حالىقارالىق ستاندارتتارعا نەگىزدەلگەن كودەكس

ءماجىلىس توراعاسى قابيبوللا جاقىپوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن وتكەن پالاتانىڭ كەشەگى جالپى وتىرىسىندا سوتتالعانداردى تاربيەلەۋ جانە ولاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ ۇدەرىستەرىن قالىپتاستىرۋدا قوعامنىڭ ءرولىن ارتتىراتىن قىلمىستىق-اتقارۋ كودەكسىنىڭ جوباسى  دەپۋتاتتاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋعىزدى. بۇعان دەيىن قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ قىلمىستىق-اتقارۋ كودەكسىنىڭ جوباسى ءبىرىنشى وقىلىمدا قارالعان-دى.   ەكىنشى وقىلىمعا دايىنداۋ بارىسىندا دەپۋتاتتار قىلمىستىق-اتقارۋ زاڭناماسىن حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس كەلۋى ءۇشىن كوپتەگەن وزگەرىستەر ەنگىزدى. زاڭ جوباسىن قابىلداۋ قوعامنان وقشاۋلاۋمەن بايلانىستى ەمەس قىلمىستىق-قۇقىقتىق شارالاردى اناعۇرلىم كەڭ قولدانۋعا جانە سوتتالعاندار مەن جازاسىن وتەۋدەن بوساتىلعان تۇلعالاردى الەۋ­مەتتىك بەيىمدەۋگە جانە وڭال­تۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن بىرگە, پەنيتەنتسيارلىق جانە پەني­تەن­تسيارلىقتان كەيىنگى قىلمىستىڭ قايتالانۋ دەڭگەيىن ازايتۋعا جاعدايلار جاساپ, سوتتالعاندارمەن جۇرگىزىلەتىن تاربيە پروتسەسىنە جۇرتشىلىقتىڭ قاتىسۋ تەتىگىن قالىپتاستىرادى. زاڭنامانى ودان ءارى ىزگى­لەن­دىرۋ ماقساتىندا دەپۋتاتتار سوت­تال­عانداردىڭ قاۋىپسىزدىگى شارالارىن قامتاماسىز ەتۋ تەتىگىن ناقتىلاۋعا باعىتتالعان تۇزەتۋلەر ەنگىزگەن. سونىمەن قاتار,  قوعامدىق بايقاۋ كوميسسيالارى تۋرالى نورمالار ەداۋىر كەڭەيتىلىپ, دەربەس تاراۋ بولىپ كورسەتىلگەن. نەگىزىنەن, كودەكس جوباسى حا­لىق­ارالىق ستاندارتتارعا سايكەس ءازىر­لەنىپ, كوپتەگەن جاڭاشىل­دىق­تارىمەن ەرەكشەلەنەدى. بىلايشا ايتقاندا, باس بوستاندىعىنان ايىرۋ تۇرىندەگى جازاسىن وتەۋ تەتىگى بارىنشا جەتىلدىرىلگەن. باس ەركىنەن ايىرىلعان ادام قاراپايىم جاع­داي­دا جازاسىن وتەسە, ارى قاراي ونىڭ تارتىبىنە بايلانىستى ول قاتاڭ نەمەسە جەڭىلدەتىلگەن جاع­داي­عا اۋىستىرىلۋى دا مۇمكىن. ءبۇ­گىن­گى تاڭدا تۇرمە جاعدايىندا مۇن­­داي الەۋمەتتىك ليفت ديف­فە­رە­نتسياتسياسىنىڭ كومەگىمەن جازالاۋدى اتقارۋ جۇيەسى نور­ۆە­گيادا قولدانىلۋدا. وندا سوتتال­عاندار ءوز قىلمىستارىنىڭ ەرەكشە­لىگىنە قاراي قاماق جاعدايى مەن قۇقىق­تىق ارتىقشىلىقتاردى (كەزدەسۋ­گە مۇمكىندىك بەرۋ جانە ت.ت) قاراس­تىر­عان ءارتۇرلى قاباتتاردا ءوز جازا­لارىن وتەپ كەلەدى. ەلىمىزدە دە جا­زانى ديففەرەنتسياتسيالاۋ ار­قىلى سوتتالعانداردىڭ تۇزە­لۋىنە بارىنشا جاعدايلار جاساۋ قاراستىرىلىپ وتىر. جالپى, دەپۋتاتتار زاڭ­دىق قۇجاتتى حالىقارالىق ستاندارت­تارعا جاقىنداتۋعا ايتارلىقتاي ۇلەس قوسقاندىعىن ەرەكشە ايتا كەت­­كەن ءجون. كودەكس جوباسى قىل­مى­­­سى ءۇشىن ءادىل جازالاۋ تەتىگىن ەنگىزۋ قا­عيداتتارىنا نەگىزدەلگەن. وسى­لايشا, جازالاۋدىڭ باستى ماق­­ساتى زاڭعا قايشى ارەكەت جا­سا­عان ادامنىڭ ءوز قاتەسىن ءتۇسى­نىپ, قاماق ورنىنان بوساعاندا با­­رىن­­شا جاقسى جاعىنا قاراي وزگە­رىپ شىعۋىن قامتاماسىز ەتۋ. دەپۋ­تاتتار كودەكس جوباسىن جان-جاقتى تالقىدان وتكىزگەننەن كەيىن ەكىنشى وقىلىمدا قولداۋ كەرەك دەپ شەشتى. كۇن تارتىبىندە وسىنىڭ الدىندا قارالعان ماسەلەلەردىڭ ال­عاشقىسى «قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ەتيل ءسپيرتى مەن الكوگول ءونىمىنىڭ ءون­دىرىلۋىن جانە اينالىمىن مەم­لەكەتتىك رەتتەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرا­لى» زاڭ جوباسى ءبىرىنشى وقىلىم­دا قولداۋ تاپتى. زاڭ جوباسى بويىنشا بايانداما جاسا­عان پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنبا­سارى – قارجى ءمينيسترى باقىت سۇل­تا­نوۆ دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋ­لىق ساق­تاۋ ۇيىمى جۇرگىزگەن زەرت­تەۋ­لەر­گە ەرەكشە نازار اۋدارتتى. كەلتىرىلگەن مالىمەتتەرگە قارا­عاندا, سپيرت ىشىمدىكتەرىن تۇتىنۋ جونىندەگى رەيتينگتە قازاقستان 188 ەلدىڭ اراسىندا 34-ءشى ورىندى يەلەنگەن. بىلايشا ايتقاندا, ءاربىر ازاماتقا شاققاندا جىلىنا ورتاشا ەسەپپەن 5,5 ليتر تازا ەتيل ءسپيرتى نەمەسە 11 ليتر اراقتان كەلەدى ەكەن. بۇل – قازاقستان ورتالىق ازيا وڭىرىندە ەڭ كوپ ىشەتىن ەل دەگەن ءسوز. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا ەندى كۇشتى الكوگولگە بىرتىندەپ باعانى كوتەرۋ, ساتۋ ورىندارى مەن ۋاقىتىن شەكتەۋ جانە ساۋدا ءتارتىبىن ورناتۋ, سونداي-اق, ەتيل ءسپيرتى مەن الكوگول ونىمدەرىنىڭ ءوندىرىلۋى مەن اينالىمىنا مەملە­كەتتىك باقىلاۋدى كۇشەيتۋ كوزدە­لىپ وتىر. ۆيتسە-پرەمەر بۇل رەتتە كۇشتى الكوگول ونىمدەرىن ساتۋ مەيرامحانالار, ءدامحانالار مەن بارلاردى قوسپاعاندا, جۇمىس جانە دەمالىس كۇندەرىنە بولىنبەستەن كەشكى ساعات 21-دەن باستاپ, كەلەسى كۇنگى 12-گە دەيىن ساتۋعا تىيىم سالىناتىنىن ەرەكشە اتاپ كەتتى. مۇنداي شەكتەۋ نەگىزىنەن 30 گرادۋستان جوعارى ءسپيرتتى ىشىمدىكتەرگە قاتىستى بولسا, ال كۇشتىلىگى تومەن الكوگول ونىمدەرىنە بۇرىنعىشا تۇنگى 23-تەن تاڭعى 8-گە دەيىن تىيىم سالىنادى. سونداي-اق, بازارلاردا, كوتەرمە ساۋدا ورىندارىندا, دۇڭگىرشەكتەردە جانە دە بەلگىلەنبەگەن ورىنداردا الكوگول ونىمدەرىن ساتۋعا رۇقسات جوق. زاڭدىق قۇجات, سونىمەن قا­تار, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ, بالالار مەكەمەلەرى, دەنە شى­نىق­تىرۋ-ساۋىقتىرۋ جانە سپورت عيماراتتارىندا الكوگول ءونىم­دەرىن ساتۋعا تىيىم سالۋدى قاراستىرادى. مۇنداي تىيىم سالۋ اۆتوجانارماي قۇيۋ بەكەتتەرىنە دە قاتىستى. زاڭدىق قۇجاتتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىن كونترافاكتىلىك جانە زاڭسىز الكوگول ونىمدەرىن ساتىپ الۋدان ساقتاندىرۋ ماقساتىندا ەسەپتىك-باقىلاۋ تاڭبالارىنىڭ دۇرىستىعىن انىقتايتىن قۇ­رالداردى ەنگىزۋ كورىنىس تاپقان. ب.سۇلتانوۆتىڭ ايتۋىنشا, زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ ەلىمىزدىڭ ەكو­نو­ميكالىق مۇددەلەرىن, ەكونو­ميكالىق قاۋىپسىزدىگىن, ازامات­تاردىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىن قور­عاۋ قاجەتتىگىنەن تۋىنداپ وتىرعان كورىنەدى. بۇل رەتتە مەملەكەت ەتيل ءسپيرتى مەن الكوگول ءونى­مىنىڭ ءوندىرىلۋى جانە اينالىمى ۇدەرىسىندە تۋىندايتىن قۇقىق­تىق قاتىناستار سالاسىنداعى قاتى­سۋشىلارعا ىقپال ەتۋدىڭ ءتيىمدى تەتىكتەرىن يەلەنۋى ءتيىس. پالاتا بۇدان باسقا «قا­زاق­ستان رەسپۋبليكاسى مەن رەسەي فەدەراتسياسى اراسىنداعى قازاق­ستان رەسپۋبليكاسى مەن رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىسىنىڭ بىرىڭعاي وڭىرلىك جۇيەسىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن دا ماقۇلدادى. ول بويىنشا وڭىردەگى اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس مىندەتتەرىن شەشۋ ءۇشىن قازاقستان مەن رەسەي اراسىندا اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىستىڭ بىرىڭعاي وڭىرلىك جۇيەسى قۇرىلادى دەپ كۇتىلۋدە. اتالعان اۋە قورعانىسى – تمد-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىسى بىرىككەن جۇيەسىنىڭ قۇرامداس بولىگى. قورعانىس ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى وقاس ساپاروۆ بىرىڭعاي وڭىرلىك جۇيەنىڭ ماقساتى ەكى مەملەكەتتىڭ اۋە كەڭىستىگىن كۇزەتۋ جانە قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ءسوزى­­نە قاراعاندا, جۇيەنىڭ نەگىز­گى مىندەتتەرى قۇرىلۋ جانە اسكەر­لەردى قولدانۋ قاعيدالارى كەلىسىم­نىڭ اجىراماس بولىگى بولىپ تابى­لاتىن ەرەجەدە كوزدەلگەن. ايتسە دە, بىرىڭعاي جۇيە بەيبىت ۋاقىت­تا اسكەرلەردىڭ جاۋىنگەرلىك كەزەك­شىلىگىن اتقارۋ مەن بىرلەسكەن ءىس-قيمىلدارىن ۇيىمداستىرۋدى قاراستىرادى. سوعىس جاعدايىندا تاراپتار ءوز ۇلتتىق زاڭنامالارىنا سايكەس اسكەرلەرى مەن قۇرالدارىن قولدانۋ تۋرالى ءوز شەشىمدەرىن قابىلداۋ قۇقىعىنا يە. قازاقستان مەن رەسەي اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىسىنىڭ بىرىڭعاي وڭىرلىك جۇيەسىنىڭ اسكەرىن تاراپتاردىڭ قورعانىس مينيسترلەرىنىڭ ۇسىنۋى بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى مەن رەسەي فەدەرا­تسيا­سىنىڭ پرەزيدەنتى تاعايىندايتىن قولباسشى باسقاراتىن بولادى. جانە دە ءماجىلىس كەشەگى وتىرىسىندا «يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار پاركى» يننوۆاتسيالىق كلاستەرى تۋرالى» زاڭ جوباسىن جانە وعان ىلەسپە زاڭدىق قۇجاتتى ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى. زاڭ جوباسى «يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار پاركى» يننوۆاتسيالىق كلاستەرىنىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسىن, «يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار پاركى» ارنايى ەكونوميكالىق اي­ماعىن باسقارۋ ەرەكشەلىكتەرىن ايقىن­دايدى. اتاپ ايتقاندا, «يننو­­ۆاتسيالىق تەحنولوگيالار پاركى» ارنايى ەكونوميكالىق ايما­عى­نىڭ باسقارۋ ورگانىن كوممەر­تسيا­لىق ەمەس ۇيىمعا –دەربەس كلاس­تەرلىك قورعا قايتا ۇيىم­­داس­تىرۋ كوزدەلگەن. ءاسى­رەسە, شە­تەل­دىك جۇمىس كۇشىن تارتۋ­دىڭ جەڭىلدەتىلگەن ءراسىمى بەلگى­لەنەدى ءارى تەح­نو­لوگيالار پاركىنىڭ الەۋەتتى قاتىسۋ­شى­لارىنا قويىلاتىن تالاپتار ناقتى كورىنىس تابادى. يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار پاركىن دامىتۋ اياسىندا عىلىم مەن ءبىلىمدى جانە ءوندىرىستى ينتەگراتسيالاۋ شارالارى قاراستىرىلعان. سونىمەن بىرگە, ىرگەلى جانە قولدانبالى عىلىمي زەرتتەۋدىڭ باسىم باعىتتارىن دامىتۋ نازاردان تىس قالماعان. اسقار تۇراپباي ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان».