ساياسات • 25 قىركۇيەك، 2022

ازاماتتىق قوعام جانە وزگەرگەن الەم

96 رەت كورسەتىلدى

وتكەن جىلداردا ەگەمەندى مەملەكەت قۇرۋ ۇدەرىسى بارىسىندا ەلىمىزدە قاتەلىكتەردىڭ ورىن العانى اقيقات. سونىڭ كەسىرىنەن تۋىنداعان ماسەلەلەر سوزبۇيدالىققا سالىنىپ جىلدار بويى ءوز شەشىمىن تاپپاۋى ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىن تومەندەتتى.

باتىس ەلدەرى مەن حالىقارالىق ۇيىمدار قازاقستاننىڭ ساياسي جۇيەسىندەگى دەموكراتيانىڭ جوقتىعى تۋرالى ماسەلە كوتەرىپ، شەكتەن تىس ورتالىقتاندىرىلعان بيلىكتىڭ ءبىر ادامنىڭ قولىنا شوعىرلانۋى مەملەكەتتىك ورگاندار جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگىن ناشارلاتىپ، جەمقورلىق كۇشەيۋدە دەپ، ازاماتتاردى بيلىككە قارسى قويىپ، ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار قۇرۋعا ارنايى قارجى ءبولىپ، «ماماندارىن» جىبەرىپ، باتىستىق «قۇندىلىقتارىن» تاباندىلىقپەن تاڭىپ، ازاماتتارىمىزدىڭ دەموكراتيالىق «ساۋاتىن اشۋعا» تىرىسىپ باعۋدا.

سوندىقتان بۇگىن ادىلەتتى قازاقستاندى قۇرۋ ءۇشىن قوعامدىق كەلىسىمدى نىعايتۋ، قوعامدىق جانە ساياسي ينستيتۋتتاردى، ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋ قاجەت. ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋدىڭ ماڭىزىن ەسكەرە وتىرىپ، مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆ مەملەكەت پەن قوعام اراسىنداعى سەرىكتەستىكتى كۇشەيتۋ مەن وسى ورتاق ىسكە بەيجاي قارامايتىن ازاماتتاردى تارتۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە ءمان بەرىپ، ولاردىڭ ادىلەتتى قازاقستاندى قۇرۋداعى شەشۋشى رولىمەن قاتار بۇل الەۋمەتتىك كۇشتىڭ وراسان زور الەۋەتىنە دە ۇلكەن ءمان بەرىپ وتىر. سوندىقتان ادىلەتتى قازاقستاندى قۇرۋدىڭ ۇلتتىق يدەياسى رەتىندە الەۋمەتتىك توپتاستىرۋ الگوريتمدەرىن ازىرلەۋگە ەرەكشە كوڭىل بولۋىندە تەرەڭ وي جاتىر. ەل بىرلىگىن نىعايتىپ، قوعامدى بىرىكتىرەتىن تىڭ يدەيالاردىڭ ورداسىنا اينالىپ، ازاماتتىق ديالوگ پەن باقىلاۋ وسى جۇيەنىڭ ءبىر بولىگى عانا ەمەس، وتكەننەن بۇگىنگە جانە بولاشاققا باعىتتالعان ۇلتتىق يدەولوگيانىڭ ماڭىزدى ەلەمەنتىنە اينالاتىن بولادى. سوندا عانا قايتا قۇرۋلار بىرتە-بىرتە جالپىحالىقتىق سيپات الىپ، ەلىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتىنا تۇسىنىكتى بولىپ، ءبىر مەزگىلدە ساياسي جاۋاپكەرشىلىك مادەنيەتىن دامىتىپ، قوعامدا شىنايى پاتريوتتىق سەزىمنىڭ قالىپتاسۋىنا اكەلمەك. بۇعان قازاقستاننىڭ بەلسەندى ازاماتتىق قوعام مەن ازاماتتىق ۇستانىمعا مۇددەلىلىگى ءوز ىقپالىن تيگىزبەك. ناتيجەسىندە، ۇلتتىق بىرەگەيلىك نىعايىپ، الەۋمەتتىك قۇندىلىقتار جاڭارىپ، قوعامداعى ءوزارا ارەكەتتەسۋ مادەنيەتى وزگەرىپ، تاريحي ادىلەتتىلىكتىڭ ورنىعارى انىق. ول ءۇشىن زاڭ سالتانات قۇرىپ، قوعامنىڭ قۇقىقتىق ساۋاتتىلىعى ارتىپ، سانا جاڭعىرىپ، ديالوگ مادەنيەتى ومىرگە كەلۋى قاجەت. سوندا عانا مەملەكەت پەن قوعام اراسىنداعى سەرىكتەستىك نىعايىپ، ادال ەڭبەك پەن ادىلەتتىلىككە قول جەتكىزۋگە بولادى. بۇل تۇبىندە قازاقستاندىق بىرەگەيلىكتىڭ جاڭا، جالپىازاماتتىق جانە سايا­سي العىشارتتارىن قالىپتاستىرار ەدى.

بۇل ماسەلەدە سىني تۇرعىدان قاراستىرۋدى قاجەت ەتەتىن كەيبىر پروبلەمالىق تۇستار دا بار. بۇل، ەڭ الدىمەن، قازاقستاندىق ۇەۇ-نىڭ قىزمەتى مەن ۇستانىمدارىنا دەگەن سىرتقى اسەردىڭ كۇشەيۋى جانە حالىقارالىق ۇيىمدار­دىڭ قىسىم كورسەتۋ مۇمكىندىگىنە قاتىستى بولىپ وتىر. سەبەبى بۇگىنگى مەملەكەتارالىق قاتىناستاردىڭ شيەلەنىسۋى جاعدايىندا حالىقارالىق ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارمەن ءوزارا ارەكەتتەسۋ ماسەلەسى دە كۇردەلەنىپ كەتۋى ىقتيمال. ويتكەنى ولار ءبىزدى حح عاسىردىڭ 90-شى جىلدارىنان بەرى «جەتەلەپ»، ەكونوميكانى بىلاي قويعاندا، وسى سالاداعى كوپتەگەن زاڭدار ەقىۇ، اقك، ەو سياقتى ادام قۇقىعىن قورعاۋعا قاتىسى بار حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ تالاپ ەتۋىمەن بارابار «ۇسىنىمدارى» بو­يىنشا قابىلدانعانى دا جاسىرىن ەمەس. ونىڭ ۇستىنە قازىر جاھاندىق ليبەرالدىق دەموكراتيا ءوزىنىڭ دارمەنسىزدىگىن كورسەتىپ وتىرعاندىقتان بۇل ماسەلە الەمدە بۇرىنعىدان بەتەر وتكىر جانە بالاماسىز سيپاتقا يە بولىپ بارادى. وسى تۇرعىدا، ۇكىمەتتىك ەمەس حالىقارالىق ۇيىمدار مەن اقش باستاعان ۇجىمدىق باتىس ەلدەرى ۇستانىمدارىنىڭ ب ۇلىڭعىرلىعى مەن قىزمەتتەرىنىڭ شەكتەن تىس ساياسيلاندىرىلۋىنا بايلانىستى جانە حالىقارالىق قاتىناستاردىڭ بۇرىن-سوڭدى بولىپ كورمەگەن دەڭگەيدە شيەلەنىسۋى، كورشىلەرىمىزدىڭ سانكتسيالىق سوعىسقا تارتىلۋى جاعدايىندا قازاقستانعا ەرتە مە، كەش پە، وسى جانە باسقا دا كۇردەلى ماسە­لە­لەرمەن بەتپە-بەت كەلۋىنە تۋرا كەلەرى انىق. قالاي بولعاندا دا، وسىنىڭ بارلىعىن ەسكە­رىپ، ءاربىر ىسىمىزدە تاۋەلسىزدىك، ۇلتتىق مۇددە مەن مادەنيەت، ادامگەرشىلىك پەن ءداستۇرلى قۇندى­لىق­تىق مۇرالار باسىمدىققا يە بولۋى كەرەك.

قازىر قازاقستاندىق ۇەۇ قىزمەتىنىڭ كاسىبيلىگى مەن دەربەستىگىن ارتتىرىپ، ونى تار ۆەدومستۆولىق شەڭبەردەن شىعارىپ، ەلدىڭ ستراتەگيالىق دامۋ مۇددەسى مەن پاتريوتتىق ۇستانىمىنىڭ الەۋەتىن كوتەرۋ ماسەلەسىندە قاڭتار تراگەدياسىنىڭ ساباقتارىن ەسكەرگەن ءجون. سوندا عانا قازاقستان ازاماتتارىنىڭ ءوز بولاشاعىنا، بيلىككە دەگەن سەنىمى ارتىپ، ازاماتتىق قوعام مەن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اراسىنداعى قارىم-قاتىناس دەڭگەيى كوتەرىلەتىنى ءسوزسىز.

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇلت ۇستازى ۇلىقتالدى

احمەت بايتۇرسىن ۇلى • كەشە

الماتىنىڭ اۋاسى

ەكولوگيا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار