بۇل قيىندىق حالقىمىزدى شىڭدادى. مەملەكەت باسشىسىنا دەگەن سەنىم ارتتى. بيىل ماۋسىم ايىندا وتكەن رەفەرەندۋمدا قازاقستان حالقى پرەزيدەنت باستامالارىنا قولداۋ ءبىلدىردى. پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ كانديداتۋراسىن حالىقتىق كواليتسيانىڭ ۇسىنۋى جانە ونى سايلاۋشىلاردىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ قولداۋى وسى سەنىم مەن ءۇمىتتىڭ ناقتى كورىنىسى.
بۇل سەنىم مەن ءۇمىت نەگىزى ق.توقاەۆتىڭ حالىقتىڭ مۇڭىن, ونىڭ زارىن ەستي بىلەتىندىگىندە جاتىر. سوڭعى ءۇش جارىم جىلدان بەرگى پرەزيدەنت باستاماسىمەن قولعا الىنعان وزگەرىستەر وسى ءسوزىمىزدىڭ دالەلى ىسپەتتى.
رەسپۋبليكالىق قوعامدىق شتابتا ۇسىنعان «ادىلەتتى قازاقستان: ءبارىمىز جانە ارقايسىمىز ءۇشىن قازىر جانە ءاردايىم» سايلاۋالدى باعدارلاماسى جانە ونى ىسكە اسىرۋدىڭ ءۇش قاعيداتى – قوعامنىڭ كوپتەن كۇتكەن ويى. وسى كەزگە دەيىن قولعا الىنعان ىرگەلى رەفورمالار جانە جوعارىدا اتالعان باعدارلاما – قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى تابيعاتىنىڭ, ىشكى جان دۇنيەسىنىڭ كورىنىسى. ول – قوعامداعى قايشىلىقتاردى تەرەڭىنەن بىلەتىن سەرگەك سەزىمدى باسشى.
وعان سەنات دەپۋتاتى بولعان كەزدە كوزىم جەتكەن, كۋاسى بولعانمىن. ق.توقاەۆ سەنات توراعاسى رەتىندە وڭىرلەردىڭ ماسەلەلەرىنە دەن قويىپ, ولاردىڭ شەشىلۋىنە تىكەلەي ارالاسىپ, قولداۋ كورسەتىپ وتىردى. اتىراۋ وبلىسىنىڭ كۇردەلى ەكونوميكالىق, ەكولوگيالىق جانە الەۋمەتتىك ماسەلەلەرى سول ۋاقىتتا سەنات توراعاسى لاۋازىمىندا بولعان قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىڭ كوڭىل ءبولىپ ءمان بەرۋىنىڭ ارقاسىندا شەشىمىن تاپتى.
رەسەي فەدەراتسياسىنا اسكەري ماقساتتا جالعا بەرىلگەن «تايسويعان» پوليگونىنىڭ جەرىن قايتارۋ ۇزاق جىل وتكىر ماسەلەگە اينالىپ, تۇرعىنداردىڭ نارازىلىعىن تۋدىرعان ەدى. ول ەلدىڭ كورىپ وتىرعان قيىندىعىن, تارتىپ وتىرعان ازابىن ەستي ءبىلدى. ەستىپ قانا قويعان جوق مىڭداعان ادامنىڭ تاعدىرىنا بايلانىستى اسا كۇردەلى ماسەلەنىڭ وڭ شەشىلۋىنە ىقپال ەتتى. جەر ەل يگىلىگىنە قايتارىلدى. قازىر تۇرعىندار ءشوبى شۇيگىن, شارۋاعا قولايلى جەردە كاسىبىن اشىپ, ءناسىبىن تابۋدا. ريزاشىلىقتارى شەكسىز. پوليگون جەرىن قايتارۋ تۋرالى رەسەي مەن قازاقستان اراسىنداعى كەلىسىمشارتقا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى زاڭعا قول قويىلعان كۇنى پارلامەنتتىڭ ءبىر توپ دەپۋتاتى سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىندا ەدىك. تمد ەلدەرىنىڭ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىنىڭ كەزەكتى ءبىر وتىرىسىنا كەلگەنبىز. ءۇزىلىس كەزىندە سەنات توراعاسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىڭ «زاڭعا پرەزيدەنت قول قويدى, قۇتتىقتايمىن», دەگەن ءساتى ءالى ەسىمدە. اي سايىن ەمەس, اپتا سايىن سەناتتا قابىلدانىپ, مەملەكەت باسشىسى قول قوياتىن زاڭدار كوپ. بىراق جوعارى لاۋازىمدى قىزمەتتە جۇرگەن ق.توقاەۆتىڭ جادىندا «تايسويعان» پوليگونىنا بايلانىستى زاڭنىڭ قالۋى كەزدەيسوق ەمەس. بۇل ەل الدىندا جۇرگەن ازاماتتىڭ تۇرعىنداردىڭ جاي-كۇيىن سەزىنە بىلگەن سەرگەكتىگىنىڭ ءبىر كورىنىسى ەدى.
ون جەتى رەت جەراستى يادرولىق سىناعى وتكىزىلگەن «ازعىر» پوليگونىنىڭ جەرگىلىكتى حالىقتىڭ دەنساۋلىعى مەن قورشاعان ورتاعا تيگىزگەن زيانى زور بولدى. ون مىڭعا جۋىق ادام تۇراتىن شالعايداعى اۋىل تۇرعىندارىنىڭ مۇڭ-مۇقتاجىنا بايلانىستى ماسەلەلەر دە ول كىسىنىڭ نازارىنان تىس قالمادى. سەنات قابىرعاسىندا كوتەرىلگەن وڭىرگە قاتىستى ايتىلعان ۇسىنىستارعا سەرگەك قاراپ, ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندارعا ءتيىستى تاپسىرمالار بەرىپ وتىردى. ازعىر وڭىرىنە مينيسترلىك پەن كوميتەت باسشىلارىن اپارۋ, تۇرعىندارمەن كەزدەسىپ, ماسەلەلەردى شەشۋ تۋرالى ۇسىنىستارىما ۇنەمى تۇسىنىستىكپەن قاراپ, قولداۋ كورسەتتى. وسىنداي تۇسىنىستىك ناتيجەسىندە بىرنەشە رەت ازعىر وڭىرىنە ىسساپارمەن باردىق. بۇگىندە وڭىرگە قاراستى ءبىراز ماسەلە شەشىمىن تاپتى. بۇل باعىتتاعى جۇمىستار الداعى ۋاقىتتا دا جالعاساتىنى ءسوزسىز.
جىلدار بويى ءسوز بولىپ ىسكە اسىرىلماي كەلگەن «اتىراۋ-استراحان» اۆتوموبيل جولىنىڭ قۇرىلىسى دا تىكەلەي ق.توقاەۆتىڭ ارالاسۋىمەن 11 جىل دەگەندە باستالعانىن ايتا كەتكەن ءجون. ۇكىمەت پەن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋىن باقىلاۋ جونىندەگى ەسەپ كوميتەتىنىڭ 2017 جىلعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋى تۋرالى ەسەپتەرى تىڭدالعان سەنات وتىرىسىندا جول ماسەلەسىن قايتا كوتەرۋىمە تۋرا كەلدى. ۇكىمەت مۇشەلەرىنىڭ سىرعىتپا جاۋاپتارىنا ريزا بولماعان سەنات توراعاسى بۇل سۇراققا جەتە ءمان بەرىپ تەز ارادا قۇرىلىس جۇمىسىن باستاۋدى تاپسىرىپ جانە وسى جىلى قولعا الىنباسا, تاعى دا بىرنەشە جىلعا سوزىلىپ كەتۋى مۇمكىن دەگەن قاۋىپتى دە ەسكەرتتى. تۇسكى ءۇزىلىس كەزىندە سەنات توراعاسىنىڭ قابىلداۋىنان تەلەفون سوققان قىزمەتكەر ء«سىزدى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىمەن قوسامىن» دەدى. توراعا جول ماسەلەسىنىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالىپ, ۇكىمەت باسشىسىنا قوسىمشا سويلەسىپ تاپسىرما بەرگەنىن جانە ساعات ۇشتە ۇكىمەتتە شۇعىل جينالىس وتەتىنىن, مەنىڭ سول جينالىسقا قاتىسىپ, ناقتى ۇسىنىس بەرگەنىم ءجون ەكەنىن ايتتى. استانادان ءۇش مىڭ شاقىرىمعا جۋىق الىستاعى اۋىلدىڭ جاي-كۇيىنە ەرەكشە كوڭىل بولگەن ق.توقاەۆقا ريزا بولدىم. بۇل 2018 جىلدىڭ 11 ماۋسىمى بولاتىن. ۇكىمەتتىڭ بىرنەشە مۇشەسى جانە باسقا دا جاۋاپتى ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندارىنىڭ باسشىسى قاتىسقان جيىندا ۇسىنىستارىم تولىق قولداۋ تاپتى. جول كارتاسى دايىندالىپ, قىركۇيەك ايىنا دەيىن مەردىگەر كومپانيانى انىقتاۋ, كەلىسىمشارتقا قول قويۋ سياقتى نەگىزگى جۇمىستاردىڭ مەرزىمى انىقتالدى. رەسەيمەن شەكارادا ورنالاسقان, 60 مىڭ تۇرعىنى بار قۇرمانعازى اۋدانىنان وتەتىن جول تولىق ىسكە قوسىلدى. ماڭىزدى حالىقارالىق اۆتوموبيل جولىنىڭ قۇرىلىسى وسىلاي باستالدى.
ەكونوميكانىڭ مۇمكىندىگى مول سالاسىنىڭ ءبىرى بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋ – كەزەك كۇتتىرمەيتىن مىندەتتەردىڭ ءبىرى. بۇل سالا, اسىرەسە, جايىق پەن قيعاش اراسىن, كاسپي جاعاسىن قونىستانعان اتىراۋ جۇرتشىلىعى ءۇشىن ەكونوميكالىق تۇرعىدان دا, الەۋمەتتىك تۇرعىدان دا اسا ماڭىزدى. وكىنىشكە قاراي, سالاعا جەتە كوڭىل بولىنبەۋدەن بۇرىنعى بالىق اۋلاۋ جانە وڭدەۋ وندىرىستەرى جابىلىپ, وزەن ارنالارى تارتىلىپ, جەرگىلىكتى حالىق قيىن جاعدايعا دۋشار بولدى. ونىڭ ۇستىنە ۇكىمەت تاراپىنان اسىعىس قابىلدانعان شەشىمدەر شاعىن بالىق اۋلاۋ ۇجىمدارىنىڭ جۇمىسىن قيىنداتىپ جىبەردى. كورشىلەس رەسەي بالىقشىلارىمەن سالىستىرعاندا وتاندىق كاسىپكەرلەردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنە قولدان شەكتەۋ سالىندى دەسەك ارتىق بولماس. جاعدايدى تۇزەۋ ءتيىستى زاڭدارعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋدى, جايىق پەن قيعاش وزەندەرىن تەرەڭدەتۋ سياقتى جۇيەلى جۇمىستى, قوماقتى قارجىنى قاجەت ەتتى. مىنە, بۇل ماسەلەلەردىڭ بارلىعى تىكەلەي سەنات توراعاسىنىڭ قولداۋى ناتيجەسىندە ىسكە استى.
قۇرمانعازى اۋدانىنىڭ ءبىر توپ اقساقالى مەن اۋداندىق ءماسليحات دەپۋتاتتارى 2018 جىلدىڭ 25 قىركۇيەگىندە قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنا ريزاشىلىقتارىن ءبىلدىرىپ العىس حات جولدادى. ىرگەلى اۋدان اتىنان جولدانعان حاتتا: «قۇرمەتتى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى, «تۋرا بيدە تۋعان جوق» دەگەندەي ءسىزدىڭ ءوز ەلىڭىزدىڭ تۋعان پەرزەنتى رەتىندەگى ادىلدىگىڭىز, تۋراشىلدىعىڭىزدى, اسا بىلىمدارلىعىڭىزدى جاقسى بىلەمىز. بيىكتىگىڭىز الاسارماي, حالقىڭىزدىڭ ناق سۇيەر ۇلى, دانا قابىلەتتى ارقالى ازاماتى, دارىندى باسشىسى ساپىندا جاسامپازدىقپەن جاساي بەرىڭىز», دەگەن جولدار بار.
وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن جازىلعان ەل تىلەگى قابىل بولدى. قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى حالىق سەنىمىنە يە بولعان پرەزيدەنتتىك قىزمەتىندە ادىلەتتى قوعام قۇرۋ, حالقىنىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىن جاقسارتۋ جولىندا قاجىرلى قىزمەت اتقارىپ جاتىر. الدا بۇدان دا اۋقىمدى جۇمىستار بار. ەلدىڭ بولاشاعى بىلىكتى, پاراسات پايىمى جوعارى, حالقىنىڭ سەنىمىنە يە, كىسىلىگى مول باسشىعا بايلانىستى. وسى تۇرعىدان العاندا ق.توقاەۆ ەل دامۋىنىڭ بولاشاعى ءۇشىن مەملەكەتتى باسقارۋعا لايىقتى تۇلعا دەپ ەسەپتەيمىن.
ءجۇسىپ بالاساعۇن «قۇتتى بىلىك» كىتابىندا:
«شىنشىل, سارا باسشى كەرەك
حالىققا,
حالىق ءۇشىن ءتۇسىپ شىعار
تامۇققا.
جاساي الار ىزگىلىك پەن ىرىلىك
زاڭ, ۇياتتى ساقتاي بىلەر جۇگىنىپ», دەيدى. ول سونداي-اق:
«كىسى از ەمەس, از كىسىلىك,
كىسىلىكتىڭ قادىرىن ءبىل ءتۇسىنىپ», دەپ ۇرپاعىنا وسيەت قالدىرعان. دانانىڭ سوزىنە قۇلاق قويار حالقىمىز ەل ءۇشىن ماڭىزدى كەزەڭدە دۇرىس تاڭداۋ جاسادى.
پرەزيدەنت باستامالارى مەن حالىق قولداۋى بولاشاققا دەگەن ءۇمىتتى نىعايتىپ, سەنىمدى كۇشەيتتى. بۇل ءۇمىت پەن سەنىمنىڭ ىسكە اسۋى ارقايسىمىزعا تىكەلەي بايلانىستى. قوعامدا ءومىر ءسۇرىپ, ودان تىس تۇرۋعا بولمايدى. ءاربىر ادام – ءوز ءومىرىنىڭ قوجاسى عانا ەمەس, مەملەكەتتىڭ دە تىرەگى. ءار ادام وزىنە جوعارى تالاپ قويىپ, ءبىلىم مەن ونەردى يگەرىپ, ەڭبەك قىلۋعا ۇمتىلسا عانا ءبىز دامىعان مەملەكەتتەر قاتارىنا قوسىلىپ, كەلەر ۇرپاق ءۇشىن جارقىن بولاشاقتىڭ جولىن سالامىز.
سارسەنباي ەڭسەگەنوۆ,
زاڭگەر
