ەندىگى كەزدە الەمنىڭ ءار قيىرىنداعى عالىمداردى قورشاعان ورتاعا پايداسى كول-كوسىر جوبالار قاشان بارشاعا ءتيىمدى بولادى دەگەن ساۋال الاڭداتادى. سول سەكىلدى دامۋدىڭ جاڭا مودەلىنە دايىنبىز با؟ ەلىمىز كليماتتىڭ وزگەرۋىنەن كۇتىلەتىن وزگەرىستەرگە قانشالىقتى بەيىمدەلەدى دەگەن تاعى سۇراق تۋىندايدى. بۇل سۇراقتاردىڭ جاۋابىن دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ كليماتتىڭ وزگەرۋى جونىندەگى توبىنىڭ ورتالىق ازيا بويىنشا 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان ءىس-قيمىل جوسپارىن جانە ەلدىڭ كليماتى مەن دامۋى تۋرالى ەسەپتى ازىرلەۋگە جەتەكشىلىك ەتكەن دەنيەل بەسلي ايتىپ بەردى.
– قازاقستان ەكولوگيالىق ماسەلەلەردى رەتتەۋدە ەڭ اۋەلى بالامالى ەنەرگيا الۋ كوزدەرىنە باسىمدىق بەرىپ, مەيلىنشە كومىردەن باس تارتۋعا كىرىسكەنى دۇرىس. جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ مۇمكىندىگىنە سەنىم ارتىپ, يننوۆاتسيالىق جوبالاردى قولداۋ قاجەت. سونىمەن قاتار ءىرى وندىرىستەن بولىنەتىن كومىرتەگىنىڭ تاراۋىنا جول بەرمەيتىن ساپالى سۇزگىلەردى پايدالانعان ءلازىم. اۋىل شارۋاشىلىعىنا سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزىپ, سۋ تاپشىلىعىنىڭ الدىن الۋ جوبالارى ارقىلى سۋدى ءتيىمدى پايدالانۋدىڭ تەتىكتەرىن مەيلىنشە ەرتەرەك ىسكە اسىرۋ ماڭىزدى. بۇل رەتتە ترانسشەكارالىق وزەندەردى زەردەلەۋدى ەستەن شىعارماعان ءجون. كومىرتەگى سالىعىن سالۋ, جانارماي تۇرلەرىن قولدانۋعا رەفورمالار قاجەت دەپ ويلايمىن. ەكولوگيالىق ماسەلەلەردى شەشۋدە بيزنەس وكىلدەرىن ىنتالاندىرۋمەن قاتار عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ماڭىزدى. ەنەرگيانى ءتيىمدى پايدالانۋ جوباسىن ىسكە قوسىپ, ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى بىرنەشە سالامەن تىزە قوسىپ جۇمىس ىستەسە, جوبالار جەمىسىن بەرەدى, – دەيدى ول.
م.س.نارىكباەۆ اتىنداعى قازاق گۋمانيتارلىق زاڭ ۋنيۆەرسيتەتىندەگى باسقوسۋدا ستۋدەنتتەر مەن ەكولوگيالىق ماسەلەلەرگە الاڭدايتىن عالىمدار دەنيەل بەسليگە سۇراق قويىپ, ەركىن پىكىر الماستى. كەزدەسۋدە بىلتىر مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى قولعا العان اۋقىمدى جوبانىڭ بارىسى ءسوز بولدى. سونىمەن 2060 جىلعا دەيىن كومىرتەگى بەيتاراپتىعىنا قول جەتكىزۋ ستراتەگياسى قانشالىقتى ءتيىمدى ىسكە اسادى دەگەن ساۋالعا دەنيەل بەسلي: «مەجەلى مىندەتتى ىسكە اسىرۋعا تەحنيكالىق الەۋەت جەتەدى. بىراق جوباعا كىرىسكەن سوڭ ءالى ۋاقىت كوپ دەگەن جەلەۋمەن تاپسىرمالاردى كەيىنگە قالدىرۋعا بولمايدى دەپ ويلايمىن. ءتيىمدى جوبالارعا ينۆەستيتسيا تارتىپ, ناتيجەلى بولۋىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت», دەپ ءوز پايىمىن ايتتى.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بىلتىر ەلوردادا وتكەن حالىقارالىق كونفەرەنتسيادا «2060 جىلعا قاراي بالامالى ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ ۇلەسى 80 پايىزدان اسادى», دەگەن ەدى. قازاقستاننىڭ مۇناي-گاز, كومىر سەكتورىندا ايتارلىقتاي جەتىستىككە جەتكەنىن ەسكە سالعان دەنيەل بەسلي بالامالى ەنەرگيا كوزدەرىن پايدالانۋدا كومىرتەگىدەن بىردەن باس تارتۋ مۇمكىن بولماسا, گازدى پايدالانۋ تيىمدىرەك ەكەنىن ايتادى. ىزىنشە سپيكەر ەلدەگى ەكولوگيالىق جاعدايلاردى باقىلاپ, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىمەن كليماتتىق وزگەرىستەرگە بەيىمدەلۋ, سۋدى ءتيىمدى پايدالانۋ ماسەلەسىنە كوڭىل اۋدارىپ وتىرعانىن جەتكىزدى.
قازىر الەمنىڭ الدىڭعى قاتارلى ەلدەرى بالامالى ەنەرگيا الۋ جولدارىن ىسكە قوسىپ, ءوندىرىس ورىندارىنان اشىق كەڭىستىككە تارايتىن زياندى گازداردى سۇزگىدەن وتكىزۋمەن قاتار قالدىقتاردى كادەگە جاراتۋدىڭ جولدارىن تاپقانىن بىلەمىز. بۇل از دەسەڭىز, ەلەكتر قۋاتىمەن جۇرەتىن كولىكتەردى قولدانىسقا ەنگىزگەن ەلدەر بار. دەمەك الەمنىڭ دامىعان ەلدەرى ەكولوگيالىق ماسەلەلەردى ايتۋمەن شەكتەلمەي, قايشىلىقتاردى كەزەڭ-كەزەڭىمەن رەتتەۋگە شىنداپ كىرىسكەن. وسى كوشكە ىلەسكەن ەلىمىز قىسقا جانە ۇزاقمەرزىمدى اۋقىمدى جوبالاردى جوسپارعا ساي ىسكە اسىرۋدى كوزدەيدى. ال بۇعان مەملەكەتتىڭ الەۋەتى ابدەن جەتەدى.
ساندىبەك ءاسانالى,
«Egemen Qazaqstan»
