قازاقستان ەكسپورتتىق تاۋارلارىنىڭ باسىم بولىگىن رەسەيگە, رەسەي ارقىلى بەلارۋسكە ءارى قاراي ەۋروپاعا جىبەرەدى. تەمىر جول ارقىلى تاسىمالداناتىن ەكسپورتتىق تاۋارىمىزدىڭ 49 پايىزى رەسەيگە جەتكىزىلەدى, 23 پايىزى رەسەي تەرريتورياسى ارقىلى ەۋروپاعا شىعارىلادى. سوندا وتاندىق ءونىمنىڭ 72 پايىزى رەسەي تەرريتورياسى ارقىلى وتەدى ەكەن. وكىنىشكە قاراي, قازىر گەوساياسي جاعدايعا بايلانىستى رەسەي تەرريتورياسى ارقىلى ەۋروپاعا شىعۋ مۇمكىن بولماي تۇر.
قازاقستانداعى يمپورتتىڭ 44 پايىزى رەسەيدىڭ ۇلەسىنە تيەسىلى. نەگىزىنەن ءبىز ماشينا جاساۋ سالاسىنىڭ ونىمدەرىن الامىز. بۇعان جەڭىل اۆتوكولىك, اۋىر تەحنيكا, اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى, تەمىر جول ماشيناسى, ەنەرگەتيكالىق ماشينالار, مۇناي سالاسىنداعى ماشينالار كىرەدى. قازىر رەسەيدە اۆتوموبيل ءوندىرۋ توقتادى. ماشينا جاساۋ سالاسىنىڭ وزگە باعىتتارىندا دا ماسەلە كوپ. بيىل كوكتەمگى دالا جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە استىقتى وڭىرلەر وسىنىڭ سالدارىن سەزىندى. ويتكەنى بىزدەگى اۋىل شارۋاشىلىعىندا پايدالانىلاتىن تەحنيكانىڭ باسىم بولىگى رەسەي, بەلارۋس ونىمدەرى. سولارعا قاجەتتى قوسالقى بولشەكتەر تابىلماي, شارۋالار قينالدى. رەسەي مەن ۋكراينا اراسىنداعى قاقتىعىستىڭ بەيبىت قانا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان قازاقستان ەكونوميكاسىنا تيگىزىپ جاتقان كەرى اسەرىن وسىدان-اق اڭعارۋعا بولادى.
وكىنىشكە قاراي, مۇنداي كەرى اسەرلەر كوبەيە بەرمەك. سوعىس ۇزاققا سوزىلعان سايىن رەسەيدىڭ ءوز باسىندا ەكونوميكالىق رەسۋرستارعا دەگەن كۇرەس باستالادى. مىسالى, مەتالدان كولىك, ۆاگون, تانك, اۆتومات شىعارۋعا بولادى. سوعىس كەزىندە اسكەري تەحنيكالارعا دەگەن سۇرانىس وسەرى داۋسىز. رەسۋرستىڭ باسىم بولىگى سول سالاعا بولىنەدى دە, باسقا باعىتتارعا جەتپەي قالۋى مۇمكىن. سوعىسقا قانشا قارجى جۇمساساڭ دا جەتپەيدى. وسىنىڭ ءبارى ماشينا جاساۋ سالاسىنىڭ ونىمدەرىن شىعارۋعا كەسىرىن تيگىزۋى مۇمكىن.
رەسەيدەن ءبىزدىڭ ەلگە كەلەتىن يمپورت 44 پايىزدان 37 پايىزعا تومەندەدى. كورسەتكىش ءۇش-ءتورت ايدىڭ ىشىندە 7 پايىزعا كەمىگەن. جاعداي وسىلاي جالعاسا بەرسە, رەسەيدەن الاتىن تاۋارىمىز ازايادى. رەسەيدىڭ ءوزى دە يمپورتتى توقتاتۋعا ءماجبۇر. ولاردىڭ يمپورتى ەكى ەسە تومەندەدى. بۇعان سانكتسيا اسەر ەتۋدە. كوپ مەملەكەت رەسەيگە ءونىم بەرگىسى كەلمەيدى. ودان كەيىن رەسەيدىڭ بانك جۇيەسى SWIFT-تەن تولىق اجىراتىلدى. سالدارىنان رۋبل كونۆەرتاتسيالانبايتىن بولدى. رەسەيدە بىرىككەن كاسىپورىندار كوپ ەدى. ونىڭ ءبارى جابىلعان سوڭ, دوللارعا دەگەن سۇرانىس ازايدى. ميلليونداعان رەسەيلىك شەتەلدە ەمىن-ەركىن ساياحاتتايتىن. قازىر رەسەي ازاماتتارى شەتەلگە شىعا المايدى. شىققان كۇننىڭ وزىندە وزدەرىنىڭ كارتالارىن پايدالانۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان حالىق تاراپىنان دا ۆاليۋتاعا دەگەن سۇرانىس ازايىپ وتىر.
الايدا رەسەي مۇناي-گازىن, باسقا دا ونىمدەرىن ەكسپورتتاۋ ارقىلى رەسەي ەكونوميكاسىنا كەلەتىن ۆاليۋتا جەتكىلىكتى. دەسە دە, قازىر ۆاليۋتاعا دەگەن سۇرانىس جوق. تيىسىنشە, رۋبل كۇشەيۋدە. ەكونوميكامىز تىعىز بايلانىستى بولعان سوڭ ءرۋبلدىڭ نىعايۋى تەڭگەگە كوپ اسەر ەتۋدە. رەسەيمەن بىرگە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشەمىز. ورتامىزدا شەكارا جوق. الىس-بەرىسكە, بارىس-كەلىسكە شەكتەۋ قويىلماعان. سوندىقتان رەسەي ازاماتتارى قازاقستانعا كوپتەپ كەلۋدە. ولار رۋبلمەن كەلىپ, تەڭگە ساتىپ الادى. تەڭگەگە وسى جەردەن دوللار الۋعا تىرىسادى. سول سەبەپتى قازاقستاندا دوللارعا دەگەن سۇرانىس ءوسىپ جاتىر. رەسەيدەن كەلىپ زات الاتىندار كوبەيدى. دەمەك بيزنەستەگى قازاقستاندىقتاردىڭ شەتەلدەن كوبىرەك زات تاسىمالداۋىنا قاجەتتىلىك تۋىنداپ جاتىر. ونىڭ بارلىعى دوللارعا دەگەن سۇرانىستى كۇشەيتەدى. سۇرانىس نەعۇرلىم وسەتىن بولسا, ۆاليۋتا دا قىمباتتاي بەرەدى.
رۋبل قىمباتتاعان سوڭ, رەسەيدەن كەلەتىن زاتتار بىزگە قىمباتقا تۇسەدى. بۇرىن ءبىر زاتتى 100 رۋبلگە الاتىن ەدىك. ول كەزدە 1 رۋبل 6 تەڭگەگە تەڭ ەدى. سوندا 100 ءرۋبلىڭىز – 600 تەڭگە. ەندى ءدال وسى زات رەسەيدە ءالى دە سول 100 رۋبل تۇرادى. بىراق بىزدەگى باعام 1 رۋبل ءۇشىن 9 تەڭگەگە تەڭ. دەمەك 900 تەڭگە. رەسەيدەن اكەلىنەتىن زاتتار قازاقستاننىڭ ىشكى نارىعىنا كەلگەندە قىمباتتاپ شىعا كەلەدى. بۇل باعامعا دا, ينفلياتسيانىڭ كوتەرىلۋىنە دە اسەر ەتەدى.
ىشكى نارىقتا ءرۋبلدىڭ تولىپ قالۋى اسا ءبىر قاۋىپتى دۇنيە ەمەس. ونى نارىقتىق ەكونوميكا وزدىگىنەن رەتتەيدى. ءبىز بۇرىن رۋبل الۋعا قورىقپايتىنبىز. سەبەبى كوپ زاتتى رەسەيدەن الىپ كەلدىك. سانكتسيا باستالعالى بەرى قازاقستانعا رەسەيدەن زات اكەلۋگە شەكتەۋلەر قويىلۋدا. ال شىن مانىندە رەسەيدەن العىمىز كەلەتىن زاتتار كوپ. مىسالى, استىق, قانت اكەلۋگە بولار ەدى. وكىنىشكە قاراي, بىزگە قاجەتتى زاتتاردى الىپ كەلۋگە شەكتەۋ قويىلعان. ەرتە مە, كەش پە شەكارا اشىلادى. حالىق ءبارىبىر جولىن تاۋىپ, جينالعان ءرۋبلدى جاراتادى. قازىردىڭ وزىندە ماسكەۋ بيرجاسىندا قىتايدىڭ يۋانىنا, ءبىزدىڭ تەڭگەگە دەگەن سۇرانىس ارتۋدا. مۇنى ءتيىمدى پايدالانعان دۇرىس.
جاقسىبەك قۇلەكەەۆ,
ەكونوميست
