بۇرىن ەكى قازاقتىڭ ءبىرى اقىن بولعان عوي. اركىم-اق كوڭىلدەگى كوكەيكەستى ويىن ۇيقاسپەن ءورىپ, ىرعاقپەن ەكشەپ, ولەڭمەن بەرۋگە ۇمتىلعان. بىراق سولاردىڭ ءبارى دە قاعاز بەتىنە تۇسپەي, ايتىلعانى ايتىلعان جەرىندە, شىعارىلعانى شىعارعان جەرىندە قالىپ, كەيىنگى ۇرپاققا جەتپەگەن. جەتسە, جىبەكتىڭ تۇيىنىندەي وڭبەيتىن دە توزبايتىن, جۇرەكتىڭ لۇپىلىندەي جان-جۇيەڭدى قوزعايتىن ىلۋدە بىرەۋى عانا جەتتى. سوناۋ ءبىر سۇراپىل سوعىس جىلدارى مايدان دالاسىنان اۋىلدارعا اعىلىپ كەلىپ جاتاتىن ءۇشبۇرىشتى حاتتاردىڭ دا ءبارى بولماعانمەن, تەڭ جارىمى ولەڭمەن جازىلعانىن ەشكىم جوققا شىعارا قويماس. الايدا, سولاردىڭ قايسىن قۇنتتاپ, قايسىن جيناپ, قايسىن ساقتادى دەيسىڭ, بۇل بەيقام قازاق: وقىلعانى وقىلعان جەرىندە, جىرتىلعانى جىرتىلعان جەرىندە شاشىلىپ, مىڭنان ءبىرى دە قالماعان شىعار.
ايتىستىڭ اقتاڭگەرى ورىنبايدىڭ جىرلارىمەن تەربەلىپ, سىرلى سازدى اقان سەرىنىڭ اندەرىمەن الديلەنگەن, دابىل ءۇندى ۇكىلى ىبىرايدىڭ تىزەسىندە وسكەن كەشەگى كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, قايسار قازاق جالەل قيزاتوۆتىڭ دا وق پەن وتتىڭ ورتاسىندا ءجۇرىپ جەكجات-جۇراتتارىنا, قۇربى-قۇرداستارىنا جازعان حاتتارىنىڭ ءبىرازى ولەڭ بولاتىن. ولار ونىڭ اسىپ-تاسقان اقىندىق ونەرىنەن ەمەس, جان سىرىن جىرمەن ورنەكتەۋگە اۋەس قازاقى الەمىنەن تۋعان-دى. ايتكەنمەن, دوستار اراسىندا, داستارقان باسىندا سۋىرىپ سالاتىن بىرقاقپاي ءازىل-قالجىڭدارى عۇمىر بويى قالعان جوق. سوندا دا ولاردىڭ ءبىرىن ولەڭ-اۋ, ونەر-اۋ دەپ قۇنتتاپ, جيناعان جان ەمەس. ال ونىڭ قاندى كويلەك قاھارمان دوسى اقان تۋرالى دەرەكتى داستانىنىڭ ورنى مۇلدەم بولەك.
الاپات سوعىستىڭ العاشقى كۇندەرىنەن-اق الدىڭعى شەپتە بولىپ, قاندى قىرعىن شايقاستارعا قاتىسىپ, ستالينگراد, ودەسسا, كەرچ سەكىلدى قاھارمان قالالاردى قورعاسىپ, ورەل-كۋرسك يىنىندەگى شەشۋشى ۇرىستاردا ەرەن ەرلىك كورسەتكەن جالەل قيزاتوۆ ۋكراينا, بەلورۋسسيا, پولشا جەرلەرىندە بولعان شايقاستارعا قاتىسا ءجۇرىپ, جالعىز-اق قازاق جىگىتىن كەزدەستىرگەن ەكەن. ول فاشيستەر باسىپ قالعان قارت دنەپردەن ءوتىپ, تاراس ەلىن ازات ەتۋ جولىنداعى قاندى قاساپ جورىقتاردا ۇشىراسقان جان دوسى, اتباسارلىق اقان قۇرمانوۆ ەدى.
باسقا قۇرامادان بۇلاردىڭ اتقىشتار پولكىنە ەكى-ءۇش قازاق جىگىتىن ەرتىپ كەلگەن اقان جالەلگە جاقسى بولدى. ءۇش جىل بويى سوعىس سوقپاقتارىندا سالپاقتاپ, ءبىر قانداسىن كورمەي, انا ءتىلىن توسىرقاي باستاعاندا قازاقشا جان-جۇرەگىنىڭ قالتارىس-قۋىسىن اقتارىپ, مارە-سارە بولىپ قالدى. ونىڭ ۇستىنە ارقانىڭ سال-سەرىلەرىنىڭ اسقاق اندەرىن ناشىنە كەلتىرىپ شىرقايتىن ءانشى جىگىتتەن كوپتەن ەستىمەگەن اتامەكەن اۋەندەرىنە قۇلاق قۇرىشىن قاندىرىپ, كوڭىل ءشولىن باستى. اقان سەرى مىنەزدى ءانشى عانا ەمەس, جاۋجۇرەك باتىر دا ەكەن. «تەمىردەي توعىز» اتانعان ونىڭ باسقارۋىنداعى ۆزۆود تالاي شەپتى بۇزىپ, جاۋدىڭ باسىنا قارا بۇلت ءتوندىرىپ, ءوز جاۋىنگەرلەرىمەن ۇدايى جول اشىپ وتىردى.
ءبىر جولى جالەل جانىندا ەكى بارلاۋشىسى بار چەرنيگوۆ وبلىسىنىڭ مىسي سەلوسىنا ارناۋلى تاپسىرمامەن كەلەدى. ءبىر ۋكراين شالىنىڭ قايىعىن الىپ, قىركۇيەكتىڭ قاراڭعى ءتۇنىن جامىلىپ دنەپردىڭ ەكىنشى جاعىنا شىعادى. تىڭ تىڭداسا, قۇلاققا تانىس ورىس ءۇنى كەلەدى. دىبىس شىققان جاققا ەنتەلەپ ەڭبەكتەي كەپ ترانشەياعا تۇسە قالسا, اقان باستاعان تەمىردەي توعىزعا تاپ كەلەدى. ولار الگىندە عانا فاشيستەردى باس ساۋعالاپ جاتقان جەرىنەن قۋىپ شىعىپ, ولگەنىن ءولتىرىپ, قاشقانىن جارالاپ, ءجۇز ەلۋ مەتردەي ترانشەيانى وكوبىمەن بىرگە باسىپ الىپتى.
– ارمىسىڭ, «گەنەرال»! – دەيدى قۋانىپ كەتكەن جالەل.
– مەنىڭ مىندەتىم بۇگىن گەنەرالدان دا اۋىر بولدى-اۋ دەيمىن, باۋىرىم. جاڭا عانا ءبىراز جاۋدىڭ جانىن جاھاننامعا جىبەرىپ, ارقانى ءبىر بوساتتىق. ءبىزدىڭ جاقتىڭ ۇسكىرىك بورانىنان بەتەر مىناۋ توپەلەگەن قارا جاۋىندا دۇشپان قاۋىپ كۇتپەسە كەرەك, اڭداۋسىزدا ولتىرە سوقتىق وزدەرىن. الايدا, قانشا قارا كۇشكە سەنگەنمەن قارۋسىز بولمايدى. قارۋ دەگەننەن ءبىر پۋلەمەت, ءبىر تانك, جەتى اۆتومات قانا بار. وق تاۋسىلۋعا جاقىن, دەدى, جالەل كوماندوۆانيەمەن حابارلاسىپ.
جالەل وكوپقا جايعاسا سالىپ, دەرەۋ راتسيامەن باتارەيا, ديۆيزيون كومانديرلەرىنە بايلانىسقا شىعىپ, جاعدايدى تۇگەل بايانداپ, تاڭعا تاياۋ دۇشپاننىڭ شابۋىلعا شىعاتىنىن, ولاردىڭ بەتىن بىردەن قايتارىپ, تويتارىپ تاستاۋ ءۇشىن ديۆيزيون زەڭبىرەكتەرىنىڭ قولداۋى قاجەتتىگىن ءمالىمدەدى. ايتقانداي-اق, تاڭ اعارا بىرنەشە تانكىمەن, سوڭىندا ەربەڭدەگەن جۇزگە تارتا جاياۋ اسكەرى بار فاشيستەر شابۋىلعا شىقتى. بۇلار «ءولى باس» اتالاتىن جانكەشتى «سس» جەندەتتەرى ەكەن. كاتيۋشالار ويناپ, زەڭبىرەكتەر زىركىلدەي جونەلگەندە, ءبارى تىم-تىراقاي بولدى. وسىلاي اپاتتىڭ الدىن الماعاندا, جاعدايدىڭ نە بولارى بەلگىسىز ەدى. جاۋ شەگىندى. شەگىنە بەرىپ, شابۋىلعا قايتا كىرىستى. بۇل جولى ولار ايقاستى بۇلاردىڭ باعىتىن اتقىلاۋدان باستادى. «تەمىردەي توعىزدىڭ» ەكەۋى وققا ۇشتى. اقان دا سول قولىنان جاراقات الدى. ايقاس ەندى قويان-قولتىققا ۇلاسىپ, ول جالعىز قولمەن الىسىپ ءجۇرىپ, ەكى دۇشپاندى جەر جاستاندىردى. شىبىن جانىن شۇبەرەككە ءتۇيىپ, قاسىقتاي قانى قالعانشا ايقاسقان ءبىزدىڭ باتىرلار بۇل شابۋىلدى دا تويتاردى.
تاعى دا قاي تۇستان تاپ بەرەر دۇشپان بارىن بارلاۋ ءۇشىن جالەل جاقىنىراق جەردە تۇرعان ماياعا قاراي تارتتى. ءشوپ اجەپتاۋىر بيىك ۇيىلگەن ەكەن, توبەسىنە شىعۋ وڭاي ەمەس. ءساتىن سالعاندا كوزىنە اناداي جەردە جاتقان تەرەك ءتۇستى. سونى اكەلىپ ماياعا سۇيەپ, باسىنان وزىنە ورىن ازىرلەپ, دۇربىمەن جان-جاعىنا كوز تاستادى. ءبىر تۇستان جاۋدىڭ پۋلەمەت ۇياسى كورىندى, ويپاڭداۋ ءبىر جەردە زەڭبىرەكتەر باتارەياسى كوزگە شالىنادى. گومەل جاقتان توپتالعان ماشينەلەر مەن زەڭبىرەكتەر, توپىرلاعان جاياۋ اسكەرلەر قاپتاپ كەلەدى. تاباندا ءبارىن كارتاعا ءتۇسىرىپ, كوورديناتىن انىقتاپ, ديۆيزيون كومانديرىنە حابارلاپ, ءوز ورنىنا ورالدى. ورالعانى نە كەرەك, ءوز كوزىنە ءوزى سەنبەي دال بولدى. قارسى الدىندا قانعا باتىپ اقان دوسى جاتىر. تۇلا بويىندا ءبىر ساۋ جەرى جوق. تاپ جانىنان تۇسكەن جاۋ سناريادى سابازعا اجال بولىپ تيگەن ەكەن. ول قانجوسا دوسىن قۇشاقتاي الىپ, ەڭىرەپ تۇرىپ جىلادى. وق پەن وتتىڭ ورتاسىندا تاس بولىپ قاتقان كوكىرەگى ەلجىرەپ, كوزىنەن جاس بۇرشاقتاپ اقتى. امال نەشىك, بۇل سوعىس نەبىر وندىرلەردى قىرشىنىنان قيىپ, نەبىر بوزداقتاردى جالمامادى دەيسىڭ. كۇن دە ۇياسىنا باتىپ بارا جاتتى, بۇل دا اقاننىڭ اسپانعا قاراپ قالعان اشۋ-ىزاعا تولى كوزىن ءوز قولىمەن جاپتى.
ىزىنشە ۋرالاعان جەڭىس دابىلى قاعىلدى. بۇل بەرگەن كوورديناتتار بويىنشا جاۋدىڭ جاسىرىنعان پۋلەمەت ۇيالارى مەن باتارەيالارى تاس-تالقان ەتىلىپ, ءبىزدىڭ جاۋىنگەرلەر العا ۇمتىلدى. الايدا, ولاردىڭ بۇل ۇلى سۇرەڭىنىڭ اراسىندا قىر ۇلانى, قايسار مەرگەن اقان قۇرمانوۆ جوق ەدى.
1944 جىلعى 15 قاڭتاردا كسرو جوعارعى كەڭەسى تورالقاسىنىڭ جارلىعىمەن دنەپردەن وتكەندە كورسەتكەن ەرەن ەرلىگى ءۇشىن اقان قۇرمانوۆقا قازا تاپقاننان كەيىن كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعى بەرىلدى. دنەپردەن كەسكىلەسكەن ۇرىسپەن ءوتىپ, اتا جاۋدىڭ ساعىن سىندىرىپ ۇلى جەڭىسكە جول اشقان كوپۇلتتى كەڭەس جاۋىنگەرلەرىنىڭ قيساپسىز قاھارماندىعى بيىك باعالانىپ, ەڭ جوعارى اتاق بەرىلگەن سول جولعى جارلىقتا اقاننىڭ قاندى كويلەك جولداسى ءارى قانداسى, باتىر بارلاۋشى جالەل قيزاتوۆتىڭ دا اتى بار ەدى.
جەڭىس تۋى جەلبىرەپ, ەلگە ورالىسىمەن-اق ول جان دوسى اقاننىڭ تۋعان جەرى ەركە ەسىلدىڭ بويىنداعى قوسبارماق اۋىلىنا بارىپ, اعايىن-تۋعاندارىنا, جەكجات-جۇراعاتتارىنا كوڭىل ايتىپ, اۋىلداستارىمەن كەزدەسىپ, باتىر جەرلەستەرىنىڭ ەرەن ەرلىگىن جىرداي عىپ بايانداپ بەردى. سوندا ءبىر اقساقال تۇرىپ:
– بالام, اقان جايىندا قارا سوزبەن جىرداي عىپ ايتىپ بەردىڭ. ال اتاڭ قازاق ونداي باتىرلارىنىڭ ەرلىگىن ولەڭمەن ورنەكتەپ, قيسسا عىپ ايتۋشى ەدى عوي. ءوزىڭ دە ءسوز قونىپ, جىر ۇيالاپ, ءان سامعاعان ءوڭىردىڭ جىگىتى ەكەنسىڭ. ونىڭ ۇستىنە, بالامىزدىڭ كوزىن كورىپ, قولدان جەرلەگەن جاقىن دوسى كورىنەسىڭ. سوندىقتان كەلەسى جولى ونىڭ ەرلىگىن جىرعا اينالدىرىپ, داستانمەن ورالۋىڭدى وتىنەر ەدىك, – دەپ ۇلكەن امانات ارتقانى بار.
قانشا جەردەن اقىنجاندى حالىقتىڭ پەرزەنتى بولعانىمەن, ولەڭدى ءومىرىنىڭ ءمانى دەپ بىلەتىن كاسىبي اقىن ەمەس. بۇعان قادىرمەن قاريانىڭ بۇل تىلەگى اۋىر سوقتى. داڭقتى دوسىنىڭ وشپەس ەرلىگىن ەستەلىك ەتىپ, قارا سوزبەن بايانداۋعا بولار ەدى. جەتىنشى سىنىپتا وقىپ جۇرگەندە ءبىر اڭگىمە جازىپ, جازۋشىلار وداعىنا جىبەرگەندە, سول كەزدەگى كورنەكتى جازۋشى ءارى اقىن قاپان ساتىبالديننەن ءسات-ساپار تىلەگەن حات العانى بار-دى. بىراق قالامىن ءارى قاراي ۇشتاماي, اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكۋمىنا ءتۇسىپ, ادەبيەت اۋىلىنان ىرگەسىن اۋلاق سالعان. ال الگى اقساقال بولسا, داڭقتى دوسىنىڭ جاۋ جاۋساتقان باتىرلىعىن باياعى بوگەنباي مەن قابانبايعا ۇقساتىپ جىرمەن بايانداپ, داستان ەت دەپ امانات جۇكتەدى.
امانات جۇگى قاشاندا اۋىر. ايتكەنمەن, ونى ورىنداۋ پارىز. قازاقتا ءاۋ دەمەيتىن ازامات جوق دەپ بىلەتىن كوپتى كورگەن كونەكوز قاريا امانات جۇكتەگەندە ويى ۇستامدى, ءتىلى ورامدى جاس باتىردىڭ تاقا قارا جاياۋ ەمەس ەكەنىن سەزگەن سياقتى. دەمەك, «شىن جىلاسا, سوقىر كوزدەن جاس شىعادى» دەگەندەي, قالام تەربەپ تولعانۋ كەرەك. سول نيەتپەن ول وتان ءۇشىن وپات بولعان باتىر دوسى تۋرالى تولعاۋىنىڭ العاشقى شۋماقتارىن قاعازعا ءتۇسىردى. ەت قىزۋىمەن تاۋەكەل تەڭىزىنە قايىق سالعانمەن, جىر جازۋ ينەمەن قۇدىق قازعانداي قيىن ونەر ەكەنىنە, ول سۇمەسىنە انا سۇتىمەن سىڭگەن اقىندىقتى تالاپ ەتەتىنىنە كوزى جەتتى. ونى جانە جىردان جاسىرماي:
بىلەمىن, بورىشىم بار اقتالماعان,
دوسىمدى قالا المادىم ساقتاپ جاۋدان.
تاعى دا اقىن بولماي ارماندامىن,
ەرلىگىن جىرمەن ءورىپ ايتا الماعان, – دەپ تە تەبىرەندى. نە كەرەك, وسىلاي جۇرەكجاردى ويلارىن وڭاشادا قويىن داپتەرىنە ءتۇسىرىپ, باتىر دوس تۋرالى داستاننىڭ العاشقى تاراۋىن ءتامامداپ, ءوزى كوزىمەن كورىپ, قاندى قاساپ مايدانىنا قولما-قول ارالاسىپ, الاپات اۋىرتپالىعىن موينىمەن كوتەرگەن دنەپر شايقاسىن جازۋعا كىرىسكەن ەدى.
الايدا, كوڭىلدەگى كورىكتى ويدى ءومىردەگى كۇندەلىك كۇيبەڭى بيلەپ كەتتى. «التىن جۇلدىزدى» جاۋىنگەر اسكەري اكادەميانىڭ كەلەسى كەزەگىنە قالدىرىلىپ, پارتيا جۇمىسىنا جىبەرىلدى. ءسويتىپ, جالەل قيزاتوۆ ءوزى تۋعان قىزىلجار ماڭىنداعى ءبىر اۋپارتكومنىڭ قاتارداعى حاتشىسى بولىپ شىعا كەلدى. اسكەري ومىرمەن قوش ايتىسىپ, سوعىستان كۇيرەگەن حالىق شارۋاشىلىعىن قالپىنا كەلتىرۋدىڭ قات-قابات قاربالاسى بەل شەشتىرمەيتىن شارۋاسىنا باسىمەن سۇڭگىدى دە كەتتى. قانداي جۇمىستى بولسىن جانىن سالىپ, جالىنداي ءجۇرىپ اتقاراتىن ونى ۇزاماي اۋاتكوم توراعالىعىنا جوعارىلاتىپ, ءۇش-ءتورت جىلدان سوڭ اۋپارتكومنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ەتتى. كۇرمەۋى قيىن كۇردەلى ماسەلەلەردى جوعارى جاققا جالتاقتاماي قولما-قول شەشەتىن باتىر باسشىسىن جەرلەستەرى ەكى مارتە كسرو جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى ەتىپ تە سايلادى. بىراق ونىڭ جالتاقتىعى جوق باتىلدىعى, جالپى جۇرتقا, جەرلەستەرىنە دەگەن جاناشىرلىعى كەيىن وزىنە پالە بولىپ جابىستى. جەردى ءجون-جوسىقسىز جىرتا بەرۋ قازاق حالقىن اتا كاسىبىنەن ايىرىپ, قىسپاققا ۇشىراتادى, تىڭ يگەرۋشىلەردى تۇس-تۇستان توپىرلاتا بەرۋ جەرگىلىكتى جۇرتتىڭ قالىپتى ءومىر ىرعاعىن بۇزادى دەپ اشىق ايتتى ول. سول ءۇشىن بارىپ تۇرعان ۇلتشىل, پارتيانىڭ تىڭ كوتەرۋ ساياساتىنا قارسى دەگەن جەلەۋمەن پارتيالىق قىزمەتتەن شەتتەتىلىپ, شامالى عانا شارۋاشىلىق جۇمىسقا جىبەرىلدى. ءتۇپ ىزىنە ءتۇسىپ قۋدالاۋ ۇدەي تۇسكەن سوڭ, تۋعان وڭىردەن ىرگە كوتەرىپ, قىزىلورداعا كوشىپ, ەسىن سىر بويىندا ءبىر-اق جيدى. سونداي الاس-كۇلەس, قۋعىن-سۇرگىننىڭ تۇسىندا باياعى باتىر دوسى جايىنداعى جازباسى جايىنا قالدى, داستان تۇرسىن باس قايعى بولىپ كەتتى.
اۋدارىس-توڭكەرىسسىز وتىرا المايتىن حرۋششەۆ تاقتان تايدىرىلعان سوڭ تىرلىك قالىپتى ارناسىنا قايتا ءتۇسىپ, بەيكۇنا قۋدالانعاندارعا كوڭىل ءبولىنىپ, قامقورلىق قاناتى استىنا الىنعاندا جازىقسىز جاپا شەككەن جالەل قيزاتوۆقا دا سەنىم كورسەتىلىپ, وبلىستىق بىلدەي ءبىر باسقارمانىڭ تىزگىنى تاپسىرىلدى. قىران مىنەزدى باتىر ءدۇر سىلكىنىپ, كۇرىشتى وڭىردەگى دايىنداۋ سالاسىن شىرق ءۇيىردى. باسقارما جۇمىسىن ءبىر جولعا سالىپ, كوپتىڭ قۇرمەتىنە قايتا بولەنىپ, كوڭىلى جايلانعان سول ءبىر جازدا جان-جارى ءشامشىبانۋدى الىپ, «وقجەتپەس» شيپاجايىندا دەمالعالى ماشينامەن كوكشەگە تارتتى.
كۋرورتقا كەلگەن العاشقى كۇندەردىڭ بىرىندە كۇمىسكولدى جاعالاي سەرۋەندەپ, كوكشەنىڭ كەنەسارى باستاعان باتىر-باعلاندارىن, ساكەندەي سال-سەرىلەرىن ەسكە ءتۇسىرىپ كەلە جاتقاندا, ءبىر شوق تالدىڭ تاساسىنان جاپ-جاس اقان شىعا كەلگەندەي بولدى. كادىمگى دنەپردەن وتەردە جاۋجۇرەك جاساعىمەن قارسىداعى قاس دۇشپاننىڭ شەبىن بۇزىپ, ارمياعا جول اشىپ, وپات بولعان باتىر دوسى. «اقان, اپىراي, اقان, جاراقاتتانىپ امان قالعانسىڭ با, دوسىم؟» دەپ ۇمتىلا بەرگەندە, الگى ەلەس ءىزىم-قايىم جوق بولدى. تۇستەن كەيىن تىنىعىپ الايىن دەپ قيسايعان ەدى, مىزعىپ كەتسە كەرەك, الگى ەلەس كوز الدىنا قايتا ورالدى. «باۋىرىم, اقان, بارمىسىڭ, ءتىرىمىسىڭ ءوزىڭ, نەگە ءتىل قاتپايسىڭ؟» دەپ قۇشاعىن جايا ۇمتىلعاندا, ەسىك سىقىر ەتىپ ويانىپ كەتتى. نەمەرەسىن جەتەكتەپ كىرە بەرگەن شامشىبانۋعا:
– شاقىر اناۋ شوفەردى. اقاننىڭ ارۋاعى مازا بەرەر ەمەس. اۋىلىنىڭ ءدال تۇبىنە كەلىپ, اعايىن-تۋعاندارىمەن سالەمدەسپەي جاتقانىمىز ءجون بولماس, – دەدى.
– كۇن ەكىندىگە اۋىپ قالدى. ەرتەڭ ەرتە شىعايىق. اي-ءتۇي جوق, اۋىلىنا جەتىپ بارعانىمىزدى جۇرت قالاي تۇسىنەدى؟ اۋەلى اۋدان ورتالىعى – اتباسارعا بارايىق. ءمان-جايدى ءبىلىپ الىپ بارعان دۇرىس بولار اۋىلىنا, – دەپ اقىل قوستى.
ەرتەڭىنە ولاردى اتباساردا اۋداننىڭ ءبىرىنشى باسشىسى, اقىنجاندى, جان-جاقتى ءبىلىمدى, ارعى-بەرگى تاريحتى جەتە بىلەتىن, اڭشىلىق جايىندا اڭگىمەلەرى ءجيى جاريالاناتىن بىلىكتى مامان قاسىم تاۋكەنوۆتىڭ ءوزى قارسى الىپ, باتىردىڭ كىندىك قانى تامعان تۋعان اۋىلى – قوسبارماققا باستاپ باردى. الدىمەن اقاننىڭ تۋعان اعاسى سامەتتىڭ ۇيىنە اتباسىن تىرەپ, قادىرلى قوناقتار سالەم بەرىپ, ەلىم دەپ ەڭىرەگەن ەردى ەسكە ءتۇسىرىپ, ءوزى ولگەنمەن ءىسى ولمەگەن, ءىزى وشپەگەن باتىر ەل جۇرەگىندە ماڭگى جاسايتىنىن مەدەت قىپ, جينالعان اعايىن-تۋعاندارىن جۇباتتى. كەشكىسىن كلۋبتا كەزدەسۋ ءوتىپ, جينالعان كارى-جاس كەزەك-كەزەك سويلەپ, داڭعايىر جەرلەسىنىڭ بالالىق, جاستىق شاقتارىنان سىر شەرتىپ, زىمىران زامانىنا قاراي ەرتە ەسەيگەن ازاماتتىڭ قابىلەت-قارىمىنىڭ سان قىرىن اشا ءتۇستى. باقسا, ونى ءوز اۋىلى عانا ەمەس, ءدۇيىم اۋدان ماقتان تۇتىپ, ابزال ەسىمىن ارداقتاپ توبەگە كوتەرەدى ەكەن.
تولارساقتان قان كەشە ءجۇرىپ, تالاي جاۋدى بىرگە جايپاسقان جالەل دە ءۇش رەت اۋىر جارالانسا دا ساپتان شىقپاي, وتان الدىنداعى پەرزەنتتىك پارىزىن اقتىق قانى قالعانشا اقتاپ, قارۋلاستارىنا جەڭىس جولىن اشىپ بەرگەن جان دوسى تۋرالى شەشىلە, كوسىلە سويلەدى. قول پۋلەمەتىمەن-اق اجال شاشقان تالاي تاجال تانكتەردى وققا وراپ, اۆتوماتپەن-اق جۇزدەگەن دۇشپاننىڭ جانىن جاھاننامعا جىبەرگەنىن كوزىمەن كورگەنىن ايتتى. ءوزى وپات بولعانمەن, رۋحى اسپان شارلاپ كەتكەن دوسىن ۇمىتپاي ۇدايى ەستە ۇستاپ, قاستەر تۇتىپ, الىستان ارنايى ىزدەپ كەلگەن باتىرعا جينالعان جۇرت مىڭ دا ءبىر العىسىن جاۋدىردى.
«قوسبارماق – جان دوسىمنىڭ تۋعان جەرى,
كىندىك كەسىپ, كىرىن دە جۋعان جەرى.
قىرىندا تاي ۇيرەتىپ, قويان قاعىپ,
كول اينالىپ كوبەلەك قۋعان جەرى, – دەگەن جىر جولدارى جۇرەگىنە سوندا ۇيالاپ, جاۋىنگەر جولداسىنىڭ ەلدەستەرى مەن جەرلەستەرىنە ءدان ريزا بولىپ, سول ساپاردان ويى شارىقتاپ, قيالى قاناتتانىپ, مارتەبەلەنىپ قايتتى. شيپاجايعا ورالىسىمەن اقان جايىندا ءار جىلدارى جازعاندارىن ءبىر ارناعا ءتۇسىرىپ, ءبىرازىن وڭدەپ, ارلەپ, جاڭا تاراۋلار قوسىپ قايتا جازىپ, ونشاقتى كۇننىڭ ىشىندە ون جىل ويلانىپ, ەرتەلى-كەش تولعاتقان «اقان باتىر» داستانىن دۇنيەگە اكەلدى.
ادەبي تالاپ تۇرعىسىنان مۇنى تولىققاندى كوركەم تۋىندى دەۋگە كەلمەس. بەينەلەۋىنەن بايانداۋى باسىم, ارلەۋىنەن اڭگىمەسى باسىم بۇل داستاندى ولەڭمەن جازىلعان وچەرك دەسە دە بولار. ولەڭدى كاسىپ قىپ ۇدايى جازىپ جۇرمەگەن كانىگى اقىن بولماعاندىقتان, ونىڭ وسال شۋماقتارى مەن ولاق ۇيقاستارى دا كەزدەسىپ قالادى. دەگەنمەن, اۆتور اپپاق قارداي كىرشىكسىز كوڭىلىن جايىپ سالىپ, دوسىنا دەگەن ادال سەزىمىن, العاۋسىز سىرىن شاما-شارقىنشا تولىق جەتكىزۋگە تىرىسادى.
اسىلى, جالەل قيزاتوۆ – دوسقا ادال, دوستىققا بەرىك بولعان كىسى. كەيىن ول ۋكرايناعا ادەيى ىزدەپ بارىپ, دنەپردىڭ سول جاعالاۋىنداعى مىسي سەلوسىندا قارۋلاس دوسى اقانعا ورناتىلعان ەسكەرتكىشكە تاعزىم ەتىپ, دۇعا باعىشتادى. قۇلپىتاسقا: «بۇل جەردە قازاق حالقىنىڭ قاھارمان ۇلى, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اقان قۇرمانوۆ جەرلەنگەن» دەپ جازىلىپتى. داستاندى تۇيىندەر تۇستاعى:
بولدى اقىن كوكشەتاۋدىڭ قىرانىنداي,
جىرىمنىڭ سارقىلمايتىن بۇلاعىنداي.
بەينەسى, جىگەرى استام وزگەلەردەن
الدىمدا ەلەس بولىپ تۇرار ۇداي», – دەگەن شۋماق ءدال سول زيارات ەتكەن تۇستا تۋعان سياقتى. ال ەرلىكتىڭ ەلەسى ەشقاشان وشپەيدى. باتىردىڭ باتىر تۋرالى داستاندارىنىڭ ءتۇيىنى وسى بولسا كەرەك.
سارباس اقتاەۆ,
جازۋشى.
