جاقىندا ەرەۆان قالاسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ارمەنيا رەسپۋبليكاسىنداعى ەلشىلىگىنىڭ باستاماسى بويىنشا جاھاندانۋ جانە وڭىرلىك ىنتىماقتاستىق تالداۋ ورتالىعىنىڭ جاردەمىمەن «قازاقستان مەن ارمەنيانىڭ ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا ماسەلەسىندەگى ءوزارا ءىس-قيمىلى» اتتى كونفەرەنتسيا بولىپ ءوتتى.
ساياسي ەگەمەندىك مىزعىمايدى
اتالعان ءىس-شاراعا ەرەۆانداعى اكادەميالىق, ساراپشىلىق جانە ىسكەرلىك توپتاردىڭ وكىلدەرى, سونداي-اق, ارمەنياداعى ەلشىلىكتەردىڭ ديپلوماتتارى قاتىستى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ارمەنيا رەسپۋبليكاسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى ايىمدوس بوزجىگىتوۆ ءوزىنىڭ كىرىسپە سوزىندە قازاقستاننىڭ جەتىستىكتەرى تۋرالى جانە كەدەن وداعى (كو) شەڭبەرىندە ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەردى دامىتۋدىڭ كەلەشەگى تۋرالى قاتىسۋشىلارعا اقپارات بەردى. ونىڭ سوزدەرى بويىنشا, پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ ايتقانداي: «قازاقستان ابستراكتىلى گەوساياسي يدەيالار مەن ۇرانداردى ەمەس, ەكونوميكالىق مۇددەلەردى – ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەردىڭ باستى قوزعاۋشى كۇشى ساناۋ» قاعيداتىن باسشىلىققا الادى. سوندىقتان ينتەگراتسيانى, ەڭ الدىمەن, ەكونوميكالىق پراگماتيزم نەگىزىندە قۇرۋ قاجەت. قازاقستان مەن ارمەنيانىڭ كو شەڭبەرىندەگى ىنتىماقتاستىعىنىڭ كەڭ اۋقىمدى كەلەشەگى بار, اتاپ ايتقاندا, اقپاراتتىق تەحنولوگيا مەن ماشينا جاساۋ سالالارىندا. ءوز كەزەگىندە جاھاندانۋ جانە وڭىرلىك ىنتىماقتاستىق تالداۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى ستەپان گريگوريان ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتى قۇرۋ كەزىندە قازاقستان ءۇشىن ساياسي ەگەمەندىكتىڭ مىزعىمايتىندىعىن اتاپ كورسەتتى, مۇنىڭ ءوزى كو مەن بەك-كە كىرۋ كەزىندە ارمەنيا ءۇشىن دە وزەكتى جانە ماڭىزدى بولىپ تابىلادى. «ينتەگراتسيا جانە دامۋ» تالدامالىق قوعامدىق ۇيىمىنىڭ توراعاسى ارام سافاريان ءوز ۇيىمىنىڭ قىزمەتى تۋرالى حابارلادى. ول باسقاراتىن ۇيىمنىڭ ەرەۆان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىمەن (ەمۋ) بىرگە, ارميان-قازاق ەكونوميكالىق اسپەكتىلەرىن زەرتتەۋى تومەندەگىنى كورسەتكەن. ەۋرووداقپەن جانە كەدەن وداعى ەلدەرىمەن جاقسى قارىم-قاتىناسى بار ارمەنيا ەو مەن كو ءمۇددەلەرىن بىرىكتىرەتىن ورىن بولۋعا قابىلەتتى بىردەن-ءبىر گەوگرافيالىق جانە ساياسي الاڭ بولىپ تابىلادى. ەمۋ پرورەكتورىنىڭ ورىنباسارى, بايانداماشى الەكساندر ماركاروۆ ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىكتى (بەك) قۇرۋ كەزىندە بارلىق قاتىسۋشى ەلدەردىڭ تەڭ قۇقىلىعى ەسكەرىلەتىنىن كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلارعا حابارلادى. ارمەنيانىڭ بارلىق ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەردى ءوتۋى قاجەت, ويتكەنى, «جول كارتاسى» شەڭبەرىندە قۇجاتتارعا قول قويۋدىڭ شاپشاڭدىعىنىڭ تەرىس سالدارى بولۋى مۇمكىن. ونىڭ ءۇستىنە قازىر ەۋرازيالىق ينتەگراتسيانىڭ قانشالىقتى تابىس اكەلەتىنى بەلگىسىز. سونداي-اق, ونىڭ پىكىرى بويىنشا, ەۋرازيالىق ينتەگراتسيانىڭ تارتىمدىلىعى تۋرالى وڭ سيپاتتى اقپاراتتى جەتكىزۋ ماقساتىندا بەدەلدى حالىقارالىق الاڭداردا كو مەن بەك مۇددەلەرىن تۇراقتى تۇردە جەتكىزۋ قاجەت. «ەگەمەن-اقپارات».مادەني بايلانىستار نىعايا ءتۇستى
وبلىستىق مادەنيەت, مۇراعات جانە قۇجاتتاما باسقارماسىنىڭ باسشىسى ءنازيرا تابىلدينوۆانىڭ ايتۋىنشا, رەسەيدىڭ كورشىلەس وڭىرلەرى, ونىڭ ىشىندە, اسىرەسە, شەكارالاس ورىنبور وبلىسىمەن ءوزارا مادەني بايلانىس پەن ىنتىماقتاستىق نەگىزىنەن ءۇش باعىتتا ءوربىپ كەلەدى. اتاپ ايتقاندا, وڭىرلەردەگى اۋەسقوي جانە ەتنومادەني بىرلەستىكتەر جانىنداعى تانىمال شىعارماشىلىق ۇجىمدار اراسىنداعى, كاسىبي ونەر مەن تەاترالدى-كونتسەرتتىك قىزمەتتەگى جانە مۇراجايلار ءىسىن جۇرگىزۋ مەن مادەني-تاريحي مۇرالاردى ساقتاۋ, دامىتۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. حالىقتىق, ۇلگىلى اتاعى بار ۇجىمدار اراسىنداعى كورشىلەس رەسەي فەدەراتسياسى وڭىرلەرىمەن شىعارماشىلىق بايلانىس جىل وتكەن سايىن نىعايا تۇسكەن. تەك 2013 جىلى عانا اقتوبە وبلىسى ەمب جانىنداعى ۇجىمدار, ونىڭ ىشىندە وبلىستىق دوستىق ءۇيىنىڭ «دوستىق سازى» ءانسامبلى مەن جەكەلەگەن ونەرپازدار حالىقارالىق «دوستىقتا شەكارا جوق» فەستيۆالدارىنا قاتىسقان. اتاپ ايتقاندا, شەكارالاس وڭىرلەردىڭ رف-نىڭ ومبى قالاسىندا وتكەن «دا بۋدەت درۋجبا يسكرەننەي ي چەستنەي», اتىراۋدا استراحان وبلىسىمەن «دوس جۇرەگىن شەكارا بولە المايدى» 5-حالىقارالىق فەستيۆالدارىندا تابىستى ونەر كورسەتتى. اقتوبەدە ۇيىمداستىرىلعان ءىرى مادەني شارالار – ەمب-لەر مەن ولاردىڭ حالىقتىق ۇجىمدارى اتاۋلى مەرەكەلەرىنە جانە قاتارىنان ءۇش جىل وتكىزىلىپ كەلە جاتقان قر تۇڭعىش پرەزيدەنتى كۇنىنە ارنالعان «مادەنيەت ۇندەستىگى – سوزۆۋچيە كۋلتۋر» رەسپۋبليكالىق فەستيۆالىنە ەلىمىز ءوڭىرلەرىمەن قاتار ورىنبور, ورسك قالالارىنىڭ ونەرپازدارى مەن شىعارماشىلىق ۇجىمدارى قوناق رەتىندە قاتىسۋدا. سونىمەن بىرگە, ورىنبور وبلىسىمەن مادەني ىنتىماقتاستىقتى ءارى قاراي دامىتۋ ماقساتىندا 2013 جىلعى قىركۇيەكتە اقتوبە وبلىسىنىڭ مادەنيەت باسقارماسى مەن ورىنبور ۇكىمەتىنىڭ مادەنيەت جانە سىرتقى ەكونوميكالىق بايلانىستار مينيسترلىگى اراسىندا 2014-2019 جىلدارعا ارنالعان كەلىسىم جاسالعان. وبلىس اۋداندارىنىڭ, اسىرەسە, مارتوك, قوبدا, قارعالى جانە ايتەكە بي اۋداندارى شىعارماشىلىق كوركەمونەرپازدار ۇجىمدارىنىڭ ورىنبوردىڭ وزدەرىمەن كورشىلەس اۋداندارىمەن مادەني بايلانىسى تۇراقتى دامۋدا. ال اقتوبە قالاسىنىڭ «ريۋكزاك» بارد كلۋبى حالىقتىق ۇجىمى رف-نىڭ جانە باسقا دا كورشىلەس وڭىرلەردە 2011-2013 جىلدارى وتكىزىلگەن «كۋۆاندىك», «يلمەنى» اۆتورلىق, پەرەۆولوتسك «ناپولنيم مۋزىكوي سەردتسە» اتتى باسقا دا ءتورت وبلىسارالىق, قالالىق, شەكارالاس وڭىرلەرارالىق فەستيۆالداردا ايرىقشا ونەرىمەن كوزگە ءتۇستى. كورشىلەس وڭىرلەردىڭ انسامبلدەرى مەن جەكەلەگەن ونەرپازدارى اقتوبەدە ۇيىمداستىرىلاتىن بارد اندەرى فەستيۆالىنە ۇدايى قاتىسىپ ءجۇر. بۇدان باسقا «ءاليا گ ۇلى» دوستارىن شاقىرادى» ءىV جانە V حالىقارالىق بالالار-جاسوسپىرىمدەر شىعارماشىلىعى حالىقارالىق فەستيۆالدارىندا رف-نىڭ كورشىلەس وڭىرلەرىنەن, ونىڭ ىشىندە ورىنبور وبلىسىنان بىرنەشە شىعارماشىلىق ۇجىمدار ونەر كورسەتتى. سوڭعى جىلدارى كاسىبي ونەردەگى تەاترالدى-كونتسەرتتىك قىزمەت سالاسىنداعى ءوزارا بايلانىس تا نىعايۋ ۇستىندە ەكەن. ماسەلەن, وبلىستىق فيلارمونيا ۇيىمداستىرىپ, جىل سايىن نەمەسە ەكى جىل سايىن ءداستۇرلى وتكىزىلەتىن حالىقارالىق «جۇبانوۆ كوكتەمىندە» «كلاسسيكا», «اقتوبە JAZZ» دجاز مۋزىكاسى فەستيۆالىندە ەرەكشە ونەر كورسەتىپ, اقتوبەلىك كورەرمەندەردىڭ ىستىق ءىلتيپاتىنا بولەنگەن ورىنبورلىق جانە رەسەيدىڭ باسقا دا وڭىرلىك, قالالىق كاسىبي ۇجىمدارى قاتارى جىل سايىن ارتا تۇسۋدە. اقتوبە مەن ورىنبور قالالارى اراسىنداعى شەكارالىق مادەني ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋداعى وبلىستىق فيلارمونيالاردىڭ تاجىريبە الماسۋ باعدارلامالارى ءوز الدىنا ءبىر توبە. فيلارمونيانىڭ ا.جۇبانوۆ اتىنداعى وركەسترى رف-نىڭ ۋفا قالاسىندا 2012 جىلى وتكەن 1-حالىقارالىق ۇلت-اسپاپتار وركەسترى بايقاۋ-فەستيۆالىندە 1- دارەجەلى ديپلومانت اتانسا, 2013 جىلى رەسەيدە وتكىزىلگەن «ەۋروپا-ازيا» ءىV-فەستيۆالىندە «ارايلى اقتوبە» فولكلورلىق ءانسامبلى باس جۇلدەگە يە بولدى. وبلىس پەن رف-نىڭ كورشىلەس وڭىرلەرى تەاترلارى اراسىنداعى ءوزارا بايلانىس تا جاقسارۋدا. اقتوبە دراما تەاترىندا ماسكەۋلىك ا.سارباسوۆتىڭ رەجيسسەرلىگىمەن «دەتەكتور لجي» سپەكتاكلى ساحناعا شىعارىلدى. «الاقاي» قۋىرشاق تەاترىندا رەسەيلىك رەجيسسەرلار ر.راحيموۆتىڭ جانە س.بالىكوۆتىڭ قويۋىمەن «جۋراۆل ۆ نەبە», «قايداسىڭ, اناشىم», «تىزگىندى بوسات تا قۇستاي ۇش» بالالار قويىلىمدارى ساحناعا شىقتى. وبلىس تەاترلارى مەن فيلارمونيا ۇجىمدارى جانە جەكەلەگەن ونەرپازدار, وبلىستىق دوستىق ءۇيى ەمب-ءى شىعارماشىلىق ۇجىمدارى 2012 جىلى شىلدەدە اقتوبەدە وتكەن رەسپۋبليكالىق «سابانتوي» تاتار-باشقۇرت مەرەكەسىن اسەرلى ونەرىمەن بيىككە كوتەرسە, سابانتويعا رەسمي دەلەگاتسيالاردان تىس تاتارستاننىڭ اۋداندارىنان وكىلدەر كەلۋى ونى حالىقارالىق دەڭگەيگە كوتەردى. وبلىستىق «الاقاي» قۋىرشاق تەاترى رەپەرتۋارى سونداي-اق 2013 جىلى رف-دان شاقىرىلعان گ.گيپيكوۆتىڭ قويۋىمەن «ءبىر-اق ۋىس» اتتى جاڭا قويىلىممەن تولىقتىرىلىپ, ءداستۇرلى ەكى جىل سايىن وتكىزىلەتىن «اسسالاۋماعالەيكۇم – ءىىى» حالىقارالىق قۋىرشاق تەاترلارى فەستيۆالىنە 2013 جىلى بارلىعى 8 تەاتر, ونىڭ ىشىندە رەسەي قالالارى قۋىرشاق تەاترلارى قاتىسىپ ونەر كورسەتتى. سونىمەن بىرگە, وتكەن جىلى رف-نىڭ قازان قالاسىندا وتكەن تۇركىتىلدەس حالىقتاردىڭ ءحى حالىقارالىق «ناۋرۋز» فەستيۆالىندە «الاقاي» تەاتر ۇجىمى ديپلومانت اتاندى. رەسەيدىڭ كورشىلەس وڭىرلەرىمەن مادەني-تاريحي مۇرالاردى ساقتاۋ, زەرتتەۋ جانە دامىتۋداعى, مۇراجايلار ىسىندە ءوزارا بايلانىستى نىعايتۋداعى ءىس-شارالار دا قالىپتى جۇرگىزىلۋدە. اتاپ ايتقاندا, 2011 جىلى 14-17 قىركۇيەك ارالىعىندا اقتوبە قالاسىندا «ارال-كاسپي ايماعى – ەۋرازيا تاريحى مەن مادەنيەتى اياسىندا» اتتى ءىى حالىقارالىق عىلىمي كونفەرەنتسيا ۇيىمداستىرىلدى. كونفەرەنتسياعا شەتەلدەردەن 50-دەن اسا, ونىڭ 40-قا جۋىعى رەسەيدىڭ ماسكەۋ, استراحان, ت.ب. قالالارىنان, كاۆكاز, كاسپي بويى, ورىنبور, تاتارستان, باشقۇرتستان جانە باسقا وڭىرلەرىنەن بەلگىلى عالىمدار, تاريحشىلار قاتىستى. ونىڭ اياسىندا سەكتسيالىق جۇمىستار مەن ابىلقايىر حان تاريحي تۇلعاسىن انىقتاۋ ماقساتىندا سيمپوزيۋم ۇيىمداستىرىلدى. اقتوبە وبلىسىنىڭ تاريحي-ولكەتانۋ مۇراجايى مەن ورىنبور وبلىستىق مۇراجايىنىڭ شىعارماشىلىق بايلانىسى ناتيجەسىندە 20 جىلداي ۋاقىتتان بەرى جىل سايىن ناۋرىز-ءساۋىر ايلارىندا «ورىنبوردىڭ ءتۇبىت ءشالىسى» ءداستۇرلى كورمەسى اقتوبەدە وتكىزىلۋدە. ونىڭ ماقساتى وڭىرىمىزگە قولونەردى دامىتۋعا شەبەرلەر تارتۋ بولىپ تابىلادى. سونىمەن بىرگە, اقتوبە وبلىستىق ونەر مۇراجايى تاراپىنان كورشىلەس وڭىرلەرمەن, ونىڭ ىشىندە ورىنبورمەن دە شىعارماشىلىق بايلانىس كۇشەيىپ, ورىنبور جانە اقتوبە سۋرەتشىلەرى كورمەلەرى كەزەكتەسىپ وتكىزىلۋدە. بۇل جۇمىستار بيىل ورىنبوردا وتەتىن «ەۋروپا-ازيا» شەكارالىق ىنتىماقتاستىق» فورۋمى اياسىنداعى فەستيۆالدا جالعاسپاق. ساتىبالدى ءساۋىرباي, «ەگەمەن قازاقستان». اقتوبە وبلىسى.
