ارينە, بىرەۋ بىلەكتى سىبانىپ جۇمىس ىستەپ جاتقاندا, جانىندا ەشتەڭە ىستەۋگە نيەتى جوق ادام ەرىككەننەن ەسىنەپ وتىرسا, ادامنىڭ ساناسى مانيپۋلياتسياعا دۋشار بولىپ, ول شىندىقتى كورۋدەن قالادى. ويتكەنى ادامنىڭ ميى وسىلاي جاراتىلعان, ول بارلىق نارسەگە ىقپال ەتۋگە تىرىسادى. تىپتەن ول ادام ءبىر نارسەنى ايتپاي جاتىپ-اق, ونىڭ نە ايتۋ كەرەگىن اۋزىنا الدىن الا سالىپ وتىرادى. ال ادام مۇنى ءوزىنىڭ دەربەس شەشىمى ەكەن دەپ قابىلداپ, سوعان قۇدايداي سەنەدى. الايدا ادامدار ناعىز شىندىقتىڭ سانالى تاڭداۋ ەمەس, كەرىسىنشە, ونىڭ ءىس جۇزىندە ساعىم ەكەنىن تۇسىنە بەرمەيدى.
جالپى, ادامدار ءبارىن جەكە باسىنىڭ ءومىر ساباعى, تاجىريبەسى مەن قايعى-قاسىرەتى ارقىلى باسىنان كەشىرۋگە تىرىسادى. ومىردەگى ز ۇلىمدىق, ادىلەتسىزدىك, قىزعانىش پەن جاعىمپازدىقتى كورگەندىكتەن, كوپشىلىگى وزگەرۋگە سىڭاي تانىتپايتىنى انىق. وسىنداي اشىق قارسىلىق پەن مويىنداماۋشىلىق ادامنىڭ الدىنداعى بارلىق مۇمكىندىكتەردىڭ جولىن جاۋىپ, ولاردى كۇش-قۋاتىنان ايىرادى, السىرەتەدى. سەبەبى كەزىندە ولاردى ومىردە جاقسىلىق پەن ىزگىلىكتى ەمەس, كەز كەلگەن نارسەدەن تەك جاماندىقتى كورۋگە ۇيرەتكەن. سوندىقتان ولار كەمشىلىك تابا الماسا, بويلارىن اشۋ-ىزا كەرنەيتىندەي جاعدايعا جەتەدى. ءار نارسەنى تۇرتكىلەپ, سىنىققا سىلتاۋ ىزدەيتىندەر كوبەيەدى. وسى احۋالدى ىشتەي قابىلداماعانىنىڭ سالدارىنان ونداي ادامدار ساپالى جۇمىس اتقارا دا المايدى.
ساناعا ابدەن مىقتاپ ءسىڭىپ قالعان جاۋاپسىزدىق پەن بويكۇيەزدىك مۇنداي ادامداردى ۇنەمى جوعارعى جاققا قاراۋعا, بيلىكتىڭ نە ىستەپ جاتقانىن تالقىلاۋعا, سىنىقتان سىلتاۋ ىزدەۋگە باعدارلايدى. ولار جاۋاپكەرشىلىك كورسەتىپ, ساپالى جۇمىس ارقىلى ناقتى ناتيجەگە قول جەتكىزۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا كوڭىل اۋدارمايدى. ءبىر وكىنىشتىسى, جۇمىستاعى ساپاسىزدىقتىڭ كەسىرىنەن ەلدىڭ قۋاتى السىرەپ, ول تۇبىندە بەي-بەرەكەتتىككە اكەلىپ سوعاتىنىن ۇعىنا بەرمەيدى. تىڭعىلىقتى ەڭبەك تاجىريبەسىنىڭ جوقتىعىنان ءار ادام ءوز ىشىندەگى «قازىنانى» سەزبەيدى. ەڭبەك ەتىپ, ءتيىستى داعدى جيناقتاماسا, ولار ونى تابا دا المايدى.
ارينە, قوعامدىق قاتىناستاردىڭ تۇلەۋى مەن ترانسفورماتسيالانۋى قارسىلىق تۋدىرارى انىق. بىراق, بۇل قارسىلىقتىڭ ءبارى ءومىر بويى بىزبەن بىرگە كەلە جاتقانىن دا ۇمىتپاعان ءجون. كەزىندە مەكتەپكە بارعىسى, جۇمىس ىستەگىسى كەلمەگەنىن ازاماتتارىمىزدىڭ كوپشىلىگى ءوز باسىنان كەشىرگەنى بەلگىلى. مىنە, وسى قارسىلىقتان قۇتىلىپ, ەڭسەسىن كوتەرىپ, ەركىندىككە يە بولايىن دەسە, باياعى ۇيرەنشىكتى ءومىر ەكپىنى وعان كەدەرگى جاسايدى. سوندىقتان مۇنداي قارسىلىقتى بىرەۋ تۇسىنەدى, ال بىرەۋ تۇسىنبەيدى, تيىسىنشە – قابىلدايدى نەمەسە قابىلدامايدى. دۇرىسىندا, ونى قابىلداپ, ءتۇسىنىپ, ەرىنبەي جۇمىس ىستەۋگە كىرىسكەن ابزال. ويتكەنى بويىڭدى اشۋ-ىزا كەرنەپ, ماسىلدىققا سالىنعاننان تۇك شىقپايدى. ەندەشە, جاۋاپكەرشىلىكتى سانالى تۇردە تولىق سەزىنىپ, ەڭبەككە بەيىمدەلۋ كەرەك. سوندا عانا ومىرگە دەگەن قىزىعۋشىلىق پايدا بولادى جانە, ەڭ باستىسى, جانىڭ بۇدان راحات تابادى. اۋەلى, بۇرىنعى جالقاۋلىق پەن بويكۇيەزدىكتەن كەيىن قورقىنىش سەزىمى بويىڭدى بيلەپ, نە ىستەرىڭدى بىلمەي قالۋىڭ دا مۇمكىن. بىراق ءوز ومىرىڭە قىزىعۋشىلىق پايدا بولعاننان كەيىن سەنى باسقانىڭ ءومىرى قىزىقتىرمايتىن بولادى. ياعني سەن بۇرىنعىداي تەك باسقا بىرەۋلەردىڭ ءومىرىن تالقىلاپ, ولاردىڭ ومىرىنە قىزعانىشپەن قاراپ, جامانداۋدان قۇتىلىپ, بويىڭداعى قۋاتىن وزىنە قايتارا باستايدى. كەرىسىنشە, مەن مۇنى نەگە ەرتەرەك تۇسىنبەدىم, وعان نەلىكتەن ۋاقىتىسىندا دەن قويمادىم دەپ, پايدا بولعان مۇمكىندىكتەن ايىرىلىپ قالماۋعا تىرىساسىڭ. وسىلايشا, كەز كەلگەن جۇمىستان ءلاززات الۋعا بولاتىندىعىن سەزىنۋگە مۇمكىندىك تۋادى.
ورتامىزدا اناۋ جوق, مىناۋ جوق, اناۋ مىنانداي, مىناۋ انانداي دەپ ۇنەمى ىزىلداپ جۇرەتىن, كەرىتارتپا ادامدار جەتكىلىكتى. ولار ەنەرگيانى سىرتقا باعىتتاپ, كەمشىلىكتىڭ ءبارىن وزىنەن ىزدەۋدىڭ ورنىنا, ونى سىرتتان ىزدەيدى. بۇل جەردە اڭگىمە ادامنىڭ سىرتقى جانە ىشكى الەمى تۋرالى بولىپ وتىر. كىسىنىڭ سىرتقى الەمىندە كوپتەگەن تۇسىنىكسىز جانە جالعان نارسەلەر بارشىلىق. مۇنى تەك ىشكى الەمگە سۇيەنۋ ارقىلى شەشۋگە بولادى. ول ءۇشىن قيىن جاعدايدا وڭتايلى شەشىم تابا الاتىن بەلگىلى ءبىر داعدىلارعا يە بولۋ كەرەك.
كەيبىرەۋلەر ءۇشىن «سىرتقى سەبەپتەردى» ەزگىلەپ, تەك قۇلاقتارىن ءتۇرىپ, وسەك-اياڭدى جيناپ, ونى جىر قىلىپ ايتۋ كاسىپكە اينالىپ كەتكەن. ولار قۇلاقپەن تىڭدايدى دا, بىراق وزدەرى ەشتەڭە ىستەگىسى كەلمەيدى. ولار ءۇشىن ءبارىن ەرتەڭگە قالدىرىپ, جۇمىس ىستەمەۋدىڭ امالىن ىزدەگەن ماڭىزدىراق. مۇنداي ادامدار ىشكى كەدەرگىلەرگە قارسىلاسۋ ارقىلى عانا ناقتى ناتيجەگە قول جەتكىزە الاتىنىن تۇسىنبەيدى. ترانسفورماتسيا دەگەنىمىز ءوز ەكپىنىمەن كەلە جاتقان ۇيرەنشىكتى نارسەلەرگە قارسىلاسۋدى بىلدىرسە كەرەك. پالەنىڭ بارلىعى ادامنىڭ ءوز ىشىندە جاتقانى ولاردىڭ ويلارىنا كىرىپ تە شىقپايدى. ولاي بولسا, مۇنداي ادامداردىڭ ءوز پىكىرى مەن قۇندىلىقتارى جوق. ولار جاڭالىقتاردان نەمەسە بىرەۋدىڭ بىردەڭە دەگەنىن ەستي سالا, ونى ساراپتاپ, اقيقاتىنا جەتپەي, جالعان اقپارات اتتى «جۇقپالى اۋرۋدى» جەدەل تۇردە تاراتۋعا كىرىسەدى. قوعامدىق مۇددە ءۇشىن بۇلاردىڭ ايتقاندارىنان گورى, ولاردىڭ نە ىستەگەندەرىن نەمەسە نەنى ءبۇلدىرىپ جاتقاندارىن تۇسىنگەن ماڭىزدىراق.
دۇرىسى جوقتان بار جاساۋعا تىرىسىپ, ەڭبەگىڭنىڭ ناتيجەسىنە قۋانا بىلگەن جاقسى. ناتيجە دەگەن جاقسى جۇمىستان عانا پايدا بولادى. سول سەبەپتى الدىمەن ويلاۋدى وزگەرتۋ كەرەك, ايتپەسە, ادام ەشقاشان شىعا المايتىنداي تىعىرىققا تىرەلەدى. ەندەشە, بەلگىسىز بىرەۋلەردىڭ ارتىنان الاوكپە بولىپ جۇگىرگەننىڭ ورنىنا, ءبىر ساتكە توقتاپ, دەمىڭدى باسىپ, دۇرىستاپ ويلانعان ءجون. كورىپ وتىرعانىمىزداي, ادامنىڭ ميى مەن جانى ءبىر باعىتتا جۇرمەي, ەكەۋى ەكى جاققا تارتاتىن كورىنەدى: مي – سىرتقا, ال جان – ىشكە. مي كوبىنە «ۇستەمدىك» ەتسە, جان ودان وقشاۋلاۋ جەردە تۇرادى. ولاي بولسا, مي ادامدى تولىق بيلەپ كەتپەس ءۇشىن ونى بارىنشا «اۋىزدىقتاۋعا» تىرىسقان ابزال.
ناتيجەلى جۇمىس ىستەپ, العا قويعان مىندەتتەردى شەشۋ ءۇشىن ادامعا قۋات كەرەك. وتكەن ءومىردى كوپ ويلاعاندا, باسقالاردىڭ ءومىرىن «تالقىلاعاندا», ارام پيعىل مەن ىزاعا بەرىلگەندە, ءبىر اقپارات ءسىزدى جەگىدەي جەپ مازالاعاندا, جاعىمسىز فيلم كورگەندە جانە تاعى باسقا كەزدەردە ادامنىڭ بويىنان ءال كەتە باستايدى. فاستفۋد سياقتى ىڭعايلى, ارزان جانە جىلدام ازىرلەنەتىن تاعامداردىڭ دا دەنساۋلىققا وسىنداي كەرى اسەرىنىڭ بارلىعىن اتاپ وتكەن ءجون. سوندىقتان قۇداي بەرگەن كۇش-قۋاتتى وسىلايشا بەكەردەن-بەكەر ىسىراپ قىلۋدىڭ ورنىنا نيەت پەن پيعىلدى تۇزەتۋگە نازار اۋدارعان دۇرىس بولار ەدى.
بارلىق اۋرۋلاردىڭ نەگىزىندە ادامنىڭ مازاسىز كۇي كەشۋىنىڭ جاتاتىنى بەلگىلى. قاتتى كۇيزەلۋ, ابىرجۋ ادامنىڭ اعزاسىنىڭ قورعانۋ مۇمكىندىكتەرىن كەمىتىپ, قاننىڭ قويۋلانۋىنا اكەلىپ سوعىپ, ادامنىڭ بويىنداعى قۋاتى كەتە باستايدى. بۇرىن ءومىر ۇزاقتىعى مەن سوزىلمالى اۋرۋلاردىڭ سەبەپتەرى تۇقىم قۋالاۋشىلىقپەن ءتۇسىندىرىلىپ كەلسە, ەندى بۇگىنگى عىلىمي جەتىستىكتەر وعان ادامنىڭ ومىرلىك ۇستانىمدارى مەن كوزقاراستارى دا ىقپال ەتەتىنىن دالەلدەپ وتىر. ياعني دۇنيەگە كوزقاراسىمىز ءبىزدىڭ گەنەتيكامىزعا اسەر ەتەتىن كورىنەدى. دەمەك نانىمدارىمىز بەن كوزقاراستارىمىزدى وزگەرتۋ ارقىلى گەنىمىزدى وزگەرتۋگە بولادى ەكەن. ادامنىڭ ءاربىر شەشىمى (بىرەۋدى الداۋ, وكپەلەتۋ, زاڭسىز جامان ويلار, دۇرىس تاماقتانباۋ جانە ت.ب.) ءبىزدىڭ گەنىمىزدىڭ كۇيىنە اسەر ەتەدى. ال مازاسىز كۇي ساۋ گەننىڭ مۋتاتسياسىنا اكەلىپ سوعۋى ابدەن مۇمكىن. ەندەشە, ول ادامنىڭ دەنساۋلىعىنا كەرى اسەر ەتەدى.
سوڭعى زەرتتەۋلەرگە قاراعاندا, قورشاعان ورتانىڭ ادام دەنساۋلىعىنا اسەرى ادامنىڭ گەنىنە ەمەس, ونىڭ كلەتكاسىنا اسەر ەتەتىنىن كورسەتتى. بۇعان دۇرىس ويلاۋ, ءپوزيتيۆتى ءومىر سالتىن ساقتاۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى عىلىمي نەگىزدەلگەن فاكتىلەر دالەل بولا الادى. سونىمەن بىرگە وڭ ەنەرگيا قان ارقىلى پايدا بولادى. جاڭاشىل وزگەرىستەر تەحنولوگيالاردىڭ قارىشتاپ دامۋى زامانىندا ۇيرەنشىكتى ۇردىسكە اينالىپ بارادى. دەمەك وعان تاڭعالۋدىڭ قاجەتى جوق, ەندى ونى قالىپتى جاعداي رەتىندە قابىلداۋ كەرەك. وسىنى تۇسىنسەك, ءوزىمىز دە باسقالارعا تۇسىنىكتى بولامىز. سوندا عانا ويىمىز دا تۇزەلەدى, ءومىرىمىز دە وزگەرەدى.
