تەاتر • 06 قىركۇيەك، 2022

مايقانوۆا نەگە مۇڭايدى؟

25 رەت كورسەتىلدى

«بۇگىن ماعان ءسابيرا اپام مۇڭ شاقتى. فرۋنزە (بىشكەك شاھارى) ساپارىنان كوڭىلسىز ورالىپتى. ءجۇزى سىنىق، وڭىندە مۇڭ. قازبالاپ سۇراۋعا باتىلىم بارمادى، ءوزى ءسابي مىنەزدى، بوساپ تۇر. ەشتەڭەدەن ەسەسىن جىبەرمەيتىن ايباتى كۇشتى، ايبىندى كىسى نەدەن توسىلدى ەكەن؟..»

ۇستازىمىز، بەلگىلى تەاتر سىن­شىسى اشىربەك سىعايدىڭ كوڭىل كۇندەلىگىندە وسىلاي دەپ تاڭ­با­لانىپتى سول ءبىر كۇن. پەندە بىتكەننىڭ قىزىعۋشىلىعىن قويساڭشى، سىنشى كىتابىنان وسى جولداردى وقىعاننان-اق، اڭىز اكتريسانىڭ كوڭىلىنە كىربىڭ سالعان جايتتىڭ ءمان-جايىن بىلگىمىز كەلگەن. تالاي مارتە وقتالعانىمىزبەن، جازباسىنىڭ سىرىن سۇراۋعا باتىلىمىز بارىڭقىراماي ۇزاعىراق ءجۇرىپ تە قالدىق. ونىمىزدى اشىربەك اعانىڭ ءوزى دە سەزدى-اۋ، تۇڭعىش كاسىبي قازاق تەاتر تاريحى تاقىرىپ وزەگىنە اينالعان ءدارىس ۇستىندە اڭگىمەلەپ بەرىپ، كوڭىلدەگى كوپ جۇمباقتىڭ شەشىمىن تاۋىپ بەرگەن.

«ساحنادا انالار بەينەسىنىڭ تۇ­­تاس گالەرەياسىن جاساسا دا ءسا­بيرا ماي­قانوۆانى حالقى ەڭ اۋەلى ش.ايت­­ماتوۆتىڭ «انا – جەر-انا» قويى­لىمىنداعى تولعاناي ءرولى ارقىلى تانىپ، سول ارقىلى قابىل­دادى عوي. تولعاناي – ءسابيرا اپامىزدىڭ تەاتر­داعى تولقۇجاتى دەسە دە بول­عانداي. كەيىنىرەك بۇل ءرولدى رەجيسسەر ءازىربايجان مامبەتوۆ جاس ەرەكشەلىگىنە قاراماستان ءفاريدا شارىپوۆاعا سەنىپ تاپسىردى. الىپ ءرولدىڭ جاۋاپكەرشىلىگىنەن قورقاقتاپ باس تارتقان اكتريسانىڭ قارسىلىعىن ەلەمەدى دە. دەگەنىنەن قايتپادى. وسىلايشا، تولعاناي ءرولىن ەكىنشى قۇرامدا ءفاريدا ءشارىپوۆا وينادى. تالانتتىڭ اتى تالانت ەمەس پە، ەكى اكتريسانىڭ تولعانايدى ساراپتاۋى ءبىر-بىرىنە مۇلدەم ۇقسامادى، ارقايسىسى وزىنشە تولعاندى. كورەر­مەن رەتىندە بىزگە ەكى ساحناگەردى دە تاماشالاۋ قىزىق بولاتىن. بىردە م.اۋەزوۆ تەاترى سول كەزدەگى فرۋنزە، بۇگىنگى بىشكەك شاھارىنا اتاۋلى كۇن قارساڭىندا ونەر ساپارىمەن باراتىن بولىپ، قىرعىز ەلىنە تەاتر تارتۋى رەتىندە «انا – جەر-انا» قويىلىمىن كورسەتۋگە دايىندالدى. ءسابيرا اپامىز رولگە ەرەكشە ەنىپ، كوڭىلى ورەكپىپ قىرعىز كورەرمەندەرىمەن قاۋى­شار ءساتتى تاعاتسىزدانا كۇتتى. الايدا قو­يى­لىم كورسەتىلۋگە ساناۋلى ساتتەر قال­عاندا سپەكتاكل اۆتورى شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ قالاۋىمەن تولعانايدى ءفاريدا ءشارىپوۆا وينايتىن بولىپ شەشىلدى. مۇنداي توسىن جاعدايدى كۇتپەگەن اكتريسانىڭ نازىك جانى الەمتاپىرىق كۇيگە ءتۇسىپ، ءبىر-اق سات­تە ەڭسەسى ەزىلدى. جۇگىن جيناپ الىپ الماتىعا كەتتى دە قالدى. ساپاردان ءجۇزى سىنىق ورالعان اكتريسا كەلە اۋى­رىپ قالدى، سودان وڭالمادى. سىرت­تاي ادۋىندى كورىنگەن ساحناگەردىڭ سونداعى جانىنىڭ نازىكتىگى، ءار رولىنە بارىن بەرىپ دايىندالاتىندىعى عوي، جانى جارالانىپ كوپكە دەيىن بۇل كۇيدەن ايىعا المادى. قازىر ونەرگە ءدال سول ءسابيرا اپامداي جان-تانىمەن بەرىلىپ، رولىنە تۇتاس بولمىسىمەن ەنىپ كەتەتىن اكتريسا بار ما ەكەن دەپ ويلايمىن كەيدە. ويلايمىن دا، كۇمىلجيمىن. ويتكەنى ونەردىڭ باعاسىن بۇگىنگى ارتىستەردىڭ باعالاۋى باسقا­شا. اكتەرلىكتى نانىن تاۋىپ جۇرگەن جۇمىسى رەتىندە عانا قابىلدايدى كوپشىلىگى، سوندىقتان دا ويىندارى قۇرعاق. ءرول بار، بەينە جوق. ال ءسابيرا سىندى ساف تالانتتار ساحنادا ءوزى قينالاتىن، بىراق كورەرمەنىن دەمالدىراتىن» دەپ اڭگىمەسىن مۇڭايا اياقتاپ ەدى سىنشى.

اكتريسانىڭ كۇللى بولمىسىنا، تالانت تابيعاتىنا سىنشىنىڭ جو­عارىدا بەرگەن باعاسى تولىق تارازى بولاتىنداي. شىنىمەن دە، ءسا­بيرا مايقانوۆانىڭ ساحنادا تۋدىر­عان كەسەك رولدەرى – بۇگىندە انا­لار بەينەسىنىڭ ەتالونىنداي قابىل­دانا­دى، باعالانادى. از-ماز تاريحقا شەگى­نىس جاساپ كورسەك، م.اۋەزوۆ اتىنداعى اكادەميالىق دراما تەاترىنداعى انالار بەينەسى جايلى ءسوز بولعاندا، ايتۋلى ءتىزىمنىڭ كوشىن قازاق ساحنا ونەرىنىڭ شەبەرى، كسرو جانە قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى، مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى ءسابيرا مايقانوۆا باس­تايدى. ويىمىزدى قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى، كسرو جانە قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى، ءسابيرا مايقانوۆانىڭ ونەردەگى ءىزباسارى ءاسانالى ءاشىموۆتىڭ: «قاللەكي – قازاق تەاترىنىڭ اكەسى بولسا، ءسابيرا – ءبىزدىڭ تەاترلارىمىزدىڭ اناسى» دەگەن پىكىرى بەكىتە تۇسەدى.

تەاتردىڭ اناسى اتانعان تالانت­تى تۇلعا تالايدى تامسانتقان تولعا­نايىمەن-اق ونەرگە قالتقىسىز قىزمەت ەتۋدىڭ جارقىن ۇلگىسىن كورسەتىپ كەت­تى. بۇل تۋراسىندا اشىربەك سىعاي­دىڭ «وي تورىندە – تەاتر» اتتى زەرت­تەۋ ەڭبەگىندە بىلاي دەپ جازى­لىپتى: «الىمدى ساحناگەردىڭ قاي قاپ­تالىنان كوز سالساڭىز دا ور­كەشتى بەينەلەر لەگى، قۇدىرەتتى كەسەك كەيىپكەرلەر توبى جادىڭىزعا ورالىپ، ءدال ءبىر ەجەلگى ەرتەگىلەر ەلى­نەن قۋانا قول بۇلعاپ تۇرعان ەسكى تانىس­تارىڭداي جىلى ۇشىرار ەدى. ۇلتى، رۋحى، ءتۇر-ءتۇسى، تۇرمىس-سالتى، مىنەز-قۇلقى ارقيلى ايەلدەر كەسكىنى، وزدەرى شىققان ءتۇپ-تامىرلارىن تۋعان ءتول توپىراقتارىنان ناق ءبىر قازاق­تىڭ ۇلى قىزى، ۇلتىمىزدىڭ ورەلى ونەرپازى ءسابيرا ارقىلى عانا تاپقانداي. كوبىنشە، كوپكە تانىمال بوياۋلارى قالىڭىراق بەلەڭ الىپ جاتاتىن ساتتەردە، ەسىل ساكەڭ ۇرپاعىن ايالاپ اھ ۇرعان انالاردى تولعاپ ءبىر كەتكەندە، بەينە ءبىر بوتاسىن ىزدەپ بوزداعان ارۋاناداي اڭىرار ەدى. ۇلجان، زەينەپ، تولعاناي، ماقپال، ساليحا، ءمورجان، كەساريا، ليۋسي، تحان، ەۆدوكيا يۆانوۆنا... ساناي بەرسەڭ، ۇزىن ءتىزىم جالعاسا بەرمەك، ۇلاسا تۇسپەك. گاپ – ۇلى اكتريسانىڭ ءومىر مەكتەبىنەن ورنەك، ونەگە تابۋىندا. ونىڭ تابيعي دارىنى ەن دالانىڭ، سايىن ساحارانىڭ ەركە سامالىن ەسكە تۇسىرەر ەدى. جان دارحاندىعى، تالانت مولدىعى، مىنەز كەڭدىگى تۇلا بويىندا «ايعاي سالىپ»، ايعايلاپ ەمەس-اۋ، ءۇنسىز «شىڭعىرىپ» جاتار ەدى. ءسابيرا مايقانقىزى ونەرىنىڭ دە وزگەدەن ەرەكشەلىگى وسىندا».

راسىمەن دە، ول كەزدەگىدەي ەمەس، وكىنىشكە قاراي، بۇگىندە ساحنانىڭ سالماعىن ءدال ءسابيرا مايقانوۆالار سىندى باعالاپ، ءار قويىلىم سايىن كەيىپكەرىن وبەكتەي ايالايتىندار سيرەك. كەيدە ەرتەرەك كەلىپ تەاتردىڭ قىزمەتتىك كىرەبەرىسىندە تۇرىپ باقىلايتىن بولساڭ، سپەكتاكل باستالۋعا جارتى ساعاتتان از ۋاقىت قالعاندا ادىمىن اسىعا باسىپ، ەنتىگە ەسىككە ەنىپ كەلە جاتقان ارتىستەردى كورىپ وسىنداي ويعا ەرىكسىز بەكىنە تۇسەسىڭ. ونى ايتاسىز، سوڭعى ۋاقىتتا ەلىمىزدىڭ كەيبىر تەاترلارىندا ءتول ترۋپپاسىنىڭ جۇمىسىن تەجەپ قويىپ، ەلگە ەسىمى تانىلعان اكتەرلەردى ارنايى شاقىرتىپ، ءرول ويناتاتىن دا ونەر ءۇشىن اسىرە ۇرەيلى ۇردىستەر پايدا بولا باستادى. ۇشاقتان تۇسە سالىپ، ساناۋلى مينۋتتا كۇردەلى رولگە ەش قينالماستان كىرىگىپ كەتە بەرەتىن «قاھارمان اكتەرلەردىڭ» دە كوزسىز ەرلىگى تاڭىرقاتۋدان جالىعار ەمەس. ونداي تاجىريبە بۇرىننان-اق تەاتر تاريحىندا بار دەۋىڭىز دە مۇمكىن. الايدا ءبىر قويىلىم ەمەس، تۇتاس رەپەرتۋاردى جان-جاقتان شاقىرىلعان اكتەرلەردىڭ انسامبلىنە قۇرۋ – ونەردى، تەاتردىڭ ءتول تاريحىن قۇردىمعا جىبەرۋدىڭ ەڭ وڭاي جولى ەكەنىن ۋاقىتىندا ۇعىنعان دا ءجون-اۋ. ويتكەنى بۇل دا – ءبىر، قىستىگۇنى مۇزدى تىرەك ەتىپ الىپ، جاس شىعا كەلە جىلىمىقتان قورقىپ جايسىز كۇيگە تۇسكەن دە – ءبىر.

ارينە، «ايشىلىق الىس جولداردان جىلدام حابار العىزعان» بۇگىنگى جاھاندانۋ زامانىندا جەدەلدىلىك جاڭالىق بولماۋى كەرەك. بۇل تۇرعى­دان كەلگەندە ءبىزدىڭ ءسوز زاماننان ارتتا قالۋشىلىق بوپ تا كورىنىپ قالۋى بەك مۇمكىن. الايدا اسىعىستىقتى كوتەرە المايتىن دا كىرپياز سالالار بارىن ۇمىتپاعانىمىز ابزال. سو­نىڭ ءبىرى – ونەر، كيەلى ساحنا. ساحنا­عا سالعىرت قاراپ، سۋرەتكەرلىك بيىك­كە كوتەرىلگەن ساحناگەر سيرەك سەبە­بى. ونداي ساتتە ۇستازىمىز ايتىپ بەر­گەن وسى ءبىر اڭگىمە ەرىكسىز ويعا ورالادى.

سوڭعى جاڭالىقتار

ايتىپ كەلگەن اپات

ايماقتار • كەشە

«مىڭ بالا» جەڭىمپازدارى

رۋحانيات • كەشە

اقيقاتتىڭ اي ديدارى – ءباسپاسوز

ەگەمەن قازاقستان • كەشە

ىنتىماقتاستىق ىقپالى

ەكونوميكا • كەشە

جاڭا فورماتتاعى ساۋدا

ەكونوميكا • كەشە

جوتەلگە جەڭىل قاراماڭىز

مەديتسينا • كەشە

بىتىمگەرشىلىك ساردارلارى

قازاقستان • كەشە

جىپ-جىلى جۇرەك بۋىنداي

ادەبيەت • كەشە

داۋىستىڭ دا ءتۇسى بار

ادەبيەت • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار