ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق شارتىنا وسكەمەن, بارناۋل جانە موگيلەۆ كاسىپكەرلەرى تەلەكوپىر ارقىلى قولداۋ ءبىلدىردى
مەملەكەت باسشىلارىنىڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرۋ شارتىنا قول قويۋى قارساڭىندا شىعىس قازاقستان وبلىسى, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ التاي ايماعى جانە بەلورۋسسيانىڭ موگيلەۆ وبلىسى اراسىندا «ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق: كاسىپكەرلىك ءۇشىن ارتىقشىلىق پەن بولاشاق» اتتى تەلەكوپىر ءوتتى. وعان اتالعان ايماقتاردىڭ باسشىلارى, اۋىل شارۋاشىلىعى, يندۋستريا جانە ءوندىرىس سالاسىنداعى كاسىپكەرلەرى, ستۋدەنتتىك قۇرىلىس جاساقتارىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
بۇگىندە شىعىس وڭىرىندە رەسەي جانە بەلورۋسسيا مەملەكەتتەرىمەن بىرلەسكەن 250-دەن استام كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى. ياعني وداققا مۇشە ەلدەردىڭ وڭىرلەرىمەن تىعىز ءارى ءتيىمدى ەكونوميكالىق بايلانىس جولعا قويىلعان. تەلەكوپىر بارىسىندا ءوڭىر باسشىسى ب.ساپارباەۆ ايماقارالىق قارىم-قاتىناستار بارلىق سالا بويىنشا ناتيجەلى بولىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. وتكەن جىلى شىعىس قازاقستاننىڭ بارناۋل جانە موگيلەۆ وڭىرلەرىمەن اراداعى تاۋار اينالىمى 1 ملرد. 800 ملن. دوللارعا جەتتى.
– ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەردى دامىتۋ ەرتەدە باستالعان. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەۋرازيالىق وداق قۇرۋ جونىندەگى يدەيانى وسىدان 20 جىل بۇرىن, 1994 جىلى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە وقىعان دارىسىندە ايتقان ەدى. ەۋرازيالىق كەڭىستىكتەگى ينتەگراتسيالىق بايلانىستار 2000 جىلى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق قاۋىمداستىق قۇرۋدان باستالدى. وسى ۋاقىتتان بەرى ۇلتتىق ەكونوميكانى جاڭعىرتۋ جانە كاسىپكەرلەردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن كۇشەيتۋ باعىتىندا اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلدى. بۇگىندە قازاقستان, رەسەي, بەلورۋسسيا مەملەكەتتەرى ايتۋلى ەكونوميكالىق وداققا قول قويۋعا دايىن. تەلەكوپىرگە قاتىسۋشى وڭىرلەردىڭ ورتالىقتارى وسكەمەن, بارناۋل جانە موگيلەۆ باۋىرلاس قالالار بولىپ تابىلادى. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق – ءىرى كاسىپورىندار اراسىنداعى بايلانىستى نىعايتا تۇسۋگە سەپتىگىن تيگىزەدى. 170 ميلليونعا جۋىق حالقى بار ۇلكەن نارىققا جول اشادى. جاڭا تەحنولوگيالار مەن يدەيالار الۋعا مۇمكىندىك تۋادى, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرادى. ەكونوميكامەن قاتار عىلىم, ءبىلىم, دەنساۋلىق, تۋريزم سالالارى دا تىڭ تىنىسقا يە بولادى, – دەدى ءوڭىر باسشىسى.
رەسەيدىڭ التاي ايماعىنىڭ گۋبەرناتورى ا.كارلين ءوزى جەتەكشىلىك ەتەتىن وڭىردەگى تاۋار اينالىمىنىڭ ۇشتەن ءبىرى قازاقستانعا تيەسىلى, ونىڭ ءىشىندە شىعىس قازاقستان جانە پاۆلودار وبلىستارىنىڭ ۇلەسىندە ەكەنىن جەتكىزدى. سونداي-اق, كەشە عانا التاي ايماعىندا ينجەنەرلەردىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن ۆاگون قۇرىلىسىنا ارنالعان حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيادا ءۇش ەلدىڭ عالىمدارى جىلجىمالى تەمىرجول قۇرامىنىڭ سىناق ورتالىعىن قۇرۋعا كەلىسكەنىن جەتكىزدى. بۇل – وداققا مۇشە ەلدەردىڭ كولىك جانە تاسىمالداۋ سالاسىنداعى ارىپتەستىك بايلانىستارىن جەتىلدىرە تۇسۋگە كومەكتەسەدى.
بەلورۋسسيانىڭ موگيلەۆ وبلىسى باسشىلىعى ارادا مىڭداعان شاقىرىم جاتسا دا ءوڭىرلەردى جاقىنداستىراتىن ەكونوميكالىق بايلانىستار مەن ادامي باۋىرلاستىق تۋرالى ايتا كەلىپ, ءوز ەلدەرىندە كاسىپكەرلىكپەن اينالىسۋعا قولايلى جاعداي بارلىعىن جەتكىزدى. موگيلەۆ وبلىسى اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى پ.رۋدنيكتىڭ ايتۋىنشا, كەدەن وداعى شەڭبەرىندە تاۋار اينالىمى جىلدان جىلعا قارقىن الىپ كەلەدى. مىسالى, 2010 جىلى 2 ملرد. دوللار بولسا, 2013 جىلى بۇل كورسەتكىش 2,8 ملرد. دوللارعا ۇلعايعان.
ءبىز ەلدەرىمىزدىڭ اراسىنداعى بايلانىستىڭ جاڭا تاريحي كەزەڭىندە تۇرمىز, دەدى پ.رۋدنيك. ول كەڭەس وداعى ىدىراعاننان كەيىن ءۇزىلىپ قالعان كاسىپورىندار اراسىنداعى بايلانىستىڭ جاندانۋىنا مۇددەلى ەكەنىن, ەۋرازيالىق وداقتىڭ ەكونوميكالىق ارىپتەستىككە تەجەۋ جاسايتىن ءتۇرلى كەدەرگىلەردى جويۋعا كومەكتەسەتىنىن جەتكىزدى.
– موگيلەۆتىكتەردىڭ الەۋەتى وتە جوعارى. ولكەمىزدە 200-دەن استام ءىرى كاسىپورىن, 1 مىڭعا جۋىق ورتا جانە شاعىن ءوندىرىس ورىندارى جۇمىس ىستەيدى. 200-دەن استام اۋىل شارۋاشىلىعى ۇيىمى, 30-دان استام قايتا وڭدەۋ كاسىپورنى بار. سوندىقتان, بىرلەسكەن كاسىپورىندار اشىپ, ءوزارا ءتيىمدى ارىپتەستىك قۇرۋعا بولادى, – دەدى موگيلەۆ ءوڭىرىنىڭ باسشىسى.
تەلەكوپىرگە قاتىسۋشىلار وڭىرلەردىڭ تەلەارنالارى دايىنداعان شاعىن سيۋجەتتەر ارقىلى ەكونوميكالىق بايلانىستارعا ءبىرشاما قانىق بولدى. 1999 جىلى شىعىس وڭىرىندە 15 بىرلەسكەن كاسىپورىن تىركەلسە, بۇگىندە ولار مىڭداپ سانالادى. قازاقستان-رەسەي بىرلەسكەن كاسىپورىندارى ىشىندە «بيپەك», «ازيا اۆتو» كومپانيالارى ءوڭىر ەكونوميكاسىن وركەندەتۋگە سۇبەلى ۇلەس قوسقان. «كەمونت» اق, «قازروسپرومارماتۋرا» جشس دا بەلسەندى تۇردە جاقىن نارىققا ءونىمىن تاسىمالداپ كەلەدى.
رەسەيلىكتەر بارناۋلداعى التاي پەداگوگيكالىق اكادەمياسىندا اشىلعان قازاق مادەني ورتالىعىنىڭ قىزمەتى تۋرالى اڭگىمەلەدى. شىعىس قازاقستان مەن التاي ايماعىنداعى جوو رەكتورلارى ءوزارا ارىپتەستىك تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىپتى. ءسىبىر قالالارىندا شىعىسقازاقستاندىق ستۋدەنتتەر ءبىلىم الۋدا. بالالاردىڭ جازعى دەمالىسىن ءتيىمدى ۇيىمداستىرۋ ماقساتىندا پەداگوگيكالىق لاگەر اشىلعان. بارناۋلدى شىعىس قازاقستانمەن جالعايتىن جول جوندەۋدەن وتكىزىلگەن.
«سەماز» جشس ديرەكتورى ءا.دوسقوجانوۆ 2009 جىلدان بەرى سەمەي قالاسىندا 5 مىڭنان استام «بەلارۋس» تراكتورى شىعارىلعانىن جەتكىزدى. جىل سايىن 1300-1500 دانا تراكتور شىعاراتىن زاۋىت بەلورۋسسيادان 30 ملن. دوللاردان استام قارجىعا بولشەكتەر ساتىپ الادى. ونىڭ ىشىندە موگيلەۆ وبلىسىمەن اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاجەتتى تەحنيكالاردى جيناۋ سالاسىندا بىرقاتار بايلانىس ورناتىپ ۇلگەرگەن. ال التاي ايماعى حالىقارالىق جانە وڭىرارالىق بايلانىستى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا باسقارما باسشىسى ا.ءجيليننىڭ ايتۋىنشا, شىعىس قازاقستان وڭىرىمەن تاۋ-كەن ءوندىرىسى سالاسىنداعى بايلانىستاردى دامىتۋعا مول مۇمكىندىك بار.
قازاقستاندىق, رەسەيلىك جانە بەلارۋستىك كاسىپكەرلەر ەكونوميكالىق ينتەگراتسيا ناتيجەسىندە شەكاراارالىق كەدەرگىلەردىڭ جويىلىپ, تاۋار تاسىمالداۋ جۇيەسى وڭتايلاندىرىلعانىن, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ قۇرىلۋى كاسىپكەرلىكتى كەمەلدەندىرۋگە قىزمەت ەتەتىنىن جەتكىزدى.
دۋمان اناش,
«ەگەمەن قازاقستان».
شىعىس قازاقستان وبلىسى.
