جاڭا تەاتردىڭ ىرگەسىن قالاپ قانا قويماي, ونىڭ تاعىلىمدى تاريحىن ابىرويمەن قالىپتاستىرىپ كەلە جاتقان رەجيسسەر نۇرقانات جاقىپبايدىڭ ءوزى بۇگىندە تاريحي تۇلعالار قاتارىنا ەنىپ ۇلگەردى. الپىسىندا الىپ اسقاردى باعىندىرىپ, ومىرلىك ارمانى – ءتول شاكىرتتەرىنەن قۇرالعان جەكە تەاترىنىڭ شىمىلدىعىن ءتۇرىپ ءھام ونى ونەردىڭ مۇزارتىنا شىعارىپ, قازاقستان عانا ەمەس, الەم مويىنداعان ىرگەلى ونەر ورداسىنا اينالدىرۋ, البەتتە, كىم-كىمنەن بولسىن قاجىرلى قايرات پەن تاۋسىلماس ەرىك-جىگەردى تالاپ ەتەرى ءسوزسىز. مىنە, سول تاۋەكەل مەن ەرلىك وسىدان تۋرا 15 جىل بۇرىن نۇرقانات جاقىپبايدىڭ بويىنان تابىلعان بولاتىن. ال جاس تەاتردىڭ بۇگىنگە دەيىنگى جەتكەن جەتىستىگى مەن باعىندىرعان بيىگى – يگى ىزدەنىستەردىڭ ماۋەلى جەمىسى.
تۇلعا بويىنداعى وسى شىعارماشىلىق ەرەكشەلىكتەر ەكشەلىپ, سۋرەتكەردىڭ تەاتر اشۋ جولىنداعى تاعىلىمدى ەڭبەگى كاسىبي كوزقاراس تۇرىعىسىنان تالدانىپ, بايىپتى باعالاناتىن وسى جولدار اۆتورىنىڭ «قيالدان قيانعا سامعاعان ءبىر پەندەڭ...» اتتى كىتابىنىڭ تانىستىرىلىمى مەرەيتوي باعدارلاماسىنىڭ شىمىلدىعىن اشىپ بەردى.
بۇل تۋىندى كورنەكتى رەجيسسەر نۇرقانات جاقىپبايدىڭ شىعارماشىلىق جولى مەن ۇلتتىق ونەرگە سىڭىرگەن ەڭبەگىن زەردەلۋگە ءھام ادامي بولمىسىن, تالانت تابيعاتىن تانۋعا ارنالعان. كىتاپتا سۋرەتكەردىڭ اكتەرلىك پەن ۇستازدىق جولىنان بولەك, ۇلتتىق رەجيسسۋراداعى قايتالانباس قولتاڭباسى جان-جاقتى قىرىنان تالدانىپ, تالعام بيىگىندە تارازىلانادى. سونداي-اق ونەر يەسىنىڭ تىڭنان تۇرەن سالىپ ارقا تورىنەن جاستار تەاترىن اشۋى جانە ونى نەبارى 15 جىل ىشىندە سونى سۇرلەۋگە ءتۇسىرىپ, ۇلتتىق تەاتر ونەرىنە جاڭاشىل لەپ اكەلگەن قايراتكەرلىك قىرلارى دا كەڭىنەن باياندالادى.
تۇلعا جايلى تۋىندىنىڭ تۇساۋىن مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى قۋانىش سۇلتانوۆ پەن فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ءادىل احمەتوۆ كەسىپ, جىلى لەبىزدەرىن جەتكىزدى. ال بەلگىلى اقىن, دراماتۋرگ, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى نۇرلان ورازالين مەن جاستار تەاترىنىڭ ديرەكتورى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, اكتەر ءادىل احمەتوۆ تىزگىندەگەن سالتاناتتى جيىننىڭ ەكىنشى ءبولىمى ىلە عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسياعا ۇلاستى.
– ءبىر زامانداردا تەاتر دەيتىن ەڭ كونە ونەردىڭ باعىتى مەن باعدارىن انىقتاۋ باقىتى دراماتۋرگتەردىڭ قولىندا بولعانىن تاريحتان جاقسى بىلەمىز. بۇل جازۋسىز قاعيدانى جيىرماسىنشى عاسىر وزگەرتتى. ءومىر مەن ونەردەگى سىلكىنىستەر تەاتر تىزگىنىن بىرتە-بىرتە رەجيسسۋرانىڭ قولىنا وتكىزدى. كەشەگى تەاتر اۆانستسەناسىنان وقىلاتىن مونولوگتەردى رەجيسسەر قيالىنان تۋعان سينكرەتتى كوركەم ويلاۋ مەن كوركەم پلاستيكا ىعىستىردى. سوفوكل, سەرۆانتەس, شەكسپير, چەحوۆ, اۋەزوۆ تەاترى دەيتىن ۇعىمداردى بىرتە-بىرتە مەيەرحولدتىڭ, پيتەر برۋكتىڭ, پانسونىڭ, ستۋرۋانىڭ, مامبەتوۆتىڭ تەاترى دەيتىن جاڭا انىقتاۋىش ۇعىمدار الماستىردى. جيىرماسىنشى عاسىر تۇرەنىن سالعان وسىناۋ ونەر رەفورماسى ءورىسىن كەڭەيتتى. ەل اۋىزىندا «نۇرقاناتتىڭ تەاترى» دەگەن اتپەن تاراعان, رۋحاني كەڭىستىگىمىزگە ءوز مانەرىمەن, ءوز ويلاۋ جۇيەسىمەن ەشبىر تەاترعا ۇقسامايتىن ءوز مىنەزىمەن, اسىرەلەپ ايتقاندا, ءوزىنىڭ «بۋنتارلىق» جاراتىلىسىمەن ەركىن ەنگەن, تاۋەلسىزدىك ءداۋىرى تۇساۋىن كەسكەن استانالىق جاستار تەاترى وسى ءسوزىمىزدىڭ ايقىن دالەلى! بۇل تەاتردىڭ ءار جاڭا سپەكتاكلى بەرىسى – رەسپۋبليكالىق, ءارىسى دۇنيەجۇزىلىك فەستيۆالدەردىڭ گران-ءپريىن الماعان كەزى كەمدە-كەم... ءبىر سوزبەن ايتقاندا, جاستار تەاترى – ونەرىمىزدىڭ الەمىندە باعى جانعان ءورىسى كەڭ, وركەندى تەاتر, دەپ تەاتردىڭ باياندى جەتىستىكتەرىن باعالاۋعا ارنالعان عىلىمي جيىننىڭ القيسساسىن ايتقان نۇرلان ءورازاليننىڭ ءسوزىن ءارى قاراي عىلىمي كوزقاراس نەگىزىندە ساباقتاعان PhD, رەجيسسەر, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى اسحات ماەميروۆ: – نۇرقانات جاقىپباي – وزىندىك ادىستەمەسى بار جاڭاشىل رەجيسسەر. ءبىز رەسەيدەگى پ.فومەنكو شەبەرحاناسىن بىلەمىز, وندا تەك ونىڭ شاكىرتتەرى عانا ساحنادا قىزمەت ەتەدى. سونداي-اق سانكت-پەتەربۋرگتە شاعىن دراما تەاترى بار, وندا لەۆ ءدوديننىڭ ءار جىلدارى ءدارىس العان ستۋدەنتتەرى عانا وينايدى. قاراپ وتىرىپ بىردەن سول ستۋديالىق اتموسفەرانى بىردەن سەزىنۋ وتە جاقسى. ورىس تەاترى كەڭىستىگىندە مەكتەپ-ستۋديا-تەاتر دەگەن ۇعىم بار. بىزدە دە قولدانىسقا ەنۋدە. ونى ەنگىزىپ جاتقان تۇلعا – نۇرقانات جاقىپباي. بۇل – ونىڭ ءتول شاكىرتتەرى جانە ءبىزدىڭ ءۇمىتىمىزدى اقتايتىن ەكسپەريمەنتتىك, زەرتحانالىق جۇمىستارى, دەپ جاستار تەاترىنىڭ بۇگىنگى كەلبەتى مەن نۇرقانات جاقىپبايدىڭ تەاترعا اكەلگەن جاڭالىعىنا تۇشىمدى تالداۋ جاسادى. سول كەزدە استانا قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىندە بولعان قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ەرمەك امانشاەۆ جاستار تەاترىنىڭ العاشقى قۇرىلۋ جىلدارىنىڭ كۋاسى رەتىندە قىزىقتى ەستەلىكتەرىمەن ءبولىستى. ءماجىلىس دەپۋتاتى, ايتىسكەر اقىن امانجول ءالتاي, ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ ۇستازدارى امان قۇلباەۆ, گۇلدانا ساپارعاليۆا باستاعان ءبىر توپ ءسوز بەن ساز ونەرىنىڭ وكىلدەرى دە ءوز قۇتتىقتاۋلارىن جەتكىزدى.
سونداي-اق القالى جيىندا قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايرات-
كەرى, قىرعىز ۇلتتىق تەلەراديو كورپوراتسياسىنىڭ ديرەكتورى, دراماتۋرگ قايرات يماناليەۆ جاستار تەاترى مەن نۇرقانات جاقىپباي ونەرى قىرعىز ەلىندە دە جوعارى باعالاناتىنىن العا تارتىپ, جازدا تەاتر ۇجىمىن بىشكەككە ارنايى شاقىردى. قوعام قايراتكەرى لەبىزىنىڭ سوڭىن جاستار تەاترىنىڭ ونەرىنە جوعارى باعا بەرۋمەن تۇيىندەدى.
ونەر وشاعى مەن رەجيسسەردىڭ مەرەيتويىنا وراي كەلىپ تۇسكەن قۇتتىقتاۋ حاتتار لەگىندە دە شەك بولمادى. پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ قۇتتىقتاۋىن سەناتور نۇرتورە ءجۇسىپ, استانا قالاسى اكىمىنىڭ قۇتتىقتاۋىن ورىنباسارى ەرلان داكەنوۆ وقىپ بەردى. سونىمەن قاتار مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى داۋرەن اباەۆتان كەلىپ تۇسكەن قۇتتىقتاۋ حاتتا دا ەلوردالىق جاستار تەاترى مەن ونىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى نۇرقانات جاقىپباي ەڭبەگىنە بيىك باعا بەرىلدى.
سالتاناتتى جيىن سوڭى ساحنا تورىندە وتكەن تەاتردىڭ تاريحىنان سىر شەرتىپ, قۇرىلۋ جولى جان-جاقتى باياندالاتىن مەرەكەلىك كەشكە ۇلاستى. مەرەيتوي رەجيسسەر نۇرقانات جاقىپباي قولتاڭباسىندا قويىلعان ۋ.شەكسپيردىڭ «رومەو-جۋلەتتا» سپەكتاكلىنىڭ پرەمەراسىمەن تۇيىندەلدى. ايگىلى اعىلشىن داراماتۋرگىنىڭ كلاسسيكالىق تۋىندىسىن جاڭاشا فورمادا ساراپتاپ, قازاقتىڭ ۇلتتىق تابيعاتىنا لايىقتاپ قويعان سۋرەتكەر جۇمىسى تەاترعا جينالعان كوپشىلىك كوڭىلەن شىعىپ, تولاسسىز قوشەمەتكە بولەندى.
راسىمەن دە, سان جانر مەن ساحنا مۇمكىندىگىن ءبىر ارنادا توعىستىرىپ, سودان كوركەمدىك دەڭگەيى جوعارى بيىك ونەر تۋدىرعان جاستار تەاترىنىڭ ونەر الامانىنا كەلىپ قوسىلۋى – قازاق تەاترلارىنىڭ شىعارماشىلىق تۇرعىدا جاڭاشا تۇلەپ, سىلكىنۋىنە ۇيىتقى بولعانى ءسوزسىز. سەبەبى بۇعان دەيىن ونەرگە وزگەشە تالاپ قويىپ كەلگەن مادەنيەت وشاقتارى جاس ترۋپپانىڭ زاماناۋي تەاتر مادەنيەتىن جەتىك يگەرىپ جانە سودان عالامات ناتيجە كورسەتكەن العاشقى اياقالىسىنان-اق جاقسى ماعىناسىنداعى باسەكەلەستىك رۋحتى سەزىنىپ, ساحنا الەمى سونى سەرپىلىسكە باعىت تۇزەدى. ءسوز بەن وي ەندىگى جەردە قيمىل ارەكەتىمەن جارىسقا ءتۇستى. ساحناگەرلەر سان ونەردىڭ باسىن ءبىر بويىندا توعىستىرار جان-جاقتىلىققا, امبەباپتىققا قاراي ۇمتىلا باستادى. مۋزىكالىق سپەكتاكل قويۋشىلاردىڭ كوپشىلىگى فونوگراممادان باس تارتىپ, ميۋزيكلگە جاندى داۋىستا ونەر كورسەتۋگە نيەت ءبىلدىرىستى. اكتەرلەردىڭ جەكە دارا ونەر كورسەتۋىمەن بىرگە ساحنادا انسامبلدىك بىرتۇتاستىققا جەتۋ ىزدەنىستەرى دە قولعا الىنا باستادى. تەاتر تورىندە ءتۇرلى ەكسپەريمەنتتىك باعىتتاعى قويىلىمدار ومىرگە كەلىپ, پلاستيكا مەن اۋەزدى اننەن عالامات ۇندەستىك ءتۇزىلدى. مۇنى دا بەلگىلى ءبىر دەڭگەي مەن ولشەم اياسىندا, جاستار تەاترىنىڭ جاسامپازدىق رۋحىنىڭ جەمىسى دەپ باعالاۋ كەرەك.
...ءيا, وسىدان تۋرا 15 جىل بۇرىن نۇرقانات جاقىپباي ەلوردانىڭ تورىنە ءوز قولىمەن اكەپ ەككەن ءبىر ءتۇپ شىبىق بۇگىندە تامىرىن كەڭگە جايىپ, سايالى بايتەرەككە اينالدى. ارمان اقيقاتتىڭ جولىنا ءتۇستى. العاشقى جەمىسىن بەرە باستادى. جاس وركەنگە تىنىس سىيلاپ, دەمىن اشقان سول ماۋەلى بايتەرەك ونەر-ورمانىنداعى ءوز ورنىن بەلگىلەدى. نەبارى 15 جىلدىق تاريحىندا رەسپۋبليكالىق, حالىقارالىق بايقاۋلاردان 14 بىردەي گران-پري جۇلدەسىن قانجىعاسىنا بايلاۋى دا جاس ۇجىم ونەرىنىڭ باعىتىنا باعدار, ورىسىنە ولشەم. جالعىز جولاۋشى اداسپاپتى. سوڭىنان قاۋلاپ ءوسىپ كەلە جاتقان وردالى ورمانعا باعبان نۇرقانات ويلانا ۇزاق كوز تىگەدى...
