قانىش ساتباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە عارىش اپپاراتتارى ۇشۋىن باسقارۋ جونىندەگى تۇڭعىش وقۋ ورتالىعى (ۇبو) اشىلدى
سالتاناتتى راسىمگە ۇلتتىق عارىش اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى, اۆياتسيا گەنەرال-لەيتەنانتى, حالىق قاھارمانى, رەسەي باتىرى, ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ كوررەسپوندەنت-مۇشەسى تالعات مۇساباەۆ قۇرمەتتى قوناق رەتىندە قاتىستى. ءوز سوزىندە ول مىناداي جوعارى دەڭگەيدەگى وقۋ-بىلىمدىك ماقساتتاعى ۇبو-نىڭ اشىلۋى مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىق عارىش سالاسىن دامىتۋ ورايىندا العا قويىپ وتىرعان مىندەتتەرگە ساي كەلەتىنىن اتاپ ءوتتى.
– پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ بيىلعى جولداۋىندا ايقىندالعان قازاقستان الەمنىڭ وزىق دامىعان وتىز ەلىنىڭ قاتارىنا ەنۋىنىڭ جاڭا تۇجىرىمداماسى وتانىمىزدا تەحنيكالىق ءبىلىم مەن عىلىمدى قارىشتى دامىتۋ ءۇشىن, سونىڭ ىشىندە عارىشتىق تەحنيكا مەن تەحنولوگيالار بويىنشا ماماندار دايارلاۋ ىسىندە دە زور مۇمكىندىكتەر تۋدىرۋدا. ولاي بولسا, – دەپ جالعاستىردى ت.مۇساباەۆ, – قازۇتۋ-دا وسىنداي ورتالىقتىڭ قۇرىلۋى وتە ماڭىزدى. ويتكەنى, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءوزى قازاقستاننىڭ دامۋشى عارىش سالاسى ءۇشىن ماماندار دايارلاۋ جونىندەگى بازالىق وقۋ وردالارىنىڭ ءبىرى رەتىندە ايقىندالدى. سونداي-اق, وسى جوعارى وقۋ ورنى «عارىش تەحنيكاسى مەن تەحنولوگياسى» ماماندىعى بويىنشا باكالاۆرلار دايارلاۋعا ليتسەنزيانى العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ الدى. مۇندا قازىردىڭ وزىندە مامانداندىرىلعان كافەدرا قۇرىلعان, ۇلتتىق اقپاراتتىق جانە عارىشتىق تەحنولوگيالار زەرتحاناسى جۇمىس ىستەيدى, عارىشتىق كۇن ەلەكترستانساسىنىڭ تۇجىرىمداماسى مەن كورسەتپەلى ماكەتىن جانە ستۋدەنتتىك گەوفيزيكالىق نانوسپۋتنيك ازىرلەۋ جونىندەگى جوبالار ورىندالۋدا.
گەنەرال-لەيتەنانتتىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي جەتىستىكتەردى, ءتىپتى, رەسەيدىڭ ورتالىق قالالارىنىڭ كەز كەلگەن جوعارى وقۋ ورنى العا تارتا المايدى. ول جاڭا ۇبو ەلدەگى عارىش تەحنولوگيالارىن دامىتۋعا جانە وقۋ ورنى ءوزىنىڭ عىلىمي-وندىرىستىك الەۋەتىن ۇلعايتۋعا سەرپىن بەرەتىندىگىنە توقتالىپ: «ويتكەنى, عارىش قىزمەتى ءىس جۇزىندە وسى زاماندىق تىرشىلىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ بارلىق سالالارى ءۇشىن يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردىڭ تۇراقتى قاينار كوزى ەكەندىگى ءسوزسىز. ياعني ءوندىرىستىڭ كوپتەگەن سالالارى عارىش قىزمەتىنىڭ دامۋىنا تىكەلەي بايلانىستى. نەمەسە تاۋەلدى دەسەك تە بولادى. الەمنىڭ ەڭ الدىڭعى قاتارلى ەلدەرى ناق وسى سالاداعى عىلىمي ءھام وندىرىستىك الەۋەتىن ۇلعايتۋعا ۇمتىلۋى تەگىن ەمەس. قازاقستان دا ءوز كەزەگىندە ءوزىنىڭ عارىش سالاسىن دامىتۋعا ۇلكەن ماڭىز بەرۋدە», دەدى. وسىلاي دەي كەلە, تالعات مۇساباەۆ تاياۋ بولاشاقتا ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ عارىشتىق مەملەكەتتەر كلۋبىنا ەنەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
بۇدان ءارى ۇشقىش-عارىشكەر وقۋ-ءبىلىم ورتالىعىمەن تانىستى. ستۋدەنتتەر وزدەرىنىڭ تەلەمەتريكالىق اقپاراتتى قالاي قابىلدايتىندارىن جانە وقۋ ماقساتىنداعى عارىش قۇرىلعىلارىن باسقارۋدى قالاي جۇزەگە اسىراتىندارىن, سونداي-اق جەردى قاشىقتان شولاتىن قازاقستاندىق جانە شەتەلدىك عارىش اپپاراتتارىنىڭ مالىمەتتەرىن جوسپارلاۋ, قابىلداۋ جانە وڭدەۋ جونىندەگى جۇمىستارى جايىندا ايتىپ بەردى. ت.مۇساباەۆ ستۋدەنتتەردىڭ عىلىمي جۇمىستارىنا قىزىعۋشىلىقپەن كوڭىل ءبولدى.
سونىمەن قاتار, اگەنتتىك توراعاسىنا عارىشتىق بايلانىس اپپاراتى قوزعالىسىنىڭ يميتاتورى, فەرروشولعىلىق ماگنيتتىك ولشەۋىش, «پوليتەح-1» ستۋدەنتتىك عىلىمي-ءبىلىمي حابار قابىلداۋشى-تاراتۋشى نانوسپۋتنيك كەشەنى جانە باسقا كۇردەلى اپپاراتۋرالار تانىستىرىلدى. نانوسپۋتنيكتى ۇشىرۋ وسى جىلدىڭ اياعىنا جوسپارلانىپ وتىرعانىن ايتقان ءلازىم. ۇبو-نىڭ تاعى ءبىر اۋقىمدى مىندەتى عارىشتىق كۇن ەلەكترستانساسىنىڭ قولدانىستاعى ماكەتىن جاساۋ بولىپ تابىلادى. ونى قازۇتۋ استاناداعى ەكسپو-2017 كورمەسىنە ۇسىنباقشى. ءبىر ايتا كەتەرلىك جاي, عارىشتىق كۇن ەلەكترستانساسىنىڭ تۇجىرىمداماسى ەنەرگيا بەرۋدىڭ دەربەس سپۋتنيكتەرى مەن لازەرلى ارنالارى بولۋىن قاراستىرادى. بۇل جوبانىڭ باستى ماقساتى جاھاندىق ەنەرگەتيكالىق جانە ەكولوگيالىق داعدارىس قيىنشىلىقتارىن شەشۋ ءۇشىن كەلەشەكتە اسا جوعارى ساناتتاعى عارىشتىق ەنەرگەتيكا قۇرۋ بولىپ تابىلادى. ءوز كەزەگىندە بۇل جايت قازاقستاننىڭ عارىشتىق ەلەكتر كوزىنىڭ حالىقارالىق رىنوگىنا كىرۋىنە جانە ەكونوميكانىڭ شيكىزاتتىق ەمەس سەكتورىن دامىتۋىنا كومەكتەسپەك.
تالعات مۇساباەۆقا قۇرمەتتى قوناق رەتىندە قانىش ساتباەۆ اتىنداعى قازۇتۋ پروفەسسورىنىڭ ديپلومى تابىس ەتىلىپ, ۋنيۆەرسيتەت عىلىمي كەڭەسىنىڭ شەشىمىمەن ۇبو-نىڭ عىلىمي جەتەكشىسى بولىپ بەكىتىلدى.
قورعانبەك امانجول,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.
–––––––––––––––––––
سۋرەتتى تۇسىرگەن
يۋري بەككەر.
سالتاناتتى راسىمگە ۇلتتىق عارىش اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى, اۆياتسيا گەنەرال-لەيتەنانتى, حالىق قاھارمانى, رەسەي باتىرى, ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ كوررەسپوندەنت-مۇشەسى تالعات مۇساباەۆ قۇرمەتتى قوناق رەتىندە قاتىستى. ءوز سوزىندە ول مىناداي جوعارى دەڭگەيدەگى وقۋ-بىلىمدىك ماقساتتاعى ۇبو-نىڭ اشىلۋى مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىق عارىش سالاسىن دامىتۋ ورايىندا العا قويىپ وتىرعان مىندەتتەرگە ساي كەلەتىنىن اتاپ ءوتتى.
– پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ بيىلعى جولداۋىندا ايقىندالعان قازاقستان الەمنىڭ وزىق دامىعان وتىز ەلىنىڭ قاتارىنا ەنۋىنىڭ جاڭا تۇجىرىمداماسى وتانىمىزدا تەحنيكالىق ءبىلىم مەن عىلىمدى قارىشتى دامىتۋ ءۇشىن, سونىڭ ىشىندە عارىشتىق تەحنيكا مەن تەحنولوگيالار بويىنشا ماماندار دايارلاۋ ىسىندە دە زور مۇمكىندىكتەر تۋدىرۋدا. ولاي بولسا, – دەپ جالعاستىردى ت.مۇساباەۆ, – قازۇتۋ-دا وسىنداي ورتالىقتىڭ قۇرىلۋى وتە ماڭىزدى. ويتكەنى, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءوزى قازاقستاننىڭ دامۋشى عارىش سالاسى ءۇشىن ماماندار دايارلاۋ جونىندەگى بازالىق وقۋ وردالارىنىڭ ءبىرى رەتىندە ايقىندالدى. سونداي-اق, وسى جوعارى وقۋ ورنى «عارىش تەحنيكاسى مەن تەحنولوگياسى» ماماندىعى بويىنشا باكالاۆرلار دايارلاۋعا ليتسەنزيانى العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ الدى. مۇندا قازىردىڭ وزىندە مامانداندىرىلعان كافەدرا قۇرىلعان, ۇلتتىق اقپاراتتىق جانە عارىشتىق تەحنولوگيالار زەرتحاناسى جۇمىس ىستەيدى, عارىشتىق كۇن ەلەكترستانساسىنىڭ تۇجىرىمداماسى مەن كورسەتپەلى ماكەتىن جانە ستۋدەنتتىك گەوفيزيكالىق نانوسپۋتنيك ازىرلەۋ جونىندەگى جوبالار ورىندالۋدا.
گەنەرال-لەيتەنانتتىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي جەتىستىكتەردى, ءتىپتى, رەسەيدىڭ ورتالىق قالالارىنىڭ كەز كەلگەن جوعارى وقۋ ورنى العا تارتا المايدى. ول جاڭا ۇبو ەلدەگى عارىش تەحنولوگيالارىن دامىتۋعا جانە وقۋ ورنى ءوزىنىڭ عىلىمي-وندىرىستىك الەۋەتىن ۇلعايتۋعا سەرپىن بەرەتىندىگىنە توقتالىپ: «ويتكەنى, عارىش قىزمەتى ءىس جۇزىندە وسى زاماندىق تىرشىلىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ بارلىق سالالارى ءۇشىن يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردىڭ تۇراقتى قاينار كوزى ەكەندىگى ءسوزسىز. ياعني ءوندىرىستىڭ كوپتەگەن سالالارى عارىش قىزمەتىنىڭ دامۋىنا تىكەلەي بايلانىستى. نەمەسە تاۋەلدى دەسەك تە بولادى. الەمنىڭ ەڭ الدىڭعى قاتارلى ەلدەرى ناق وسى سالاداعى عىلىمي ءھام وندىرىستىك الەۋەتىن ۇلعايتۋعا ۇمتىلۋى تەگىن ەمەس. قازاقستان دا ءوز كەزەگىندە ءوزىنىڭ عارىش سالاسىن دامىتۋعا ۇلكەن ماڭىز بەرۋدە», دەدى. وسىلاي دەي كەلە, تالعات مۇساباەۆ تاياۋ بولاشاقتا ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ عارىشتىق مەملەكەتتەر كلۋبىنا ەنەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
بۇدان ءارى ۇشقىش-عارىشكەر وقۋ-ءبىلىم ورتالىعىمەن تانىستى. ستۋدەنتتەر وزدەرىنىڭ تەلەمەتريكالىق اقپاراتتى قالاي قابىلدايتىندارىن جانە وقۋ ماقساتىنداعى عارىش قۇرىلعىلارىن باسقارۋدى قالاي جۇزەگە اسىراتىندارىن, سونداي-اق جەردى قاشىقتان شولاتىن قازاقستاندىق جانە شەتەلدىك عارىش اپپاراتتارىنىڭ مالىمەتتەرىن جوسپارلاۋ, قابىلداۋ جانە وڭدەۋ جونىندەگى جۇمىستارى جايىندا ايتىپ بەردى. ت.مۇساباەۆ ستۋدەنتتەردىڭ عىلىمي جۇمىستارىنا قىزىعۋشىلىقپەن كوڭىل ءبولدى.
سونىمەن قاتار, اگەنتتىك توراعاسىنا عارىشتىق بايلانىس اپپاراتى قوزعالىسىنىڭ يميتاتورى, فەرروشولعىلىق ماگنيتتىك ولشەۋىش, «پوليتەح-1» ستۋدەنتتىك عىلىمي-ءبىلىمي حابار قابىلداۋشى-تاراتۋشى نانوسپۋتنيك كەشەنى جانە باسقا كۇردەلى اپپاراتۋرالار تانىستىرىلدى. نانوسپۋتنيكتى ۇشىرۋ وسى جىلدىڭ اياعىنا جوسپارلانىپ وتىرعانىن ايتقان ءلازىم. ۇبو-نىڭ تاعى ءبىر اۋقىمدى مىندەتى عارىشتىق كۇن ەلەكترستانساسىنىڭ قولدانىستاعى ماكەتىن جاساۋ بولىپ تابىلادى. ونى قازۇتۋ استاناداعى ەكسپو-2017 كورمەسىنە ۇسىنباقشى. ءبىر ايتا كەتەرلىك جاي, عارىشتىق كۇن ەلەكترستانساسىنىڭ تۇجىرىمداماسى ەنەرگيا بەرۋدىڭ دەربەس سپۋتنيكتەرى مەن لازەرلى ارنالارى بولۋىن قاراستىرادى. بۇل جوبانىڭ باستى ماقساتى جاھاندىق ەنەرگەتيكالىق جانە ەكولوگيالىق داعدارىس قيىنشىلىقتارىن شەشۋ ءۇشىن كەلەشەكتە اسا جوعارى ساناتتاعى عارىشتىق ەنەرگەتيكا قۇرۋ بولىپ تابىلادى. ءوز كەزەگىندە بۇل جايت قازاقستاننىڭ عارىشتىق ەلەكتر كوزىنىڭ حالىقارالىق رىنوگىنا كىرۋىنە جانە ەكونوميكانىڭ شيكىزاتتىق ەمەس سەكتورىن دامىتۋىنا كومەكتەسپەك.
تالعات مۇساباەۆقا قۇرمەتتى قوناق رەتىندە قانىش ساتباەۆ اتىنداعى قازۇتۋ پروفەسسورىنىڭ ديپلومى تابىس ەتىلىپ, ۋنيۆەرسيتەت عىلىمي كەڭەسىنىڭ شەشىمىمەن ۇبو-نىڭ عىلىمي جەتەكشىسى بولىپ بەكىتىلدى.
قورعانبەك امانجول,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.
–––––––––––––––––––
سۋرەتتى تۇسىرگەن
يۋري بەككەر.
