدى اعاشتاردى، ءارتۇرلى شوپتەردى قورەك ەتەدى. ازىعىن وزگەرتپەۋگە تىرىسادى. سۋ تۇبىنە سۇڭگۋگە دە شەبەر. مامانداردىڭ زەرتتەۋىنشە، ءبىر تۇندە 20 شاقىرىمعا دەيىن جۇزەدى ەكەن. ءسال ەرتەرەكتە اڭشىلار جىلتىراعان تەرىسى ءۇشىن تۇزاق، قاقپان قۇرىپ اۋلايتىن. قازىر تەرىسىنىڭ بالەندەي باعاسى جوق، باعالانباعان سوڭ قۇندىزدىڭ جاۋى دا جوق. جوق ەمەس، ايۋ، قاسقىر، سىلەۋسىن سەكىل­دى ءىرى جىرتقىشتار الىپ تا جىبەرەدى. ال قۇناي­لارى­نا كۇزەن، تۇلكى سەكىلدى ۇساق اڭ دا ءتىس باتىرادى.

قۇندىز كوپ كەزدەسە بەرمەيدى دەدىك قوي. بۇل دەگەنىمىز، كوزدەن تاسا جۇرگەندىكتەن ەمەس، سانى از. كاتونقاراعاي اۋىلىنىڭ اۋەسقوي اڭشىسى نۇرلان قاراباەۆتىڭ ايتۋىنشا، 1994 جىلى جيىرما شاقتى سۋ قۇندىزىن اڭ­شىلىق شارۋاشىلىق ماماندارى جەرسىندىرۋ ءۇشىن بۇقتىرما وزەنىنە جىبەرىپتى. ولاردىڭ كەيبىرەۋى جەرسىنبەي ءولىپ تە قالعان كورىنەدى. سودان كەيىن سۋ قۇندىزىن ۇلتتىق پارك قىز­مەتكەرلەرى بۇقتىرمانىڭ بويىنان 2012 جىلى بايقاعان. ءوزىن ەمەس، ءىزىن كورگەن. 2014-2021 جىل­دار ارالىعىندا قۇندىز­دىڭ ىزدەرى، سۋ ارناسىن بوگەگەن جەرلەر، تال، تەرەك، قايىڭ اعاشتارىن جىققان ورىندارى انىقتالىپ، فوتوعا ءتۇسىرىلدى.

– سۋ قۇندىزىن تاسپالاپ الۋ ءۇشىن 2020 جىلى اقپان-ناۋرىز ايلارىندا جۇرەتىن جەرلەرىنە فوتوتۇزاق قۇردىق. بىراق ناتيجە بولمادى. ونىڭ ۇستىنە، كوكتەمدە سۋ تاسىپ، كەدەرگى كەلتىردى. سودان بيىل قازاندا شىڭعىستاي ورمانشىلىعىنىڭ ينسپەكتورى ايبەك مۇقامجاروۆ حابارلاسىپ، قۇندىز ىزدەرىن بايقاعانىن ايتتى. تەز ارادا ساياتكەر-بيولوگ ءامىر بازيلوۆپەن ايتقان جەرگە جەتتىك. ءىز عانا قالدىرماعان، اعاشتاردى قيىپ، بوگەن جاساعان ەكەن. ءدال سول جەرگە ەكى فوتوتۇزاق  قۇردىق. اپتا وتكەن سوڭ تەكسەردىك. ءبىر ەمەس، ءتورت رەت ءتۇسىپتى. كەمىرىپ قۇلاتقان اعاشتى سۋعا قاراي تاسىپ ءجۇر، – دەگەن ەرىك قاسىموۆ بەينەتاسپانى كورسەتتى.

ە.قاسىموۆ – كاتونقاراعاي مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركىنىڭ جانۋارلاردى قور­عاۋ جانە ءوندىرۋ ءبولىمىنىڭ باستىعى. پارك اۋما­عىنداعى اڭ تۇرلەرىن تۇگەلدەي فوتو­تۇزاققا ءتۇسىرۋدى ماقسات ەتكەن بىلىكتى مامان. قۇن­دىزدى ءبىر رەت قانا ەمەس، قاراشا تۋىپ قار جاۋعان سوڭ تاعى دا تۇسىرگەن. اعاش كەمىرگەن قۇندىز تاعى دا بەينەجازباعا ىلىنگەن. 

– كاتونقاراعاي مۇتپ اۋماعىنداعى اڭ-قۇستاردى اڭىقتاۋ ماقساتىندا بىرلەسىپ جۇمىس اتقارىپ جۇرگەن ارىپتەستەرىمە زور العىسىمدى ايتامىن! بۇل جۇمىستار جالعاسىن تابا بەرمەك. وبەكتيۆكە ىلىنبەگەن اڭ كوپ ءالى، – دەيدى ە.قاسىموۆ.

ءيا، التايدا جورتقان اڭ كوبى كوپ. زاماناۋي تەحنيكا مەن بىلىكتى مامانداردىڭ ارقاسىندا بۇرىن-سوڭدى كورىنبەگەن تۇياقتىلار، جىرتقىشتار انىقتالىپ جاتىر. قۇندىزعا قۇرىلعان فوتوتۇزاق ارقىلى ەرتەڭگى كۇنى تەرىسى جىلتىر اڭنىڭ تىرشىلىگىن باقىلاپ، سانىن ءدوپ باسىپ ايتۋعا بولادى. ول ءۇشىن تابيعات جاناشىرلارىنا ءالى دە تەر توگۋگە تۋرا كەلەدى.

شىعىس قازاقستان وبلىسى،

كاتونقاراعاي اۋدانى

سوڭعى جاڭالىقتار

جسدپ ۇمىتكەرلەرىن انىقتادى

ساياسات • بۇگىن، 00:08

ۇلت ءۇمىتىن اقتاعان

رۋحانيات • كەشە

يكەمدى باعام رەجىمى

قارجى • كەشە

ابە

ادەبيەت • كەشە

Enbek.kz ءبارىن جەڭبەك

قوعام • كەشە

«حات قورجىن»

ەگەمەن قازاقستان • كەشە

ابىگەرگە تۇسىرگەن تولاسسىز جاۋىن

توتەنشە جاعداي • كەشە

باۋكەڭنىڭ كوپ قىرى

ادەبيەت • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار