ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا ءۇشىنشى جاھاندىق يندۋستريالىق رەۆوليۋتسيا قارساڭىندا بىزگە جالپى ستراتەگيالىق باسىمدىق بەرەدى.
ن.ءا.نازارباەۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى.
بەك ەلدەرىنە ەكسپورت ارتۋدا
2013 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستاننىڭ كەدەن وداعى ەلدەرىمەن سىرتقى تاۋار اينالىمى 24,3 ميلليارد دوللاردى قۇرادى, بۇل 2010 جىلعى كورسەتكىشتەن 29 پايىز ارتىق. 2014 جىلدىڭ باسىندا ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا 927 جوبا ەنگىزىلدى, ونىڭ ىشىندە 2010-2013 جىلدار ارالىعىندا 651 جوبا ىسكە قوسىلدى. وسى جوبالاردىڭ ىشىندە 547 جوبا تىكەلەي تاۋار وندىرۋگە باعىتتالسا, قالعان 104 جوبا ينفراقۇرىلىمدىق, ەنەرگەتيكالىق جانە مۇناي سالاسىنىڭ جوبالارى بولىپ تابىلادى. جالپى العاندا يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا كىرەتىن پايدالانۋعا بەرىلگەن جوبالاردىڭ 84 پايىزى تاۋار وندىرۋگە, 16 پايىزى ينفراقۇرىلىمدىق ەنەرگەتيكالىق جانە مۇناي سالاسىنا باعىتتالعان. جوبالاردىڭ باسىم كوپشىلىگى ىشكى رىنوكتى قامتاماسىز ەتىپ, تولىق قۋاتىندا جۇمىس ىستەي باستاعاننان كەيىن عانا سىرتقى رىنوكتارعا شىعادى. بۇگىنگى تاڭدا ىسكە قوسىلعان جوبالاردىڭ 12 پايىزى تاۋار ەكسپورتتاۋمەن اينالىسادى. يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا ەنگىزىلگەن جوبالاردىڭ ىسكە قوسىلۋىنا بايلانىستى دايىن ونىمدەر ەكسپورتتاۋ كولەمىنىڭ ءوسىمى 860,8 ميلليون دوللاردى قۇرادى نەمەسە يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى بويىنشا ىسكە قوسىلعان جوبالاردىڭ ۇلەسى 7,8 پايىز بولدى. قازاقستان تاۋارلارى ەكسپورتتالاتىن نەگىزگى ەلدەر وزبەكستان, رەسەي, اۋعانستان, تاجىكستان, تۇرىكمەنستان, قىتاي, ۋكراينا, ازەربايجان, موڭعوليا, پولشا جانە باسقا مەملەكەتتەر بولىپ تابىلادى. ماشينا جاساۋ ونىمدەرى (جىلۋ ءبولۋ كولونكالارى, ءارتۇرلى ماقساتتاعى قوندىرعىلار, ارماتۋرالار, ترانسفورماتورلار, اككۋمۋلياتورلار, كابەل ءونىمدەرى, ەلەكتروۆوزدار, جۇك اۆتوموبيلدەرى جانە اۆتوبۋستار, مەديتسينالىق تەحنيكالار مەن قۇرالدار) نەگىزىنەن رەسەي, قىرعىزستان, تۇرىكمەنستان, وزبەكستان, ءباا, ازەربايجان جانە باسقا ەلدەردىڭ رىنوگىنا ەكسپورتتالادى. حيميا ونەركاسىبىنىڭ ونىمدەرى (اممياك, گەكسامەتافوسفات ءناتريى, سيليكاتتار, ءدارى-دارمەك ونىمدەرى, تىڭايتقىشتار, بوياۋلار جانە لاكتار, جاعارمايلار, پلاستماسسا قۇبىرلار, پلاستماسسادان جاسالعان بۇيىمدار جانە پوليمەرلەر, پوليەتيلەن وراعىشتار) نەگىزىنەن رەسەي, قىرعىزستان, ۋكراينا, وزبەكستان, پولشا, تۇرىكمەنستان, تاجىكستان, ازەربايجان, چەحيا جانە باسقا ەلدەردىڭ رىنوكتارىنا ەكسپورتتالادى. وسىمدىك تەكتەس جانە مال ونىمدەرى (ەت, ءسۇت ونىمدەرى, ۇن, تامىرلار, وسىمدىك مايى, مال مايى, كونديتەر بۇيىمدارى, ماكورون بۇيىمدارى, سۋسىندار) نەگىزىنەن وزبەكستان, اۋعانستان, تاجىكستان, قىرعىزستان, رەسەي, تۇرىكمەنستان, موڭعوليا, گرۋزيا, ازەربايجان جانە باسقا ەلدەردىڭ رىنوكتارىنا ەكسپورتتالادى. ەلىمىزدىڭ كوپتەگەن كاسىپورىندارى رەسەي جانە بەلارۋس مەملەكەتتەرىنىڭ سالالىق كاسىپورىندارىمەن ءوزارا ءتيىمدى جانە تىعىز بايلانىستا جۇمىس ىستەيدى. بۇل رەتتە تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا ونەركاسىبى سالاسىندا «اقتوبە مىس كومپانياسى» جشس, «ەۆراز كاسپيان ستال» جشس, «سانتەحپروم» جشس, «Kazmetiz» جشس, جەڭىل ونەركاسىپ سالاسىندا «سەمەي تەرى-تون كومبيناتى» جشس, «كازسپو-N» جشس, ماشينا جاساۋ سالاسىنداعى مىنانداي بىرلەسكەن كاسىپورىنداردى – «ازيا اۆتو كازاحستان» اق, «ساماز» جشس, «اگروماشحولدينگ» اق, قۇرىلىس يندۋسترياسى جانە اعاش وڭدەۋ ونەركاسىپ سالاسىندا, «ەكوتون باتىس» جشس, «پەتروپاۆل قۇرىلىس ماتەريالدارى زاۋىتى» جشس, «پەتروپاۆل قۇبىر زاۋىتى» جشس, «حيميا ونەركاسىبى سالاسىندا», «ەۆروحيم-ۋدوبرەنيا» جانە باسقا كاسىپورىنداردى اتاپ ايتۋعا بولادى. جىلقىباي جاعىپار ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان».«جاسىل ءدالىز» – ساتتى جوبا
2013 جىلعى 23 جەلتوقساننان باستاپ قازاقستان-قىتاي شەكاراسىنداعى «باقتى» (قازاقستان رەسپۋبليكاسى شىعىس قازاقستان وبلىسى) جانە «پوكيتۋ» (قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى شۇار) وتكىزۋ پۋنكتتەرىندە «جاسىل ءدالىز» جوباسى ىسكە قوسىلدى. جوبانىڭ ماقساتى – قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنان قازاقستانعا كەلەتىن جەمىس-جيدەك ونىمدەرىنىڭ تەز ءوتۋىن جانە كەدەندىك رەسىمدەۋىن قامتاماسىز ەتۋ. بۇل جوبا 2012 جىلعى قىركۇيەكتە ەكى ەلدىڭ پرەمەر-مينيسترلەرىنىڭ ۋاعدالاستىعىمەن ىسكە قوسىلدى. جوبانى ىسكە اسىرۋ ەرەكشەلىكتەرىن 2013 جىلعى جەلتوقساننىڭ باسىندا پەكين قالاسىندا قازاقستان دەلەگاتسياسىنىڭ رەسمي ساپارى شەڭبەرىندە قازاقستان مەن قحر كەدەن قىزمەتىنىڭ باسشىلارى تالقىلادى جانە كەلىستى. «جاسىل ءدالىز» جوباسى ىسكە قوسىلعان ساتتەن باستاپ قازاقستانعا جالپى سالماعى 13,9 مىڭ توننا, 15,2 ملن. اقش دوللار سوماسىندا كوكونىس جانە جەمىس-جيدەك اكەلىندى. قحر-دان «باقتى» وتكىزۋ پۋنكتى ارقىلى وتكىزىلەتىن ونىمدەردىڭ 29,2%-ىن قىزاناق, 21,1%-ىن الما, 19,5%-ىن قيار, 9,1%-ىن بۇرىش, 3,8%-ىن ورامجاپىراق, 2,4%-ىن اپەلسين, 1,9%-ىن باكلاجان, 1,5%-ىن ماندارين قۇرايدى. كەدەن ورگاندارى وتكىزۋ پۋنكتتەرىندە كەدەندىك رەسىمدەۋ ۋاقىتىن قىسقارتۋ بويىنشا بارلىق قاجەتتى شارالاردى قابىلداۋدا. «باقتى» كەدەن بەكەتىندە جاعداي جاساۋ ءۇشىن قايتا قۇرۋ جۇرگىزىلىپ, ءونىمدى وتكىزۋ ءۇشىن كەدەندىك باقىلاۋدىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان جاڭا جۇيەلەرىمەن (تجباج, يتق) جابدىقتالىپ, بۇدان باسقا بولەك جولاق ءبولىندى, اۋىلشارۋاشىلىق ءونىمىنىڭ توقتاۋسىز ءوتۋىن قامتاماسىز ەتۋىنە جاۋاپتى, قۇزىرلى ۆەدومستۆولاردىڭ قىزمەتكەرلەرى انىقتالدى, بۇل شەكارادا كەزەكتى بولدىرماۋعا جانە سىرتقى ەكونوميكالىق قىزمەتكە قاتىسۋشىلارعا قولايلى جاعداي جاساۋعا ىقپال ەتەدى. سونداي-اق, وتكىزۋ پۋنكتىندە جۇرگىزىلەتىن كەدەندىك تەكسەرۋ سانى «جاسىل ءدالىز» جوباسىنا دەيىن 661 جانە جۇزەگە اسىرىلعاننان كەيىن 29 تەكسەرىپ قاراۋعا قىسقارعان. «باقتى» وتكىزۋ پۋنكتىندە «جاسىل ءدالىز» جوباسىن كىرگىزگەنگە دەيىن كولىك قۇرالدارى وتكىزۋ پۋنكتىن ورتا ەسەپپەن 270 مينۋتتا وتەتىن. قازىرگى ۋاقىتتا «باقتى» وتكىزۋ پۋنكتىندە كەدەندىك تازارتۋدىڭ جانە كولىك قۇرالدارىن وتكىزۋدىڭ ورتاشا ۋاقىتى 51,6 مينۋتتى قۇرايدى. بۇل كورسەتكىش قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارجى مينيسترلىگىنىڭ 2011-2015 جىلدارعا ارنالعان ستراتەگيالىق جوسپارىنا سايكەس كەلەدى, وندا وتكىزۋ پۋنكتتەرىندە 2014 جىلعا كەدەندىك وپەراتسيالاردى جۇرگىزۋگە 75 مينۋت جۇمسالادى دەپ بەلگىلەنگەن. سونىمەن بىرگە, قازاقستان رەسپۋبليكاسى كەدەن ورگانى جەمىس-جيدەك ونىمدەرىنىڭ باقىلاۋسىز وتكىزۋ نيەتى جوق. بۇعان زاڭنامادا قاراستىرىلعان كەدەندىك رەسىمدەۋ جانە باقىلاۋ راسىمدەرى قولدانىلادى. «ەگەمەن-اقپارات».يگىلىگى كوپ ءىس
وبلىس ورتالىعىنداعى شىمكەنت كونگرەسس حولىندا وبلىس اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى بەرىك وسپانوۆتىڭ توراعالىعىمەن «ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق –ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا پەرسپەكتيۆالارى» تاقىرىبىندا دوڭگەلەك ۇستەل ءوتتى. وعان «نۇر وتان» پارتياسى وبلىستىق فيليالى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى الماسبەك مامىتبەكوۆ, وقو كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ديرەكتورى جەڭىس دۋلاتوۆ, وبلىستىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى جەڭىسبەك ماۋلەنقۇلوۆ جانە باسقارما باسشىلارى مەن ءبىر توپ كاسىپكەرلەر, سونداي-اق, ءوڭىرىمىزدىڭ زيالى قاۋىم وكىلدەرى قاتىستى. جيىننىڭ اشىلۋىندا العاشقى ءسوزدى العان وبلىس اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ب.وسپانوۆ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ ەل ءۇشىن ماڭىزدىلىعى جونىندە توقتالىپ ءوتتى. – بۇگىنگى باسقوسۋدىڭ نەگىزگى ماقساتى – ەلباسى باستاماسىمەن قۇرىلعالى جاتقان ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ تيىمدىلىگىن تىلگە تيەك ەتىپ, ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستىڭ دامۋىنا قولداۋ ءبىلدىرۋ, – دەدى ءوڭىر باسشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى. – وزدەرىڭىزگە بەلگىلى, 2010 جىلدان بەرى كەدەن وداعى اياسىندا رەسەي, بەلورۋسسيا ەلدەرىمەن ەركىن ساۋدا-ساتتىق جاساپ كەلەمىز. وسىعان بايلانىستى قازاقستاندا كوپتەگەن ەكونوميكالىق جاعىمدى جاڭالىقتار ورىن الدى. كەدەن وداعى ءوزارا ىقپالداستىقتىڭ ءبىرىنشى باعىتى بولسا, كەلەسى كەزەڭ ەكونوميكالىق وداق قۇرۋ ماسەلەسىنە كەلىپ تىرەلەدى. رەسەي, بەلورۋسسيامەن كەدەندىك كەدەرگىلەردى الىپ تاستاۋدىڭ ارقاسىندا ەكونوميكامىز ءبىرشاما ءوستى. ايتالىق, سوڭعى ەكى جىل ىشىندە وڭىرىمىزدە تاۋار ەكسپورتىنىڭ دامۋى 2,7 ەسە ارتتى. وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا, كەدەن وداعى ەلدەرىنە جالپى كولەمى 311 ميلليون اقش دوللارىن قۇرايتىن تاۋار جونەلتكەن ەكەنبىز. بۇل وڭتۇستىك قازاقستان ءۇشىن وتە ۇلكەن كورسەتكىش سانالادى. ەكسپورتقا شىعارىلعان تاۋارلاردىڭ ىشىندە نەگىزگى ۇلەستى اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرى قۇرايدى. ال ەكونوميكالىق وداق جونىندە ايتار بولساق, بۇرىن ءبىزدىڭ نارىعىمىز 17-اق ميلليون اداممەن شەكتەلەتىن. ينتەگراتسيانىڭ ەكىنشى ساتىسى – وداققا ءبىرىگىپ, ەركىن ساۋدالاسۋدىڭ مۇمكىندىگىن ارتتىرعاننان كەيىن بىزگە 170 ميلليون حالىقتىڭ نارىعى اشىلاتىن بولادى. سوندىقتان ءبىزدىڭ كاسىپكەرلەر وسى مۇمكىندىكتى ءساتتى پايدالانۋى كەرەك. جانە باسەكەلەستىگى جوعارى ورتادا ساپالى ءارى زامان تالابىنا ساي تاۋارلار شىعارىپ, ەركىن نارىقتا جۇمىس جاساي بىلۋلەرى ءتيىس. 2013 جىلدىڭ قورىتىندىسىنا سايكەس, كەدەن وداعى ەلدەرىمەن اراداعى سىرتقى تاۋار اينالىمى رەسپۋبليكادا 24,3 ميلليارد اقش دوللارىنا جەتىپ جىعىلدى. 2010 جىلى بۇل كورسەتكىش 18,8 ميلليارد دوللارعا تەڭ ەدى. ياعني ءتورت جىلدا ەكسپورتتان تۇسكەن تابىس 29 پايىزعا جوعارىلاعان. وبلىسقا كەلەر بولساق, بىلتىر رەسەي مەن بەلورۋسسياعا, جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, جالپى سوماسى 311 ميلليون اقش دوللارىنا تەڭ تاۋار ەكسپورتتاپپىز. 2011 جىلى بۇل كورسەتكىش ءوز ۆاليۋتامىزبەن ەسەپتەگەندە بار-جوعى 117 ميلليارد تەڭگەنى قۇراعان بولاتىن. بۇگىنگى تاڭدا يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى اياسىندا 705,2 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىن 170 جوبا ىسكە اسىرىلۋدا. بۇعان قوسىمشا تاعى 52 جوبانى قولعا الۋ جوسپارلانۋدا. بۇل جوبالاردىڭ جالپى قۇنى 416 ميلليارد تەڭگەگە باعالانىپ وتىر. وسىنىڭ بارلىعى دا نارىقتىڭ كەڭەيىپ, سۇرانىستىڭ ارتۋىنىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولۋدا. سونداي-اق, شەتەل ينۆەستورلارىنىڭ قاتىسۋىمەن 29 يننوۆاتسيالىق جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا. ولاردىڭ قۇنى 1,9 ميلليارد اقش دوللارىنا تەڭ. دوڭگەلەك ۇستەل بارىسىندا ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى ارمان ابدۋللاەۆ, «شىمكەنت» اكك ۇق» اق باسقارما توراعاسى تالعات الپىسباەۆ, وقو كەدەندىك باقىلاۋ دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى جاسۇلان احمەتوۆ جانە وبلىستىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى جەڭىسبەك ماۋلەنقۇلوۆ بايانداما جاسادى. ولار ەلباسى باستاماسىمەن كەلەسى جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ زاڭدى كۇشىنە ەنەتىن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ ەل ەكونوميكاسى ءۇشىن كەڭ مۇمكىندىكتەر اشاتىنىن جانە ينتەگراتسيا اتاۋلىنىڭ ەلگە قانداي پايدا اكەلەتىنىن بۇگىنگى كەدەن وداعىنىڭ وزىنەن-اق ايقىن كورۋگە بولاتىنىن تىلگە تيەك ەتتى. ماسەلەن, وتكەن جىلى جالپى وڭىرلىك ءونىم كولەمى وبلىسىمىزدا 2,1 تريلليون تەڭگەگە جەتتى. يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى اياسىندا 28,1 ميلليارد تەڭگەنىڭ ءونىمى ءوندىرىلدى. «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى بويىنشا جالپى قۇنى 198 ميلليارد تەڭگە تۇراتىن 524 جوبا ماقۇلداندى. ەكونوميكا تۇزەلىپ كەلە جاتقاندىقتان وبلىستا قۇرىلىس ماتەريالدارىن شىعاراتىن كاسىپورىندار سانى دا جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلەدى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ قاڭتار-اقپان ايلارىندا وڭتۇستىكتىڭ سىرتقى ساۋدا اينالىمى 523,1 ميلليون اقش دوللارىن قۇرادى. بايانداماشىلار كەدەندىك وداعى ەلدەرى اراسىنداعى تاۋار اينالىمى جىل سايىن 15 پايىزعا ارتىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. – ءبىزدىڭ كاسىپورىن 2010 جىلى ىسكە قوسىلدى. سودان بەرى قارقىندى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. كەدەن وداعىنىڭ ارقاسىندا ءبىز ءونىمىمىزدى رەسەيگە شىعارۋعا مۇمكىندىك الدىق. وندا ءبىزدىڭ كاسىپورىن وندىرگەن شيكىزاتتى تۇتىناتىن زاۋىتتار كوپ. كەدەندىك جەڭىلدىكتەر مەن ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتا قاراستىرىلعان قولايلى جاعدايلاردىڭ ارقاسىندا كورشىلەس وزبەكستان جانە قىتايدىڭ تاۋارلارىنا باسەكەلەستىك تۋدىرا الاتىن ءونىم شىعارۋعا قول جەتكىزدىك. 2010 جىلى رەسەيگە 1200 توننا ماقتا تسەلليۋلوزاسىن جونەلتسەك, بيىل بۇل كورسەتكىش 3 ەسەگە ارتتى, – دەيدى «حلوپكوپروم تسەلليۋلوزا» جشس باس ديرەكتورى قاينار اباسوۆ. ءانۋار جۇماشباەۆ.ينتەگراتسيا جانە ينۆەستيتسيالىق احۋال
كەدەن وداعى مەن بەك-ءتى قۇرۋداعى ماڭىزدى ماقساتتاردىڭ ءبىرى ەلىمىزدىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن كوتەرۋ جانە ءونىمدى وتكىزۋ رىنوكتارىنىڭ كەڭەيۋى ارقىلى وڭدەۋ ءوندىرىسىن دامىتۋ بولىپ تابىلادى. وعان قازاقستاننىڭ وڭدەۋ ونەركاسىبىنە تارتىلعان تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار كولەمىنىڭ ارتۋى دالەل. كو قۇرىلعاننان باستاپ ەلىمىزدىڭ وڭدەۋ ونەركاسىبىنە تارتىلعان تشي كولەمى 88 پايىزعا وسكەن, دالىرەك ايتساق, 2012 جىلى 3,4 ملرد. اقش دوللارىن قۇراعان. 2009-2012 جىلدار اراسىندا تشي-دىڭ جالپى كولەمى 34 پايىزعا ءوسكەن, ناقتىلاساق 21,4 ملرد. اقش دوللارىنان 28,3 ملرد. اقش دوللارىنا جەتكەن. 2013 جىلى ەلىمىزگە كەلگەن تىكەلەي ينۆەستيتسيالاردىڭ جالپى اعىنى 24,1 ملرد. اقش دوللارىن كورسەتكەن. وڭدەۋ ونەركاسىبىنە تارتىلعان ينۆەستيتسيالاردىڭ ءوسۋى كو مەن بەك-كە مۇشە-مەملەكەتتەرمەن تاۋار اينالىمىنا دا ءتيىمدى اسەر ەتتى. وسىلايشا 2009 جىل مەن 2013 جىل اراسىندا ارىپتەس مەملەكەتتەرمەن تاۋار اينالىمى 88,3 پايىزعا دەيىن ءوسىپ, 24,2 ملرد. اقش دوللارىن قۇرادى. كو ەلدەرىنە قازاقستان ەكسپورتى كولەمىنىڭ ءوسۋى دە بايقالادى. وڭدەلگەن تاۋارلاردىڭ ۇلەسى جالپى ەكسپورت كولەمىندە 44,9 پايىزدان 54,6 پايىزعا وسكەن, ال 2013 جىلى 3,2 ملرد. اقش دوللارىن كورسەتكەن. وڭدەلگەن دايىن تاۋارلاردىڭ ەكسپورتىنا قۇبىر, تۇتىكتەر مەن پروفيلدەر, جۇك اۆتوكولىگى, مويىنتىرەك, قۇبىر جەلىسىنە ارماتۋرا, فوسفينات, اككۋمۋلياتور, جەز سىم, كونديتەرلىك ونىمدەر مەن شوكولادتار, ماقتا تالشىعى, ۇن جانە باسقالار كىرەدى. كولىك قۇرالدارى مەن قارا مەتالل, پلاستماسسا, رەزەڭكە, قاعاز جانە تۇرمىستىق تەحنيكا مەن باسقا دايىن ونىمدەر ەكسپورتىندا دا جاعىمدى وزگەرىستەر بايقالادى. قازاقستاننىڭ كو ەلدەرىنە العاش رەت ەلىمىزدە وندىرىلگەن جۇك كولىكتەرىنىڭ ەكسپورتى 14,8 ملن. اقش دوللارىن قۇراعان. ەلىمىزدە 10 ارنايى ەكونوميكالىق ايماق قۇرىلىپ, جۇمىس ىستەۋدە. ەل ەكونوميكاسىنا ينۆەستيتسيا تارتۋ قۇرالىنىڭ ءبىرى رەتىندە بۇل ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتاردىڭ دامۋى ەرەكشە نازاردا. وسى ەرەكشەلىكتى ەسكەرە وتىرىپ, قازاقستاندىق تاراپ كو شەڭبەرىندە 2010 جىلى اەا بويىنشا كەلىسىمدەرگە قول قويۋ بارىسىندا 2017 جىلعا دەيىن ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتار شەڭبەرىندە جۇمىس جاسايتىن كاسىپورىندارعا قاراستىرىلعان جەڭىلدىكتەر مۇمكىندىگىن ساقتاپ قالدى. 2014 جىلدىڭ 17 ناۋرىزىنداعى پرەمەر-ءمينيستردىڭ قاۋلىسى بويىنشا ينۆەستورلار ءۇشىن ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋ جانە جاڭا ىنتالاندىرۋ قۇرالدارىن جاساقتاۋ ماقساتىندا جۇمىس توبى قۇرىلدى. ينۆەستيتسيا تارتۋعا بايلانىستى كەشەندى جوسپار جاساۋعا ۇسىنىستار ازىرلەيتىن جۇمىس توبى باسىم باعىتتار بويىنشا زاڭنامالارعا وزگەرىستەر مەن قوسىمشالار ەنگىزۋدى ۇسىنىپ وتىر. العاشقى شارالار ەسەبىندە «ينۆەستيتسيالار تۋرالى» زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ, ينۆەستورلارمەن ينۆەستيتسيالىق كەلىسىمشارتتار جاساۋ تەتىكتەرىن قايتا قاراۋ ۇسىنىلۋدا. ونىڭ ىشىندە, مەملەكەتتىك قولداۋعا قوسىمشا شارالار ەنگىزۋ بويىنشا كورپوراتيۆتىك كىرىس سالىعىن تولەۋدەن 10 جىلعا دەيىن بوساتۋ جانە باسقا دا شارالار قاراستىرىلعان. سونىمەن قاتار, سالىق, ەكولوگيالىق, كوشى-قون, تاريف سالالارى بويىنشا جاسالاتىن ينۆەستيتسيالىق كەلىسىمشارتتاردا «تۇراقتى» ۇعىمىن ەنگىزۋ ۇسىنىلۋدا. «ءبىر تەرەزە» ۇعىمىن ەنگىزىپ, رۇقساتناما قۇجاتتارى مەن اقپارات بەرۋ وكىلەتتىكتەرىن يجتم ينۆەستيتسيا بويىنشا كوميتەتىنە بەرۋ, شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ قۇرىلىمدىق بولىمدەرى باسشىلارىنا ينۆەستورلىق ۆيزا بەرۋ, 90 تاۋلىككە دەيىن نەعۇرلىم جاقسى دامىعان ەلدەر ازاماتتارىنا ءبىرجاقتى تارتىپتە ۆيزاسىز رەجىمگە قول جەتكىزۋ سەكىلدى ۇسىنىستار دا تالقىلانباق. ۇكىمەت تاراپىنان قابىلدانعان وسى شارالار مەن فاكتورلار ەلىمىزدىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋعا سەپتىگىن تيگىزىپ وتىر. 2013 جىلى بۇكىلالەمدىك بانكتىڭ «Doing Business» بيزنەستى جۇرگىزۋ جايلىلىعى جونىندەگى يندەكسىندە قازاقستان 185 ەل ءىشىنەن 50-ورىنعا شىقتى, ال «ينۆەستوردى قورعاۋ» كورسەتكىشىندە 10-شى, «سالىق سالۋ» بويىنشا 17-ورىندا تۇر. سونداي-اق, اتالمىش بانك ەلىمىزدى ينۆەستيتسيانى سالۋ بارىسىندا ەڭ تارتىمدى 20 ەل قاتارىنا كىرگىزگەن. ۆەنەرا تۇگەلباي, «ەگەمەن قازاقستان».ەكى ەلگە دە ەنشىلەس
بىرلەسكەن كاسىپورىندار ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭىستىك قالىپتاستىرۋدىڭ باستى نىشاندارىنىڭ ءبىرى. ەلدەرگە ورتاق مۇنداي قۇرىلىمدار اسىرەسە شەكارالاس ايماقتاردا ءتيىمدى ناتيجەلەر بەرە الاتىنى بۇگىنگى كۇنگە دەيىنگى بىرىڭعاي ەكونوميكالىق بايلانىستار مىسالىندا دا ايقىن كورىندى. بۇعان رەسەيدىڭ بەس بىردەي وبلىسىمەن شەكتەسەتىن رەسپۋبليكامىزدىڭ باتىستاعى قاقپاسى اقجايىق ايماعىنان دا جارقىن جەتىستىكتەر مەن مەرەيلى مىسالدار كەلتىرۋگە بولادى. باتىس قازاقستان وبلىستىق كاسىپكەرلىك جانە يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باسقارماسىنان الىنعان دەرەكتەر مۇندا قازاقستان مەن رەسەيدىڭ ون ءۇش بىرلەسكەن كاسىپورنى قۇرىلعانىن كورسەتەدى.
تالداۋلار مەن ساراپتاۋلار بۇلاردىڭ بىرقاتارى بەلگىلى ءبىر ۋاقىت ارالىعىندا قىزمەتىن توقتاتسا, كەرىسىنشە, دەنى ۋاقىت پەن وتپەلى دە كۇردەلى كەزەڭدەر سىنىنا توتەپ بەرىپ ۇزاق جىلداردان بەرى كورشىلەس ەلدەردىڭ مۇددەسى ءۇشىن جۇيەلى دە تۇراقتى جۇمىس جاساپ كەلە جاتقانىن ايعاقتايدى. سولاردىڭ بىرەگەيى مەن بايىرعىسى ورال قالاسىنداعى «كاماز» اۆتوكولىك ورتالىعى. اتالعان كاسىپورىن رەسەيدىڭ «كاماز» ااق-تىڭ رەسپۋبليكانىڭ باتىس وڭىرىندەگى بىردەن-ءبىر رەسمي ديللەرى. ورامدى ورتالىق «كاماز» اۆتوكولىگى مەن ونىڭ ارنايى تەحنيكالارىن ءارى قوسالقى بولشەكتەرىن ساتۋمەن اينالىسادى. سونىمەن بىرگە, رەسەي مەن قازاقستان اراسىنداعى بىرلەسكەن كاسىپورىن «كاماز» كولىكتەرىنە تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ جانە جوندەۋ ءىسىن قوسا اتقارادى. ايتالىق رەسەيدىڭ نابەرەجنىە چەلنى قالاسى اۋماعىندا ورنالاسقان «كاماز» ااق-تا جىلىنا ورتا ەسەپپەن 150 مىڭ جۇك اۆتوكولىگى شىعارىلسا, سونىڭ بەلگىلى ءبىر بولىگىن باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى زاڭدى جانە جەكە تۇلعالار الادى.
ونىڭ قۇراستىرۋ ساپاسىنا سىن ايتۋ قيىن-اق. جىل وتكەن سايىن بىرلەسكەن كاسىپورىن ونىمدەرىنە سۇرانىستىڭ ارتىپ كەلە جاتقانى دا ونىڭ مارتەبەسىن بيىكتەتە تۇسەدى. اسىرەسە, اتىراۋ, اقتوبە, باتىس قازاقستان جانە ماڭعىستاۋ وبلىستارىنداعى اگروقۇرىلىمداردىڭ اتالعان جۇك كولىكتەرىنە دەگەن سۇرانىستارى مەن ىقىلاستارى ەرەكشە دەۋگە بولادى. نە نارسەنىڭ دە باعامى مەن قادىر-قاسيەتىنە ءتيىستى سالىستىرۋلار ارقىلى كوز جەتكىزۋگە بولاتىنى بەلگىلى. ەگەر وسىنداي قيسىنعا سايساق بۇرىن اتالعان ايماقتارداعى شارۋاشىلىقتار وزدەرىنە كەلەتىن تەحنيكانىڭ ون پايىزىنا جەتەر-جەتپەس كولەمىن السا, قازىر بۇل كورسەتكىش جيىرما بەس پايىز دەڭگەيىندە.
«كاماز» بىرلەسكەن كاسىپورنىنىڭ ورال قالاسىنداعى وزگە وندىرىستىك قۇرىلىمدارعا دا تيگىزىپ وتىرعان كومەگى كوپ. مىسالى, مۇنداعى «ورالاگرورەمماش» اق ولاردان ءورت ءسوندىرۋ جانە كوممۋنالدىق قىزمەتكە قاجەتتى تەحنيكالاردى قۇراستىرۋعا كەرەكتى قۇرال – ءشاسسيدى الىپ ءوز وندىرىستەرىن وركەندەتۋدە.
– «كاماز» ماركالى ارىندى دا الىمدى تەحنيكالارعا دەگەن سۇرانىستىڭ جوعارىلاۋىن قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىنىڭ ارتۋىمەن بايلانىستىرا الامىز. سونداي-اق, مۇنداي جاعىمدى جايت, شاعىن جانە ورتا بيزنەس پەن اۋىل شارۋاشىلىعىن قولداۋ باعىتىندا قولعا الىنعان بايىپتى باعدارلامالاردىڭ جەمىسى ەكەنى انىق. مۇنداي وڭ فاكتوردى ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى باسشىلارىمىز بەن ارىپتەستەرىمىز دە جوعارى باعالاپ وتىر. بۇل حالىقارالىق ينتەگراتسيانىڭ باستى باعىتى – ءوزارا ءتيىمدى ەكونوميكالىق بايلانىستىڭ كەمەل كورىنىسى بولا الادى, – دەدى گازەت ءتىلشىسىنە ەكى ەلگە ورتاق قىزمەتتىڭ جاي-كۇيى ءجونىندە «كاماز» ورال اۆتوكولىك ورتالىعى جشس-نىڭ باس ينجەنەرى ۆيكتور كۋزنەتسوۆ.
ءبىز بىرلەسكەن كاسىپورنىندا بولىپ مۇنداعى ينجەنەر-تەحنيك قىزمەتكەرلەرمەن وي-پىكىر الماسۋ ساتىندە ولار ءوزارا ءتيىمدى ەكونوميكالىق بايلانىستاردىڭ جىل وتكەن سايىن جاقسارىپ, تەرەڭدەي تۇسكەنىن جەتكىزدى. سونىمەن بىرگە, ولار كەدەن وداعىنىڭ قىزمەتى باستالعان كەزدە كوپتەگەن كەدەندىك كەدەرگىلەر الىنىپ تاستالعانىن ايتىپ بەردى. ەڭ باستىسى, ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك بىرلەسكەن كاسىپورىنداردىڭ دامۋىنا وڭ ىقپالىن تيگىزىپ كەلەدى. وسى شەڭبەردە مەملەكەتتىك باعدارلاماعا قاتىسىپ ورتاق ءىسىمىزدىڭ كوكجيەگىن كەڭەيتۋ ءۇشىن جەڭىلدەتىلگەن نەسيەلەر مەن وزگە دە كومەكتەر الۋعا مۇمكىندىكتەرىمىز مول دەيدى ولار.
ارينە, ءومىر دە, ءوندىرىس تە ءبىر ورىندا تۇرمايدى. بۇگىنگى ينتەگراتسيالىق بايلانىستار ءۇردىسى قوياتىن تالاپتار اۋقىمى كەڭ. سوعان سايكەس «كاماز» ورال اۆتوكولىك ورتالىعى دا قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن ودان ءارى جاقسارتۋدى ءارى ونىڭ اۋقىمىن كوتەرۋدى ماقسات تۇتادى. بۇعان كاسىپورىننىڭ قازىرگى اۋماعى تارلىق ەتىپ جۇرگەنى دە جاسىرىن ەمەس. بۇل رەتتە ۇجىم جاناشىرلارى جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىكتىڭ قولداۋى مەن كومەگىنە دە ءۇمىت ارتادى. ولاردىڭ بىرلەسكەن كاسىپورىندار مەن مەملەكەتتىك ورگاندار اراسىنداعى ىسكەرلىك بايلانىستار ەكى ەلدىڭ ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىعىن ودان ءارى كوتەرۋگە سەپتىگىن تيگىزەتىنىنە سەنىمدەرى مول.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان».
باتىس قازاقستان وبلىسى.
سۋرەتتە: «كاماز» بىرلەسكەن كاسىپورنىنداعى كولىكتەر.
ىلگەرىلەۋدە ىركىلىس بولمايدى
الەمدىك ەكونوميكانىڭ دامۋى ينتەگراتسيالىق بايلانىستارعا تاۋەلدى ەكەنىن ءومىردىڭ ءوزى كورسەتىپ وتىر. قاي ەلدىڭ دە دەربەس ىلگەرىلەۋى قيىن. ەل ەكونوميكاسىنىڭ ءتىنىن بەكىتۋ تەك وسىنداي ءوزارا ءتيىمدى ارىپتەستىك ارقىلى كەلەدى. سوندىقتان ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرۋ جونىندەگى باستاماسىنان كۇتەر ءۇمىتىمىز زور. مۇنى قازىرگى ۋاقىت تالابى دەۋ ورىندى بولماق.
وڭىردە جەر استى قازبا بايلىقتارى مول. اسىرەسە, وبلىس اۋماعى قارا التىنعا باي. ەگەر وسىنداي بايلانىستار بولماسا, ونىڭ يگىلىگىن قازىرگىدەي دەڭگەيدە كورۋ قيىنعا تۇسەر ەدى. وبلىستىڭ مۇناي-گاز سالاسى تاريحىندا 1997 جىلدان باستاپ جاڭا دامۋ كەزەڭى باستالعانى دا كۇنى كەشە سياقتى بولاتىن. سول جىلى مۇنايلى وڭىرگە ءىرى حالىقارالىق ينۆەستور قىتاي ۇلتتىق مۇناي-گاز كورپوراتسياسى كەلدى. بۇل قازاقستان مەن قىتايدىڭ مۇناي-گاز سالاسىنداعى ارىپتەستىگىنىڭ باسى ەدى. وسى جىلداردا كومپانيا سەرپىندى دامىپ, مۇناي ءوندىرۋدى ارتتىرىپ كەلەدى, جىل سايىن قارجى سالۋ كولەمى دە ارتا تۇسۋدە. سونداي-اق, گاز دايىنداۋ ارتىپ, الاۋعا جاعىلاتىن گاز كولەمى تومەندەۋدە.
وتكەن ون التى جىلدا سالاعا سالىنعان ينۆەستيتسيانىڭ جالپى كولەمى 6,3 ميلليارد اقش دوللارىن قۇرادى, مۇناي ءوندىرۋ 6 ميلليون توننا مەجەگە جەتتى.
قازىر «سنپس-اقتوبەمۇنايگاز» اق ەلىمىزدەگى ءىرى مۇناي-گاز وپەراتورلارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. اكتسيونەرلىك قوعامنىڭ حالىقارالىق ەكولوگيالىق مەنەدجمەنت جۇيەسىنىڭ يسو14001 سەرتيفيكاتى بار. كومپانيا جاڭاجول جانە كەڭقياق كەن ورىندارىنداعى ءوز جۇمىسىن ىرعاقتى جۇرگىزىپ كەلەدى. كاسپي ماڭى ويپاتى شىعىس بولىگىنىڭ ورتالىق اۋماعىندا بارلاۋ جۇمىستارىمەن اينالىسۋدا. اكتسيونەرلىك قوعامنىڭ ينۆەستيتسيالىق قىزمەتىنە دەگەن سەنىمنىڭ ناقتى دالەلى 2012 جىلى مامىر ايىندا سەۆەرنايا ترۋبا كەن ورنىندا كۇكىرتتى سۋتەگى شيكىزاتىن وندىرۋگە كەلىسىمشارت جاسالۋى بولىپ تابىلادى. كومپانيا جاڭا كەن ورنىندا مۇنايدى ونەركاسىپتىك وندىرۋگە كوشتى. بۇل كەن ورنىنداعى قارا التىننىڭ قورى اكتسيونەرلىك قوعامنىڭ جانە ايماقتىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا ماڭىزدى كەپىلدىك بولىپ تابىلادى. وندىرىستىك جانە الەۋمەتتىك ماقساتتاعى نىساندار سالىندى جانە جاڭعىرتىلدى.
اكتسيونەرلىك قوعامنىڭ ستراتەگيالىق دامۋىنا سايكەس مۇنايعا ىلەسپە گازدى جويۋدىڭ 2006-2011 جىلدارعا ارنالعان باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلدى. وسى ماقساتتا قىسقا مەرزىمدە كومپانيا جۇمىس ىستەپ تۇرعان گاز وڭدەۋ زاۋىتى قايتا جاراقتاندىرىلىپ, ەكىنشى گاز وڭدەۋ زاۋىتى سالىندى, ءۇشىنشى جاڭاجول گاز وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ ءبىرىنشى كەزەگى ىسكە قوسىلدى. كومپانيا رەسەيدىڭ قوندىرعىلار دايىنداۋشى زاۋىتتارىمەن بۇرىننان بايلانىسى بار. رەسەيدىڭ كاسىپورىندارى تەك ءوز ونىمدەرىن جەتكىزىپ قانا قويمايدى, جۇمىسشىلاردى وسى قوندىرعىلاردا جۇمىس ىستەۋگە وقىتىپ, ۇيرەتەدى. اكتسيونەرلىك قوعامنىڭ جۇمىسشىلارى جىل سايىن ماسكەۋ, سانكت-پەتەربۋرگ, يوشكار-ولا, چەبوكسارى قالالارىندا تاجىريبەدەن ءوتىپ, كاسىپتىك شەبەرلىگىن جەتىلدىرەدى.
وتكەن جىلى اكتسيونەرلىك قوعام ءوز قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى بويىنشا ويداعىداي ناتيجەلەرگە قول جەتكىزدى. جىلدىق مۇناي ءوندىرۋ كولەمى 6 ميلليون تونناعا جەتتى, كاپيتال سالۋدىڭ جالپى كولەمى 1,2 ميلليارد اقش دوللارىن قۇرادى. ەسەپتى كەزەڭدە مۇناي مەن گاز ءوندىرۋ تۇراقتىلىعى قامتاماسىز ەتىلدى. جاڭا ۇڭعىمالاردىڭ ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋىنە بۇرعىلاۋ جۇمىستارىن ۇيىمداستىرۋدى جاقسارتۋ, سونداي-اق, جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ ەسەبىنەن قول جەتكىزىلدى.
وتكەن جىلى كومپانيا جاڭاجول كەن ورنىنداعى الىنۋى قيىن قورلاردى يگەرۋ بويىنشا بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزدى, كەڭقياق تۇز استى كەن ورنىندا ۇڭعىمالاردى پايدالانۋدىڭ گاز-ليفتىلىك ادىسىنە كوشۋدى جەدەلدەتتى, سونداي-اق, كەڭقياق تۇز ءۇستى كەنىشىندە ءونىمدى قاباتتارعا قوسىمشا پەرفوراتسيا جاساۋ ويداعىداي جۇرگىزىلدى.
وتكەن جىلى ن8309 ەكى ۇڭعىلى كولدەنەڭ ۇڭعىما پايدالانۋعا بەرىلدى. بۇل CNPC تاريحىندا شەتەلدىك جوبالارداعى تۇڭعىش ۇڭعىما. ول 2012 جىلدىڭ اياعىندا كەڭقياق تۇز استى كەن ورنى دا بۇرعىلاندى.
كومپانيا گاز وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ ەكىنشى جانە ءۇشىنشى كەزەگىنىڭ قۇرىلىسىن جوسپارلانعان كەستەگە سايكەس جۇرگىزۋدە. «جاڭاجول گتەس-45» قۇرىلىسىنىڭ بارلىق جەر جانە تۇعىرلىق جۇمىستارى اياقتالدى, قوندىرعىلاردىڭ ءبىر بولىگى ورناتىلدى. وسى گاز-تۋربينا ستانساسىندا ەلەكتر قۋاتىن وندىرەتىن جوعارى تەمپەراتۋرادا جانە ساعاتىنا 330 توننا قىسىممەن جۇمىس ىستەيتىن ءۇش بۋ جانە قۋاتى 80 مW بولاتىن ەكى گاز تۋربينالارى ورناتىلادى. ەلەكتر قۋاتىن ءوندىرۋدىڭ ەڭ جوعارى كولەمى 160 مW, ينۆەستيتسيا كولەمى 193460 مىڭ اقش دوللارىن قۇرايدى. ول جاڭاجول گاز-تۋربينالى ەلەكتر ستانساسى كەن ورنىنىڭ ەلەكتر قۋاتىنا دەگەن قاجەتتىلىگىن تولىعىمەن جابادى, سونداي-اق, كومپانيانىڭ ەلەكتر قۋاتىنا تاۋەلسىزدىگىن جانە قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەدى, وندىرىستىك شىعىنداردى كەمىتەدى. سونىمەن بىرگە ءۇشىنشى زاۋىتتى بۋمەن قامتاماسىز ەتەدى.
اكتسيونەرلىك قوعام وندىرىستىك قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا جۇمىستاردى تۇراقتى جۇرگىزەدى. وسىنىڭ ارقاسىندا جىل ىشىندە ءىرى وندىرىستىك جانە ەكولوگيالىق اپاتتارعا جول بەرىلگەن جوق.
كومپانيا ۇستىمىزدەگى جىلى دا تابىستى جولدى جالعاستىرىپ كەلەدى. بيىل كەمىندە 5,9 ميلليون توننا مۇناي ءوندىرۋ كوزدەلۋدە. سالىناتىن ينۆەستيتسيا سوماسى 1080 مىڭ اقش دوللارى شاماسىندا بولادى دەپ كۇتىلۋدە. بۇدان باسقا گاز قورلارىن اشۋ جۇمىستارىن كۇشەيتۋ, جاڭاجول گاز وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ ەكىنشى جانە ءۇشىنشى كەزەكتەرىنىڭ قۇرىلىسىنىڭ قارقىنىن جەدەلدەتۋ جانە «گتەس-45» ستانساسىن كەڭەيتۋ كوزدەلۋدە. مۇنىڭ ءوزى ايماقتا مۇناي جانە گاز ءوندىرۋدى دامىتۋعا العىشارت جاسايدى.
كومپانيا ءوزى جۇمىس ىستەي باستاعان ون التى جىلدا ينتەنسيۆتى دامۋعا قول جەتكىزدى. مۇناي ءوندىرۋ ۇزدىكسىز ءوسىپ كەلەدى, ينۆەستيتسيا سالۋ كولەمى, جۇمىس تيىمدىلىگى مەن بيۋدجەتكە تۇسەتىن سالىق كولەمى جىل سايىن ارتا تۇسۋدە. گاز دايىنداۋ جانە جويۋ كولەمىن ارتتىرۋعا, قورشاعان ورتانى قورعاۋعا جانە الەۋمەتتىك ماڭىزدى شارالارعا مول قارجى بولىنۋدە. تەك سوڭعى ءۇش جىلدا عانا بۇل ماقساتتارعا 6 ميلليارد دوللاردان استام ينۆەستيتسيا سالىندى.
كومپانيا قازاقستاندىق كاسىپورىنداردىڭ ونىمدەرى مەن قىزمەتتەرىن تۇتىنۋعا باسىمدىق بەرۋدە. سوڭعى ءۇش جىلدا قازاقستاندىق تاۋارلار ۇلەسى 10,3 پايىزعا, قىزمەتتەر 9,9 پايىزعا, جۇمىستار 3,5 پايىزعا ءوستى. وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا كومپانيا پايدالاناتىن تاۋارلاردىڭ 17,0 پايىزى, جۇمىستاردىڭ 71,0 پايىزى جانە قىزمەتتەردىڭ 90,0 پايىزى قازاقستاندىق ۇلەستىڭ ەنشىسىندە.
وسى باعىتتاعى جۇمىستى دامىتۋ ماقساتىندا قازاقستاندىق تاۋار وندىرۋشىلەر ءۇشىن اشىق ەسىك كۇنى ۇيىمداستىرىلدى. اشىق ەسىك كۇنى اياسىندا ۇيىمداستىرىلعان كورمەگە 20-دان استام كاسىپورىن قاتىسىپ, ءوز تاۋارلارىن, جۇمىستارىن, قىزمەتتەرىن ۇسىندى. بۇل كومپانيانىڭ قازاقستاندىق ۇلەستى ارتتىرۋىنا العىشارت جاسايتىن بولادى. مۇنداي ءوزارا ءتيىمدى ارىپتەستىك باعىتىنداعى شارالاردى وتكىزۋ ءداستۇرلى ۇردىسكە اينالادى. جالپى, مۇناي-گاز سالاسىنا مول ينۆەستيتسيا سالۋ ارقىلى قارجىنىڭ قايتارىمدىلىعىنا قول جەتكىزۋدىڭ العىشارتتارى جاسالىپ وتىر. بۇل كومپانيانىڭ ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا الدا دا سەرپىن بەرەتىنىنىڭ ناقتى مىسالى بولسا كەرەك.
تاكتاليفۋم ەسەنعۇلوۆ,
«سنپس-اقتوبەمۇنايگاز» اق باس ديرەكتورىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى, وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى.
اقتوبە وبلىسى.
