تاعاتتىلىق – تاڭداۋىمىز

كەشە قازاقستان رەسپۋبليكاسى تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ مۇراجايىندا مەملەكەتتىك حاتشى ادىلبەك جاقسىبەكوۆتىڭ قاتىسۋىمەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ كەڭەيتىلگەن ءماجىلىسى بولىپ ءوتتى. بۇل – بۇگىن بولاتىن قحا ءححى سەسسيانىڭ الدىنداعى ەڭ ۇلكەن ءماجىلىس. ونىڭ جۇمىسىن اسسامبلەيا ءتورا­عاسىنىڭ ورىنباسارى – حات­شى­لىق مەڭگەرۋشىسى ەرالى توعجانوۆ اشىپ, جۇرگىزىپ وتىردى. ءوزىنىڭ كىرىسپە سوزىندە ول ماجىلىسكە پارلامەنت دەپۋتاتتارى, استانا جانە الماتى قالالارى مەن وبلىستار اكىمدەرى, ەتنومادەني ءبىر­لەستىكتەردىڭ جەتەكشىلەرى, قحا اي­ماق­تىق حاتشىلىعىنىڭ باسشىلارى, مي­نيسترلىكتەر مەن ۆەدومستۆولار وكىل­دەرى قاتىسىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. ءسوز كەزەگى ءبىرىنشى بولىپ مەم­لەكەتتىك حاتشى ادىلبەك جاقسى­بە­كوۆكە بەرىلدى. ول ءوزىنىڭ سوزىندە ەلباسى نۇرسۇلتان نازار­باەۆ­تىڭ توراعالىعىمەن وتەتىن «قازاقستان-2050 ستراتەگياسى: بەي­بىتشىلىك, رۋحانيات جانە كەلى­سىم مادەنيەتى» اتتى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ءححى سەسسياسىنىڭ ماڭىزى مەن رولىنە توقتالىپ ءوتتى. وسى فورۋمدا بەرىلەتىن تاپسىرمالار كەلەسى جىلى اتالىپ وتىلەتىن اسسامبلەيانىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىنداعى جۇمىستاردىڭ نەگىزى بولادى, دەدى ول.  قوعامدىق كەلىسىم مەن ەل ءبىر­لىگى قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق ماقساتتارىنا جەتۋدىڭ ەڭ باستى شارتتارىنىڭ بىرىنە اينالدى.  ول سان مارتە دالەلدەنىپ كەلەدى جانە اسسامبلەيا جۇمىسىنىڭ باس­تى ماقساتى. اسسامبلەيا جاڭا جاعدايلاردا جالپىازاماتتىق سايا­ساتتان جوعارى ءارى جالپىۇلتتىق ينستيتۋتقا اينالىپ كەلەدى. ال ونىڭ ميسسياسى ءححى عاسىردا كەڭەيە ءتۇسۋى قاجەت, دەدى ودان ءارى مەملەكەتتىك حاتشى. قازاقستان حالقى اسسام­بلەيا­سىنىڭ حح سەسسياسى وتكەننەن بەرى جالپى مەملەكەتتىك ەتنوساياسات جانە قحا ينستيتۋتىن نىعايتۋ بويىنشا ۇلكەن جۇمىستار ىستەلدى.  سونىڭ ىشىندە ەلباسى ن.نازارباەۆ «قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى كەزەڭگە ارنالعان دامۋ تۇجىرىمداماسىن» بەكىتتى. بۇل قۇجات قۇرىلىم جۇمىسىنىڭ بولاشاقتاعى دامۋ باعىتتارىن ايقىندادى. سونىمەن قاتار, اي­ماق­تىق ەرەكشەلىكتەر مەن ەتنو-دەموگرافيالىق احۋالدى ەسەپكە الا وتىرىپ, وڭىرلەر­دەگى اسسامبلەيانىڭ دامۋ تۇجى­رىم­داماسى قابىلداندى, دەي كەلىپ, ودان ءارى مەملەكەتتىك حاتشى استانا قالاسى, اتىراۋ, باتىس قازاقستان, قاراعاندى, قىزىلوردا جانە ماڭعىستاۋ وبلىستارىنىڭ اكىمدىكتەرىندەگى اسسامبلەيانى قولداۋ جۇمىستارىنا توقتالىپ, ولارداعى ارناۋلى دوستىق ۇيلەرى قۇرىلىسىنىڭ  2015 جىلعا دەيىن اياقتالۋى كەرەكتىگىن ەسكەرتىپ ءوتتى. بۇل تۋرالى وسى ايدىڭ اياعىنا دەيىن اقپارات بەرۋلەرىڭ كەرەك, دەپ ءا.جاقسىبەكوۆ ناقتى تاپسىرما بەردى. سونداي-اق, استانا مەن الماتى قالالارىنىڭ اكىمدەرىنەن ايماقتىق اسسامبلەيانىڭ جۇمىس­شى ورگاندارىن قاجەتتى كادرلارمەن قامتاماسىز ەتۋگە جانە رەسۋرستارمەن نىعايتۋعا باعىتتالعان شارالار قولدانۋدى سۇرادى. ءوزىنىڭ سوزىندە مەملەكەتتىك حات­شى اسسامبلەيا جۇمىسىن اقپارات­تىق-ساراپتامالىق قامسىز­دان­دىرۋ باعىتى جاڭا دەڭگەيگە كوتە­رىل­گەنىن ايتىپ ءوتتى. بۇل باعىتتا وتە ۇلكەن جانە جان-جاقتى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە جانە ولار اتقارۋشىلاردىڭ ءوزارا تىعىز باي­لانىستا بولۋىن قاجەت ەتەدى, دەي كەلىپ, ءا.جاقسىبەكوۆ عىلىمي-ساراپتامالىق كەڭەس الدا بولاتىن وتىرىستارىنىڭ بىرىندە ءوز ارەكەتتەرىن باسقا اتقارۋشىلاردىڭ جۇمىستارىمەن ۇيلەستىرۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋى كەرەكتىگىن ايتتى. ودان ءارى شەشەن قحا-نىڭ اتقارىپ جاتقان جۇمىستارىنا وڭ باعا بەرىپ ءوتتى. قازىرگى كەزدە بۇل قۇرىلىم اقپا­راتتىق جانە قوعامدىق-ساياسي جۇمىستار بويىنشا ۇلكەن جوبالاردى ىسكە اسىرۋدا. ولار قازاقستاننىڭ بارلىق تۇرعىن­دارىن قامتىپ وتىر. سونىڭ ىشىندە, دەدى مەملەكەتتىك حاتشى, بەي­بىتشىلىك پەن كەلىسىمنىڭ جول كارتاسى ەلدىڭ قوعامدىق-ساياسي جانە مادەني ومىرىندە ۇلكەن رەزونانس تۋدىرعان جاڭالىق بولدى. قحا-نىڭ 20 جىلدىعىنا وراي بۇل مەگا-جوبانىڭ ەكىنشى كەزەڭى دە باستالىپ كەتتى. ونىڭ باستى يدەياسى ەلدىڭ بىرلىگى, كوپتۇرلىلىگى جانە الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى قاعيداتتارىنا نەگىزدەلگەن. قحا جۇمىسىنىڭ تاعى ءبىر باعىتى پارتيالارارالىق ىنتىماقتاستىققا باعىتتالعان. بۇل ورايدا اسسامبلەيانىڭ ماجىلىستەگى فراكتسياسى بەلسەندى قىزمەتتەر اتقارۋدا. سونداي-اق, ايماقتىق ءماسليحاتتاردا دا قحا-نىڭ مۇددەلەرىن قولدايتىن دەپۋتاتتار توبى قالىپتاسقان. اسسامبلەيانىڭ وسى باعىتتارداعى جۇمىسىنىڭ ەڭ جوعارى ناتيجەسى رەتىندە ەلدەگى ساياسي پارتيالارمەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋم قابىلداۋ قول جەتكىزىلگەنىن اتاپ ءوتتى. ءسويتىپ, ەتنوسارالىق قاتىناستاردى, ۇلتتىق بىرلىكتى ساياسيلاندىرۋعا جول بەرمەۋ قاعيداتى قامتاماسىز ەتىلدى, دەدى مەملەكەتتىك حاتشى. ءوزىنىڭ سوزىندە ءا.جاقسىبەكوۆ قحا-نىڭ 20 جىلدىعىن اتاپ ءوتۋ ماسەلەلەرىنە دە توقتالىپ ءوتتى. وسىعان بايلانىستى اسسامبلەيا حاتشىلىعىنا بارلىق ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ, ايماقتار اكىمدەرى مەن ءتيىستى قۇرىلىمداردىڭ وسى ماسەلەگە قاتىستى ۇسىنىستارى مەن پىكىرلەرىن جيناپ, ولاردى قورىتۋ تۋرالى تاپسىرما بەرىلگەنىن اتاپ ءوتتى. ەرتەڭگى بولاتىن سەسسيادا ايتىلاتىن تاپسىرمالاردى ەسكەرىپ, ولار ءبىرتۇتاس جوسپارعا اينالۋى كەرەك, دەدى ول. سونىمەن قاتار, مەملەكەتتىك حاتشى 2015-2017 جىلدارعا ارنالعان قحا-نىڭ دامۋ تۇجىرىمداماسى مەن ۇلتتىق بىرلىك دوكتريناسى دا قابىل­دانا­تىنىن اتاپ ءوتتى. مەن ءبىزدىڭ جۇ­مىسىمىزدىڭ ساپالىلىعى قازاق­ستانداعى بەيبىتشىلىك پەن قو­عام­دىق كەلىسىمدى جانە ۇلتتىق بىرلىكتى نىعايتۋعا قىزمەت ەتەتىنىنە سەنىمدىمىن, دەدى ول ءسوزىنىڭ اياعىندا. وتىرىس بارىسىندا ءوز ءوڭى­رىن­دەگى قحا جۇمىستارىنا بايلانىستى اتقارىلىپ جاتقان ىستەر جونىندە شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ سويلەدى. سونداي-اق, ۆەدومستۆولار باسشىلارى اراسىنان ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسلان ءسارىنجىپوۆ سويلەپ, قحا-مەن ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرىنە توقتالىپ ءوتتى. ال ءماجىلىس دەپۋتاتى يۋري تيموششەنكو  قازاقستان ۋكرايندارى راداسىنىڭ جۇمىسى تۋرالى ايتتى. جاقسىباي سامرات, «ەگەمەن قازاقستان».