كينو • 18 تامىز، 2022

«سۇلتان بەيبارىس»: بيلىك فيلوسوفياسى

115 رەت كورسەتىلدى

بولات مانسۇروۆ تۇسىرگەن «سۇلتان بەيبارىس» فيلمىندە اششى شىندىق بار. بالالىق عۇمىرى تراگەدياعا تولى بيلەۋشىنىڭ تاعدىرى اۋىر. سوعىستىڭ اكەلەتىن زاردابى تۋرالى ادامزاتقا ايتار ۇندەۋى بار.

ءحىىى عاسىردا مىسىردى بيلەگەن سۇلتان بەيبارىستىڭ تاعدىرى ۇلكەن ساباق. بالا كۇنىندە شاپقىنشىلىقتىڭ قۇربانى بولعان، ۇلكەن ءومىر سىناقتارىنان وتكەن ونىڭ قارۋى ادىلدىك بولدى. جۇرە­گىنە جازىلعان ءبىر عانا «كوكە» ءسوزى ونىڭ جادىنداعى وشپەس جاڭعىرىعىنا اينالدى.

سۇلتان جەر بەتىندەگى السىز­دەرگە قورعان، ادالدىق پەن ارام پيعىلدى دۇرىس اجىراتا ءبىلۋشى رەتىندە ميسسيا اتقا­راتىنىن العا تارتادى. كوزگە تۋرا قاراۋ ارقىلى شىندىقتى كورە ءبىلۋ ءتاسىلىن قولدانادى. حالىقتى ىشىنەن اياعىڭمەن ءجۇرىپ كورۋ – كوپ جاعدايلاردى ءادىل تارازىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

تاريحشىلار سۇلتان بەي­با­رىس مىسىردى بيلەگەن جىل­دارى عىلىم، ءبىلىم، اعار­تۋ­شىلىق، ونەر گۇلدەنگەن تۇسى دەپ باعا بەرەدى. فيلمدە سۇل­تاننىڭ «مەنىڭ قولىم تيگەن دۇنيەنىڭ ءبارى قاسيەتكە اينالادى» دەگەن جاندى ءسوزى بار.

فيلمدەگى ەڭ باستى اكتسەنت انالاردىڭ زارلى اۋەنىنە قويىلعان. بالا سۇلتاننىڭ جۇرەگىنە سالىنعان ەڭ اۋىر جارا – اتا-اناسىنان جەتىم قالۋ. قورعانسىز بالانىڭ تاع­دىرى ونىڭ كەلەشەگىنە سا­لىن­عان دارا جولى بولدى.

ورتا عاسىردا جەر، تەرريتوريا، مانساپتىق قاقتىعىستار ءۇشىن جاۋگەرشىلىك تاريحي وقيعالار كوپ بولعان. اياعى اۋىر انالاردىڭ ىشىنە دەيىن نايزا سۇعۋ – بۇل ادامزاتتىڭ ەڭ ۇلكەن تراگەدياسى.

سۇلتان بەيبارىستىڭ شىن­دىققا تۋرا قارايتىن ۇستا­نىمدارى قاتاڭ بولدى. «سۇل­تان جۇرەكسىز ءومىر سۇرە الادى، بىراق اقىلسىز ءومىر سۇرە المايدى» دەگەن قاعيداسى كوپ شىندىقتىڭ بەتىن اشادى.

سۇلتاننىڭ ايەل زاتىنا دەگەن قارىم-قاتىناسىنىڭ استارىندا مىنانداي اقيقات بار. ءار ەر ازاماتتىڭ ەسسىز ىستەرىنىڭ ارتىندا بوس ساۋىق-سايرانعا دەگەن اۋەستىك، اشكوزدىك ورىن السا، ونىڭ تۇپكى سەبەپتەرىن جانىنداعى جۇبايىنان ىزدەپ كورۋ كەرەك.

ءفيلمنىڭ فينالى اقيقات­تىڭ باسىن اشادى. مىسىردا­عى پيراميدانىڭ ىشىندەگى قۇپيا­نى كوزىمەن كورەتىن ءساتى بار. بۇل ادامزاتقا ۇلكەن ۇندەۋ تاستايدى. جەردە ءوزىن قۇداي سەزىنەتىندەر جاراتىلىستىڭ ءوز جاراتۋشىسى بار ەكەندىگىن ۇمىتپاۋدى ەسكە سالادى.

ادام ماڭگى ەمەس. توپىراق­قا اينالاتىن تابيعاتىمىز­دى تولىق تۇسىنۋگە ساباق بەرەدى. بيلىك – اقىلعا يەلىك ەتۋ عانا ەكەنىن فيلم اۆتورلارى بەي­بارىستىڭ ءومىرى ارقىلى ءتۇسىن­دىرىپ بەرە الدى. قانداي جاعدايدا دا قان توگىلمەسە، جاھاندانۋ ساياساتىندا ادامزات ءبىر-بىرىمەن جاۋ­لاسپاۋدى ۇيرەنسە، بۇل وركە­نيەتتىلىكتىڭ جوعارعى مادەني دەڭگەيى.

بەسىك، تۋعان جەر، توپىراق، انانىڭ زارلى اۋەنى – فيلمدە سۇلتان بەيبارىستىڭ بيلىككە كەلۋدەگى باستى ءموتيۆى رەتىندە بەينەلى تۇردە ىشكى وتكەرگەن شىنايى كۇيىن اشادى.

جۋساننىڭ يسىنە دەگەن سا­عى­نىشى، جىراقتا ءجۇرىپ قادى­رىن بارىنەن ارتىق تۇسىنگەن، ادىل­دىك جولىمەن عانا جۇرگەن بي­لەۋ­شىنىڭ شىققان تەگىنە دەگەن ومىر­لىك ءىز سالادى. بۇگىنگى قو­عام وسىدان ساباق السا، بۇل ءفيل­م­نىڭ ماقساتىنىڭ اقتال­عانى.

 

گۇلزات كوبەك،

كينوتانۋشى،

ونەرتانۋ PhD دوكتورى،

«تۇران» ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى

سوڭعى جاڭالىقتار

ەلوردادا Astana Marathon-2022 وتەدى

ەلوردا • بۇگىن، 12:16

سوماليدە جارىلىس بولدى

الەم • بۇگىن، 10:25

بۇگىنگى ۆاليۋتا باعامى

قارجى • بۇگىن، 10:13

ەكىنشى ورىنعا تابان تىرەدى

سپورت • بۇگىن، 07:32

وۆەرتايمدا جەڭدى

حوككەي • بۇگىن، 07:30

ۇقساس جاڭالىقتار