«ايدىن كول, سەن ايتشى,
سامال جەل, سەن ايتشى,
جارىما قۇس بولىپ ۇشايىن.
ءبىر حابار بەرشى, ايىم,
جاقىنداپ كەلشى, ايىم,
لاپىلداپ ماڭگى قۇشايىن».
ادەمى شۋماقتارمەن ادىپتەلگەن ءاندى بىلمەيتىن قازاق كەمدە-كەم. جۇرەكتىڭ قىلىن قوزعايتىن تۋىندىنى مەلستىڭ شىعارماشىلىقتاعى تولقۇجاتى دەسەك تە بولادى. كورنەكتى جازۋشى دۋلات يسابەكوۆ شىعارماسىنىڭ جەلىسى بويىنشا تۇسىرىلگەن «گاۋھارتاس» ءفيلمى ارقىلى جۇرتتىڭ جۇرەگىنە قونعان ءان كەيدە ماحاببات رومانسى سەكىلدى ەستىلەتىنى بار. «كوگىلدىر كول بەتى, كوك ەلەس كولبەدى, مەن تۇرمىن جاعادا جابىرقاۋ» دەپ باستالاتىن ءاننىڭ ونە بويىندا ولمەس ساعىنىش, داۋاسىز دەرت جاتقانداي اسەر ەتەدى. راسىندا دا, سولاي. ءدال وسى تۋىندىدا مەلستىڭ مۇڭى دا, مۋزاسى دا ءورىلىپ جاتىر...
«سول ءبىر ءمولدىر شاقتاردا كونسەرۆاتوريادا ءبىلىم الىپ جۇرگەن بولاتىنمىن. الماتى مەديتسينالىق ينستيتۋتىندا وقيتىن ايىمزادا ەسىمدى قىزعا ەسىم كەتىپ عاشىق بولدىم. ەكى جۇرەك ءبىر ارناعا توعىسىپ, ماحابباتتىڭ بۋىنا ماس بولىپ جۇرگەن شاقتا جازعى دەمالىس باستالعان ەدى. «قوش بول, ساۋلەم, كورگەنشە, قايتا اينالىپ كەلگەنشە» دەپ جاڭا وقۋ جىلى باستالعانعا دەيىن قوش ايتىسىپ, ءبىر-ءبىرىمىزدى قيماي اۋىل-اۋىلعا تارقاستىق. اۋەلدە ايىمزادادان حات ۇزدىكسىز كەلىپ تۇراتىن. كەيىن ساعىنىش حاتتارى كىلت توقتادى. سەبەبىن سۇراعىم كەلگەن. الايدا: «ۇيگە حات جازبا, اتا-انام ءبىلىپ قويسا ۇيات بولادى» دەگەن سوڭ دەمالىستىڭ ءبىتۋىن كۇتتىم.
سارىلا توسقان, ساعىنا كۇتكەن كۇن دە كەلىپ جەتتى. ارۋ الماتىعا قۇستاي ۇشىپ سامعادىم. بىراق... ايىمزادا ءالى كەلمەپتى. ەكى كوزىم ءتورت, جۇرەگىم ءورت بولىپ وتىرعان ۋاقىتتا كۋرستاس قىزداردىڭ ءبىرى قارالى حاباردى جەتكىزدى. ول جازدىڭ جايماشۋاق كۇنىندە سۋعا ءتۇسىپ, باقيعا اتتانىپ كەتە بارىپتى. كوزىم قاراۋىتتى. وكىنىش وتى وزەكتى شارپىپ, سەڭ سوققانداي وتىردىم دا قالدىم. ايىمزادا جوق».
بۇل – مەلستىڭ باۋىرى قامشىبەك احاتاەۆقا ايتقان سىرى ەدى. ەستى ەستەلىككە كوز جۇگىرتە وتىرىپ-اق, مەلستىڭ مۇڭىن دا, مۋزاسىن دا جان-جۇرەگىڭمەن سەزىنەسىڭ...
* * *
ءتاڭىر تارتۋ ەتكەن تالانتى تاۋداي بولسا دا, مەلس تىرىسىندە ەلەۋسىز تىرشىلىكتىڭ يلەۋىندە ءجۇردى. تراگەدياعا تولى تاعدىرى تالايلاردىڭ جۇرەگىن شىمىرلاتتى. جەرگىلىكتى قالامگەر, مارقۇم كارىپجان ءنۇسىپ «ونەر دەگەن ولكە بار» اتتى كىتابىندا مەلس تۋرالى كوپتەگەن ەستەلىكتى توپتاستىرسا, ارداگەر جۋرناليست سەيسەن قوجەكە دە ارداقتى ازامات تۋرالى ەستى ەستەلىكتەرىن ءجيى ايتىپ جۇرەتىن.
مەلستىڭ جانىنان ءجيى تابىلعان ىنىلەرىنىڭ ءبىرى – كومپوزيتور دۇيسەنالى بىقىباەۆ. ول اعاسىنىڭ اماناتىنا ادالدىق تانىتتى. «مەلس اعا باقيعا اتتانار شاعىندا: «مەن كەتكەن سوڭ اۋدان ورتالىعىنداعى مادەنيەت ۇيىنە اتىمدى بەرۋگە ىقپال ەتەتىن شىعارسىڭدار» دەگەن اماناتىن ايتقان بولاتىن. سول ءسوز ءبارىمىزدىڭ قۇلاعىمىزدا جاڭعىرىپ تۇراتىن» دەيدى ول.
سول كەزدە اۋدان تىزگىنىن ۇستاعان اتقامىنەر ازاماتتار باستاپ, دۇيسەكەڭ سەكىلدى اماناتقا ادال ازاماتتار قوشتاپ, اۋداندىق مادەنيەت ۇيىنە مەلستىڭ اتى بەرىلدى. ءوزى تۇرعان كوكدونەن اۋىلىندا كومپوزيتور اتىندا كوشە بار.
«اۋدانداعى مادەنيەت ۇيىندە اۆتوكلۋب مەڭگەرۋشىسى بولىپ جۇمىس ىستەپ جۇرگەنىمدە دە مەلس اعامىزعا جاقىن جۇردىك. ول كىسى الماتىدا تۇردى. كەلىپ-كەتىپ جۇرەتىن. كەيىن سول مادەنيەت ءۇيىنىڭ ديرەكتورى بولدىم. قىزمەت بابىمەن مەركى اۋدانىنا بارىپ, مادەنيەت سالاسىن باسقاردىم.
سول كەزدەگى لۋگوۆوي اۋدانىندا رىسحان ورەكەەۆ دەگەن كىسى مادەنيەت ءبولىمىن باسقاراتىن. مەلس وزبەكوۆتىڭ ءبىر انىنە بايلانىستى تالاس-تارتىس قىزىپ جاتقان كەز. اۋداندا كونتسەرت وتەتىن بولىپتى, باعدارلاماعا كومپوزيتوردىڭ سول ءانىن اۆتورى باسقا دەپ ەنگىزىپ جىبەرگەن ەكەن. ال مەن اۆتوردىڭ اندەرىنىڭ قالاي تۋعانىنان حاباردارمىن, دەرەۋ تۇزەتۋ ەنگىزىپ جىبەردىم. ەلگە ءاننىڭ اۆتورى وزبەكوۆ دەپ حابارلاندى. ءان ءوز يەسىن قايتا تاۋىپ, سولاي تارادى. رىسحان اعا بۇل ىسىمە رەنجىپ, ونىڭ سوڭى ءبىراز داۋعا ۇلاستى. بۇل ىسكە اقىن كارىپجان ءنۇسىپ, جۋرناليست سەيسەن قوجەكە ارالاسىپ, كەيىن ءوز رەتىن تاپتى. «كەلشى, قۇلانعا» ءانى اۆتورىنا وسىلاي قايتارىلعان ەدى», دەيدى دۇيسەنالى بىقىباەۆ.
ءان الەمىندە وزىنە ءتان قولتاڭباسىن قالدىرعان مەلستىڭ ەسىمىن ەل جادىندا قالدىرۋ ماقساتىندا «كەلشى, قۇلانعا» اتتى ءان بايقاۋى ۇيىمداستىرىلىپ ءجۇردى. ءبىز بىلەتىن ءدال وسى كونكۋرستىڭ باسى-قاسىندا دا دۇيسەنالى بىقىباەۆ جۇرەتىن.
«اۋداندا قىزمەت ەتىپ جۇرگەنىمدە الىبەك امزەەۆتىڭ قولداۋىمەن «كەلشى, قۇلانعا» دەگەن رەسپۋبليكالىق ءان بايقاۋىن وتكىزدىك. وبلىستا سونى قايتا جاڭعىرتتىق.
ەستەلىك ايتىلسا, وتكەنگە كەرى شەگىنىس كوپ قوي. توقسانىنشى جىلداردىڭ اياعىندا, اۋداندى قاسىمحان ەستەمەس ۇلى باسقارىپ تۇرعان كەزدە مەلس وزبەكوۆتىڭ اندەرىن جاڭعىرتىپ, كومپوزيتوردىڭ قارىنداسىن, قىزىن شاقىرىپ كونتسەرتىن وتكىزگەنبىز. كوكدونەن اۋىلىندا اس بەرىپ, شىعارماشىلىق ەسكە الۋ كەشىن سونداعى مادەنيەت ۇيىندە ۇيىمداستىردىق.
كوكدونەندە ءبىر كوشەگە مەلس وزبەكوۆتىڭ ەسىمىن بەرگىزدىك. اۋدان باسشىسى قاسىمحان تولەنديەۆ رۋحانياتقا جانى جاقىن بولعان سوڭ, وسىنداي يگى باستامالارعا كوپ قولداۋ كورسەتتى. سول كىسىنىڭ قولداۋىمەن اۋداندىق مادەنيەت ۇيىنە ەسىمىن بەردىك.
كومپوزيتوردىڭ اندەرىن جيناقتاپ جۇرگەندە ورتالىقتاعى مادەنيەت ءۇيىنىڭ الدىنا ەسكەرتكىش-ءبيۋستىن قويساق دەگەن ءبىر وي تۋعان. بۇرىن ول جەردە لەنيننىڭ ەسكەرتكىشى تۇراتىن. بولات قۇسايىنوۆ دەگەن ءمۇسىنشى بار, سوعان بارىپ, مەلس وزبەكوۆتىڭ سۋرەتىن اپارىپ, ەسكەرتكىشكە تاپسىرىس بەردىم», دەيدى كومپوزيتور.
* * *
مۋزىكا الەمىندە وشپەس مۇرا قالدىرعان مەلستىڭ اندەرى قاي كەزدە دە تىڭدارمان جۇرەگىنەن وشپەك ەمەس. ونىڭ مۇڭى دا, مۋزاسى دا – «كەلشى, ايىم» ءانى. ەل تانيتىن بىرقاتار رەترو ءاندى كەزىندە كومپوزيتور كوڭىل قيماستىقپەن الدەكىمدەرگە سىيلاپ جىبەرگەن دەگەن اڭىز-اڭگىمەلەر دە بار. راس بولسا, ۋاقىت وتە كەلە ول قۇپيا دا اشىلاتىن شىعار...
جامبىل وبلىسى
