ونەر • 04 قازان، 2022

مەلستىڭ مۇڭى مەن مۋزاسى

1029 رەت كورسەتىلدى

ونى جۇرت كەيدە: «قۇلاننىڭ گيمنىن جازىپ كەتكەن كومپوزيتور» دەپ جاتادى. بىراق بىزدىڭشە «كەلشى، قۇلانعا» ءانى – ناعىز ليريكالىق ءان. وعان ەشكىمنىڭ داۋى دا جوق شىعار. كەزىندە مەلس وزبەكوۆتىڭ وسى ءانى باسقا ءبىر ازاماتقا تەلىنىپ تە ءجۇردى. ماڭدايىن كوكدونەنتاۋدىڭ سامالىنا ءوپتىرىپ وسكەن مەلستىڭ ءوزى ولسە دە، ولەڭى ولگەن جوق. وزبەكوۆتىڭ ءوزىن بىلمەگەندەر ايگىلى «گاۋھارتاس» فيلمىندە شىرقالعان «كەلشى، ايىم» ءانىن بىلەدى...

«ايدىن كول، سەن ايتشى،

سامال جەل، سەن ايتشى،

جارىما قۇس بولىپ ۇشايىن.

ءبىر حابار بەرشى، ايىم،

جاقىنداپ كەلشى، ايىم،

لاپىلداپ ماڭگى قۇشايىن».

ادەمى شۋماقتارمەن ادىپتەل­گەن ءاندى بىلمەيتىن قازاق كەمدە-كەم. جۇرەكتىڭ قىلىن قوزعايتىن تۋىندىنى مەلستىڭ شىعارماشىلىق­تاعى تولقۇجاتى دەسەك تە بولادى. كورنەكتى جازۋشى دۋلات يسابەكوۆ شىعارماسىنىڭ جەلىسى بويىنشا تۇسىرىلگەن «گاۋھارتاس» ءفيلمى ار­قىلى جۇرتتىڭ جۇرەگىنە قونعان ءان كەيدە ماحاببات رومانسى سەكىلدى ەستىلەتىنى بار. «كوگىلدىر كول بەتى، كوك ەلەس كولبەدى، مەن تۇرمىن جا­عادا جابىرقاۋ» دەپ باستالاتىن ءان­نىڭ ونە بويىندا ولمەس ساعىنىش، داۋاسىز دەرت جاتقانداي اسەر ەتەدى. راسىندا دا، سولاي. ءدال وسى تۋىندىدا مەلستىڭ مۇڭى دا، مۋزاسى دا ءورىلىپ جاتىر...

«سول ءبىر ءمولدىر شاقتاردا كونسەرۆاتوريادا ءبىلىم الىپ جۇرگەن بولاتىنمىن. الماتى مەديتسينالىق ينستيتۋتىندا وقيتىن ايىمزادا ەسىمدى قىزعا ەسىم كەتىپ عاشىق بولدىم. ەكى جۇرەك ءبىر ارناعا توعىسىپ، ماحابباتتىڭ بۋىنا ماس بولىپ جۇر­گەن شاقتا جازعى دەمالىس باستالعان ەدى. «قوش بول، ساۋلەم، كورگەنشە، قايتا اينالىپ كەلگەنشە» دەپ جاڭا وقۋ جىلى باستالعانعا دەيىن قوش ايتىسىپ، ءبىر-ءبىرىمىزدى قيماي اۋىل-اۋىلعا تارقاستىق. اۋەلدە ايىمزادادان حات ۇزدىكسىز كەلىپ تۇراتىن. كەيىن ساعىنىش حاتتارى كىلت توقتادى. سەبەبىن سۇ­راعىم كەلگەن. الايدا: «ۇيگە حات جاز­با، اتا-انام ءبىلىپ قويسا ۇيات بولادى» دەگەن سوڭ دەمالىستىڭ ءبىتۋىن كۇتتىم.

سارىلا توسقان، ساعىنا كۇتكەن كۇن دە كەلىپ جەتتى. ارۋ الماتىعا قۇستاي ۇشىپ سامعادىم. بىراق... ايىمزادا ءالى كەلمەپتى. ەكى كوزىم ءتورت، جۇرەگىم ءورت بولىپ وتىرعان ۋاقىتتا كۋرستاس قىزداردىڭ ءبىرى قا­رالى حاباردى جەتكىزدى. ول جازدىڭ جايماشۋاق كۇنىندە سۋعا ءتۇسىپ، باقيعا اتتانىپ كەتە بارىپتى. كو­زىم قاراۋىتتى. وكىنىش وتى وزەكتى شارپىپ، سەڭ سوققانداي وتىردىم دا قالدىم. ايىمزادا جوق».

بۇل – مەلستىڭ باۋىرى قام­شى­بەك احاتاەۆقا ايتقان سىرى ەدى. ەس­تى ەستەلىككە كوز جۇگىرتە وتىرىپ-­اق، مەلستىڭ مۇڭىن دا، مۋزاسىن دا ­جان-جۇرەگىڭمەن سەزىنەسىڭ... 

* * *

ءتاڭىر تارتۋ ەتكەن تالانتى تاۋ­داي بولسا دا، مەلس تىرىسىندە ەلەۋ­سىز تىرشىلىكتىڭ يلەۋىندە ءجۇر­دى. تراگەدياعا تولى تاعدىرى تالاي­لاردىڭ جۇرەگىن شىمىرلاتتى. جەر­گىلىكتى قالامگەر، مارقۇم كا­رىپ­جان ءنۇسىپ «ونەر دەگەن ولكە بار» اتتى كىتابىندا مەلس تۋرالى كوپتەگەن ەستەلىكتى توپتاستىرسا، ار­داگەر جۋرناليست سەيسەن قوجەكە دە ارداقتى ازامات تۋرالى ەستى ەستە­لىكتەرىن ءجيى ايتىپ جۇرەتىن.

مەلستىڭ جانىنان ءجيى تابىل­عان ىنىلەرىنىڭ ءبىرى – كومپوزيتور دۇيسەنالى بىقىباەۆ. ول اعاسى­نىڭ اماناتىنا ادالدىق تانىتتى. «مەلس اعا باقيعا اتتانار شاعىندا: «مەن كەتكەن سوڭ اۋدان ورتالىعىنداعى مادەنيەت ۇيىنە اتىمدى بەرۋگە ىقپال ەتەتىن شىعارسىڭدار» دەگەن اماناتىن ايتقان بولاتىن. سول ءسوز ءبارىمىزدىڭ قۇلاعىمىزدا جاڭعىرىپ تۇراتىن» دەيدى ول.

سول كەزدە اۋدان تىزگىنىن ۇستا­عان اتقامىنەر ازاماتتار باستاپ، دۇيسەكەڭ سەكىلدى اماناتقا ادال ازاماتتار قوشتاپ، اۋداندىق مادەنيەت ۇيىنە مەلستىڭ اتى بەرىلدى. ءوزى تۇرعان كوكدونەن اۋىلىندا كومپوزيتور اتىندا كوشە بار.

«اۋدانداعى مادەنيەت ۇيىندە اۆتوكلۋب مەڭگەرۋشىسى بولىپ جۇمىس ىستەپ جۇرگەنىمدە دە مەلس اعامىزعا جاقىن جۇردىك. ول كىسى الماتىدا تۇردى. كەلىپ-كەتىپ جۇرەتىن. كەيىن سول مادەنيەت ءۇيىنىڭ ديرەكتورى بولدىم. قىزمەت بابىمەن مەركى اۋدانىنا بارىپ، مادەنيەت سالاسىن باسقاردىم.

سول كەزدەگى لۋگوۆوي اۋدانىن­دا رىسحان ورەكەەۆ دەگەن كىسى ما­دەنيەت ءبولىمىن باسقاراتىن. مەلس وزبەكوۆتىڭ ءبىر انىنە بايلانىستى تالاس-تارتىس قىزىپ جاتقان كەز. اۋداندا كونتسەرت وتەتىن بولىپتى، باعدارلاماعا كومپوزيتوردىڭ سول ءانىن اۆتورى باسقا دەپ ەنگىزىپ جىبەرگەن ەكەن. ال مەن اۆتوردىڭ اندەرىنىڭ قالاي تۋعانىنان حاباردارمىن، دەرەۋ تۇزەتۋ ەنگىزىپ جىبەردىم. ەلگە ءاننىڭ اۆتورى وز­بەكوۆ دەپ حابارلاندى. ءان ءوز يەسىن قايتا تاۋىپ، سولاي تارادى. رىسحان اعا بۇل ىسىمە رەنجىپ، ونىڭ سوڭى ءبىراز داۋعا ۇلاستى. بۇل ىسكە اقىن كارىپجان ءنۇسىپ، جۋرناليست سەيسەن قوجەكە ارالاسىپ، كەيىن ءوز رەتىن تاپتى. «كەلشى، قۇلانعا» ءانى اۆتورىنا وسىلاي قايتارىلعان ەدى»، دەيدى دۇيسەنالى بىقىباەۆ.

ءان الەمىندە وزىنە ءتان قول­تاڭباسىن قالدىرعان مەلستىڭ ەسىمىن ەل جادىندا قالدىرۋ ماقساتىندا «كەلشى، قۇلانعا» اتتى ءان بايقاۋى ۇيىمداستىرىلىپ ءجۇردى. ءبىز بىلەتىن ءدال وسى كونكۋرستىڭ باسى-قاسىندا دا دۇيسەنالى بىقىباەۆ جۇرەتىن.

«اۋداندا قىزمەت ەتىپ جۇر­گە­نىمدە الىبەك امزەەۆتىڭ قول­دا­ۋى­­مەن «كەلشى، قۇلانعا» دەگەن رەس­پۋبليكالىق ءان بايقاۋىن وتكىزدىك. وبلىستا سونى قايتا جاڭ­عىرتتىق.

ەستەلىك ايتىلسا، وتكەنگە كەرى شەگىنىس كوپ قوي. توقسانىنشى جىل­داردىڭ اياعىندا، اۋداندى قاسىم­حان ەستەمەس ۇلى باسقارىپ تۇرعان كەزدە مەلس وزبەكوۆتىڭ اندەرىن جاڭ­عىرتىپ، كومپوزيتوردىڭ قا­رىنداسىن، قىزىن شاقىرىپ كون­تسەرتىن وتكىزگەنبىز. كوكدونەن اۋى­لىن­دا اس بەرىپ، شىعارماشىلىق ەسكە الۋ كەشىن سونداعى مادەنيەت ۇيىندە ۇيىمداستىردىق.

كوكدونەندە ءبىر كوشەگە مەلس وزبەكوۆتىڭ ەسىمىن بەرگىزدىك. اۋدان باسشىسى قاسىمحان تولەنديەۆ رۋحانياتقا جانى جاقىن بولعان سوڭ، وسىنداي يگى باستامالارعا كوپ قولداۋ كورسەتتى. سول كىسىنىڭ قولداۋىمەن اۋداندىق مادەنيەت ۇيىنە ەسىمىن بەردىك.

كومپوزيتوردىڭ اندەرىن جي­ناقتاپ جۇرگەندە ورتالىقتاعى ما­دەنيەت ءۇيىنىڭ الدىنا ەسكەرت­كىش-ءبيۋستىن قويساق دەگەن ءبىر وي تۋعان. بۇرىن ول جەردە لەنيننىڭ ەسكەرتكىشى تۇراتىن. بولات قۇسا­يىنوۆ دەگەن ءمۇسىنشى بار، سوعان بارىپ، مەلس وزبەكوۆتىڭ سۋرەتىن اپارىپ، ەسكەرتكىشكە تاپسىرىس بەردىم»، دەيدى كومپوزيتور.

* * *

مۋزىكا الەمىندە وشپەس مۇرا قالدىرعان مەلستىڭ اندەرى قاي كەزدە دە تىڭدارمان جۇرەگىنەن وشپەك ەمەس. ونىڭ مۇڭى دا، مۋزاسى دا – «كەلشى، ايىم» ءانى. ەل تانيتىن بىرقاتار رەترو ءاندى كەزىندە كوم­پوزيتور كوڭىل قيماستىقپەن الدە­كىمدەرگە سىيلاپ جىبەرگەن دەگەن اڭىز-اڭگىمەلەر دە بار. راس بول­سا، ۋاقىت وتە كەلە ول قۇپيا دا اشى­لاتىن شىعار...

 

جامبىل وبلىسى

سوڭعى جاڭالىقتار

ەلىمىزدە 175 ادام كوروناۆيرۋس جۇقتىردى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:06

«ايبوز» دارابوزدارى انىقتالدى

ادەبيەت • بۇگىن، 08:55

پرەزيدەنت قۇتتىقتاۋى

پرەزيدەنت • بۇگىن، 08:50

ەلدىك نيەت

ايماقتار • بۇگىن، 08:48

كەزەكتە – جەر ۇيلەر

ايماقتار • بۇگىن، 08:46

زاڭ جوباسى قارالدى

ساياسات • بۇگىن، 08:42

ءتيىمدى ىنتىماقتاستىق

ساياسات • بۇگىن، 08:38

جەڭىستىڭ باستاۋى – حالىق

قوعام • بۇگىن، 08:27

اسىل تۇقىمنىڭ پايداسى

ايماقتار • بۇگىن، 08:24

بەرەكەلى اقباس سيىر

ەكونوميكا • بۇگىن، 08:20

اۆتوجولدىڭ سان الۋان ماسەلەسى

ەكونوميكا • بۇگىن، 08:18

ىشكى جالپى ءونىم 4 پايىزعا وسەدى

ەكونوميكا • بۇگىن، 08:14

ينفلياتسيانىڭ كەزەكتى تولقىنى

ەكونوميكا • بۇگىن، 08:10

اۋرۋدىڭ الدىن الايىق!

مەديتسينا • بۇگىن، 08:08

ءبىلىم كوكجيەگىن كەڭەيتكەن

عىلىم • بۇگىن، 08:06

ساپاسىز ويىنشىقتىڭ زالالى

ايماقتار • بۇگىن، 08:04

قاراۋسىز مال اپاتقا ۇرىندىرادى

ايماقتار • بۇگىن، 08:02

كولىك گازىنا ۋلانعان

ايماقتار • بۇگىن، 07:59

قۇمار ويىننىڭ قۇرباندارى

قوعام • بۇگىن، 07:56

سۇلۋلىق ساپارى

رۋحانيات • بۇگىن، 07:54

ۇقساس جاڭالىقتار