كوپ رەتتە كەي ىستەردىڭ كوزگە تۇسە قويمايتىنى بار ەمەس پە. اراعا جىلدار سالىپ بارىپ ءبىلىنىپ جاتادى. ىلگەرى وزعان ءومىردىڭ, بيىكتەگەن مەملەكەتتىك بەدەلدىڭ, ۋاقىت تالابىنا سانالى ۇمتىلىستىڭ جارقىن مىسالدارى از بولماسا, جۇرتىمىز جۇرەگىنە جىلى سونىڭ ءبىرىن قالايشا اتاپ ايتپاسسىز, قالايشا ماقتان تۇتپاسسىز دەپ ويلايسىز. كەزىندە وسىلاي بولارى كوز جەتكىزگىسىزدەي, كوڭىل سەنگىسىزدەي كورىنگەنى راس تا عوي.
كۇمانىمىز ءجونسىز ەكەن. سابىرلىلىق ساليقالى ساياساتتىڭ ناتيجەسى ءنارىن سەپتى دەگەن وسى شىعار, قازاقشا ءبىلىم ۇيالارىندا قۇربى-قۇرداستارىمەن انا تىلىمىزدە وقيتىن ورەندەر قاتارى ۇلعايۋى قوعامنىڭ شىنايى شىندىعىنا اينالدى. بۇعان ءوندىرىستى ءوڭىر ومىرىنەن دالەلدەر مەن دايەكتەر جەتكىلىكتى. ادەمى اڭگىمەنى العا جايۋ دا ءبىر تىلەۋلىك دەسەك, ەلىمىزدىڭ ەرتەڭىن كوركەيتۋشى جاڭا ۇرپاق بويىنا پاتريوتتىق قان ءبىتۋ, ويىنا وتانشىلدىق سەزىم ءسىڭۋ باستاۋى دا, بايانى دا مەملەكەتتىك تىلگە دەگەن قۇرمەتتىڭ وسۋىنەن بىلىنەر كوڭىل كوركەيتەرلىك قۇبىلىس ەكەنىنە داۋ بولماس.
وسىلايشا ءسوز قوزعاۋىمىزعا الدىمەن مىناداي مالىمەتتەر ارقاۋ بولعان ەدى. سوعان سۇيسىنە سۇيەنگىمىز كەلىپ وتىر. قازاق مەكتەپتەرىندە ءبىلىم مەن تاربيە الۋدى قالاۋشى وزگە ۇلت جەتكىنشەكتەرىنىڭ سانى جىلدان-جىلعا اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي مولىعا ءتۇسۋى تاڭسىق بولماۋعا اينالىپتى. ماسەلەن, 2011-2012 وقۋ جىلىندا 658 ورىس, نەمىس, ۋكراين, كورەي, چەشەن, پولياك بالاسى قازاق تۇرعىلاستارىمەن تەل وسۋگە قوسىلىپ, بىرگە ءبىلىم قۋسا, بىلتىر تىلەۋلەستەر قاتارى 702-گە جەتىپتى. ال بيىل 968-گە كوتەرىلىپتى. ءبىر جىلدىڭ ىشىندە عانا 300-گە تارتا جاڭا وسكىننىڭ ءوز تاڭداۋىن مەملەكەتتىك تىلدەگى وقۋ ورىندارىنا ارناۋى ەركىن ەلدىڭ ەرتەڭىنە, كەمەل بولاشاقتارىنا بەرىك سەنىمدى ايعاقتاسا كەرەك. مۇنداي زور تالاپقا, رۋحاني بايۋعا, البەتتە, اتا-انالارى اسەرى تيگەندىگى تۇسىنىكتى. تاۋەلسىزدىكتىڭ ورتاق مەرەيىنە كوزى جەتكەن, ويلانا بىلەتىن پاراساتتى ازاماتتاردىڭ, پايىمدى جانداردىڭ ەل ابىروي-بەدەلىنە تىلەۋلەستىگى دەپ بايىپتاۋعا بولادى مۇنداي شەشىمدى. «ەل-ەلدىڭ ءبارى جاقسى, ءوز ەلىڭ بارىنەن جاقسى» دەلىنگەن ءسوزدىڭ ءمان-ماعىناسى كۇنبە-كۇن تانىلىپ, قادىرىن باعالاي بىلۋگە تارتۋى انىق.
ءوز ەركىمەن قازاقشا وقۋدى قالاعانداردىڭ ءبارى تۋرالى ءبىر شاعىن ماقالادا ايتىپ وتە الماسپىز. بىرقاتارىن تانىستىرعاندا قاراعاندى قالاسىنداعى №41 مەكتەپتەگى وسى تۇرعىداعى جاراسىمدى جايعا بولەك توقتالۋعا بولادى. ويتكەنى, مۇندا باۋىرلاس ۇلتتاردىڭ 14 بالاسى قازاقشا وقيدى. سولاردىڭ ءبىرى نادەجدا الەكسەەۆا – 4-ءشى سىنىپ شاكىرتى. ناديا العاش الىپپە بەتىن اشقاندا تىلىمىزگە شورقاقتاۋ بولىپ كەلىپتى. مىنە, ءتورت جىل بويىنداعى ۇستازى ينديرا سەرىكبايدىڭ تالماي-قاجىماي ۇيرەتۋى, ءوزىنىڭ دە العىرلىعى ارقاسىندا بۇگىندە سىنىپتاستارىنىڭ قاي-قايسىسىنان كەم سويلەمەيدى. ونىڭ ۇستىنە وقۋ ۇزدىگى. ونەرگە دە بەيىمى بار. ناۋرىز سەكىلدى ۇلكەن مەرەكەدەگى ويىن-ساۋىقتىڭ كوركى. كاسىپكەر اكە-شەشەسى سەرگەي مەن تاتيانا الەكسەەۆالار قىزدارىن قازاقشا وقۋعا بەرگەندەرىنە ەش وكىنبەيدى. ۇيلەرىندە ورتالارىنا الىپ, وزدەرى دە قازاق ءتىلىن مەڭگەرۋ ءۇشىن كومەكتەسۋگە جاراپ قالۋىن ماقتان تۇتادى قايتا.
قالا جۇرتشىلىعىنا تانىمال ماعجان جۇماباەۆ اتىنداعى №39 مەكتەپكە شاقىرىلىپ تۇراتىنىمىز بار. سەبەپ كوپ. ادەبي كەشتەر, عىلىمي جيىندار, ونەرپازدار بايقاۋلارى, اقىن-جازۋشىلارمەن كەزدەسۋلەر ءجيى وتەدى. سوندا ءتۇر-ءتۇسى وزگەشەلەۋ شاكىرتتەردىڭ دە ورتادا وتىرۋى كوزگە تۇسەدى. «بۇلار دا ءبىزدىڭ وقۋشىلارىمىز», دەيدى مۇعالىمدەر. قۋانىپ قالاسىڭ.
وسىندا ماعجان اتاسىنىڭ تىلىندە وقۋعا جۇرەگى بۇرعان جەتكىنشەكتەر ىشىندەگى ەڭ كىشىسى داريا لي اتتى كورەي قىزى ەكەن. ءبىلىم جولىنداعى قادامىن بىلتىرعى كۇزدە باستاپتى. بالاباقشانىڭ قازاق توبىندا ءتىل سىندىرعان بالدىرعان ۇيرەتكەندى ءتۇسىنىپ, تۇسىندىرگەندى ۇعىنىپ, سىنىپتاستارىمەن قىسىلماي سويلەسە الاتىن بولىپتى. «ورتاق وتاننىڭ, ءبىر شاڭىراقتىڭ ءتىلىن ءبىلۋ ءومىردىڭ ءوزى قويىپ وتىرعان تالاپ قوي. ءوز ورتاڭنىڭ تىلىندە سويلەۋ سىيلاستىقتى جاراستىراتىنىن, دۇنيەتانىمىڭدى كەڭەيتەتىنىن كورىپ ءجۇرمىن. قازاقتا «جەتى جۇرتتىڭ ءتىلىن ءبىل, جەتى ءتۇرلى ءبىلىم ءبىل» دەگەن ءسوز بارىن بىلەمىن. ءتىلى ورىسشا شىققان داريامىزدى قازاقشامەن قوسا كورەي, اعىلشىن تىلدەرىن ۇيرەنۋىنە تالپىندىرماقپىز. كۇن سايىن وزگەرىستەگى زاماندا قاتارىنان قالدىرماۋ ارمانىمىز», دەيدى اناسى اننا نيكولاەۆنا.
راسىن ايتقاندا, وسى ءبىر تاقىرىپ قىزىقتىرىپ, قالانىڭ بىرقاتار قازاق مەكتەپتەرىن ارالاپ شىقتىق. قاي-قايسىسىنا بارساق تا شاڭىراقتاس ۇلتتار ۇلاندارىنىڭ از ۇشىراسپاۋىن كورۋ دەگەننىڭ ءوزى ءبىر عانيبەت ەكەن. №93 گيمنازيادا, جامبىل اتىنداعى №7 مامانداندىرىلعان مەكتەپ-ينتەرناتتا, قازاق-تۇرىك ليتسەيىندە وقيتىن نەمىس سايدا فريزە, ورىس ارينا داۆىدوۆا, چەشەن ءشامىل دجاۆتاەۆ, كورەي ستانيسلاۆ كيم ءتىلىمىزدى جاقسى مەڭگەرۋمەن بىرگە وقۋ ۇزدىكتەرى بولىپ شىقتى. ارينا اعىلشىنشا دا سويلەسە الۋعا تالاپتانۋدا كورىنەدى. رەسپۋبليكالىق «جارقىن بولاشاق» قازاق ءتىلى ءپان وليمپياداسىنىڭ قولا مەدال يەگەرى ءشامىلدىڭ دە كەلەشەگىنە جول اشار تىلدەرگە ىقىلاس قويىپ جۇرگەنىن بىلدىك.
ورىس ءتىلى باسىمداۋ تەمىرتاۋداعى, پريوزەرسكىدەگى, سارانداعى, شاحتينسكىدەگى №5, №1, №4, №9 جانە جەزقازعانداعى دارىندى بالالار مەكتەپتەر وقۋشىلارى الەكسەي بوندارەنكو, اندرەي ميرونوۆ, نازلى حۋشۋدوۆا, كارينا مۋرزينا, نيكيتا دولگي, ەليزاۆەتا پوتاپوۆا, دجابرايل چۋمۋكوۆ سەكىلدى ۇشتۇعىرلى ءتىلدى مەڭگەرۋشىلەر وبلىستىڭ باسقا دا وقۋ ورىندارىندا از كەزدەسپەيدى. سونىڭ 968-ءى تازا مەملەكەتتىك تىلدە وقيتىندىعى جوعارىدا ايتىلدى. يگى ءۇردىس قالىپتاسقانى قۋانتادى.
وسىندايدا ەلباسىنىڭ تاۋەلسىزدىك جاريالانعان كۇننىڭ ەرتەڭىندە سويلەگەن سوزىندە: «نە ىستەسەك تە اقىلمەن ىستەيىك, ارزان ۇرانعا ەرمەيىك, جالعان سەزىمگە تىزگىن بەرمەيىك دەگىم كەلەدى. تاريح كوشى ۇزاق. اسىقساق تا اپتىقپايىق. قازاقستاننىڭ كوپۇلتتى حالقىنىڭ جۇلدىزى جوعارى بولاتىنىنا, تۋعان ەلىمىزدە داۋلەتتى دە ساۋلەتتى ءومىر ورنايتىنىنا كامىل سەنەمىن. سەنىمنەن ايىرىلمايىق, باۋىرلارىم!», دەۋى قالايشا ەسكە تۇسپەسىن. تۋرا بۇگىنگىنىڭ شىندىعى. ءبارى ءوز جونىمەن كەلە جاتقاندىعىنا ءومىر كۋا. باسقا وڭىرلەردەگىدەي قاراعاندى ايماعىنداعى مەكتەپتەردە دە جەتكىنشەك قانداستار قاتارىن نيەتتەس, تىلەكتەس وتانداستارىمىزدىڭ ورەندەرى تولىقتىرا ءتۇسۋى, ءسوز جوق, دوستىقتى, تاتۋلىقتى تۋ ەتۋدىڭ جەمىسى.
ايقىن نەسىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
قاراعاندى.
كۇمانىمىز ءجونسىز ەكەن. سابىرلىلىق ساليقالى ساياساتتىڭ ناتيجەسى ءنارىن سەپتى دەگەن وسى شىعار, قازاقشا ءبىلىم ۇيالارىندا قۇربى-قۇرداستارىمەن انا تىلىمىزدە وقيتىن ورەندەر قاتارى ۇلعايۋى قوعامنىڭ شىنايى شىندىعىنا اينالدى. بۇعان ءوندىرىستى ءوڭىر ومىرىنەن دالەلدەر مەن دايەكتەر جەتكىلىكتى. ادەمى اڭگىمەنى العا جايۋ دا ءبىر تىلەۋلىك دەسەك, ەلىمىزدىڭ ەرتەڭىن كوركەيتۋشى جاڭا ۇرپاق بويىنا پاتريوتتىق قان ءبىتۋ, ويىنا وتانشىلدىق سەزىم ءسىڭۋ باستاۋى دا, بايانى دا مەملەكەتتىك تىلگە دەگەن قۇرمەتتىڭ وسۋىنەن بىلىنەر كوڭىل كوركەيتەرلىك قۇبىلىس ەكەنىنە داۋ بولماس.
وسىلايشا ءسوز قوزعاۋىمىزعا الدىمەن مىناداي مالىمەتتەر ارقاۋ بولعان ەدى. سوعان سۇيسىنە سۇيەنگىمىز كەلىپ وتىر. قازاق مەكتەپتەرىندە ءبىلىم مەن تاربيە الۋدى قالاۋشى وزگە ۇلت جەتكىنشەكتەرىنىڭ سانى جىلدان-جىلعا اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي مولىعا ءتۇسۋى تاڭسىق بولماۋعا اينالىپتى. ماسەلەن, 2011-2012 وقۋ جىلىندا 658 ورىس, نەمىس, ۋكراين, كورەي, چەشەن, پولياك بالاسى قازاق تۇرعىلاستارىمەن تەل وسۋگە قوسىلىپ, بىرگە ءبىلىم قۋسا, بىلتىر تىلەۋلەستەر قاتارى 702-گە جەتىپتى. ال بيىل 968-گە كوتەرىلىپتى. ءبىر جىلدىڭ ىشىندە عانا 300-گە تارتا جاڭا وسكىننىڭ ءوز تاڭداۋىن مەملەكەتتىك تىلدەگى وقۋ ورىندارىنا ارناۋى ەركىن ەلدىڭ ەرتەڭىنە, كەمەل بولاشاقتارىنا بەرىك سەنىمدى ايعاقتاسا كەرەك. مۇنداي زور تالاپقا, رۋحاني بايۋعا, البەتتە, اتا-انالارى اسەرى تيگەندىگى تۇسىنىكتى. تاۋەلسىزدىكتىڭ ورتاق مەرەيىنە كوزى جەتكەن, ويلانا بىلەتىن پاراساتتى ازاماتتاردىڭ, پايىمدى جانداردىڭ ەل ابىروي-بەدەلىنە تىلەۋلەستىگى دەپ بايىپتاۋعا بولادى مۇنداي شەشىمدى. «ەل-ەلدىڭ ءبارى جاقسى, ءوز ەلىڭ بارىنەن جاقسى» دەلىنگەن ءسوزدىڭ ءمان-ماعىناسى كۇنبە-كۇن تانىلىپ, قادىرىن باعالاي بىلۋگە تارتۋى انىق.
ءوز ەركىمەن قازاقشا وقۋدى قالاعانداردىڭ ءبارى تۋرالى ءبىر شاعىن ماقالادا ايتىپ وتە الماسپىز. بىرقاتارىن تانىستىرعاندا قاراعاندى قالاسىنداعى №41 مەكتەپتەگى وسى تۇرعىداعى جاراسىمدى جايعا بولەك توقتالۋعا بولادى. ويتكەنى, مۇندا باۋىرلاس ۇلتتاردىڭ 14 بالاسى قازاقشا وقيدى. سولاردىڭ ءبىرى نادەجدا الەكسەەۆا – 4-ءشى سىنىپ شاكىرتى. ناديا العاش الىپپە بەتىن اشقاندا تىلىمىزگە شورقاقتاۋ بولىپ كەلىپتى. مىنە, ءتورت جىل بويىنداعى ۇستازى ينديرا سەرىكبايدىڭ تالماي-قاجىماي ۇيرەتۋى, ءوزىنىڭ دە العىرلىعى ارقاسىندا بۇگىندە سىنىپتاستارىنىڭ قاي-قايسىسىنان كەم سويلەمەيدى. ونىڭ ۇستىنە وقۋ ۇزدىگى. ونەرگە دە بەيىمى بار. ناۋرىز سەكىلدى ۇلكەن مەرەكەدەگى ويىن-ساۋىقتىڭ كوركى. كاسىپكەر اكە-شەشەسى سەرگەي مەن تاتيانا الەكسەەۆالار قىزدارىن قازاقشا وقۋعا بەرگەندەرىنە ەش وكىنبەيدى. ۇيلەرىندە ورتالارىنا الىپ, وزدەرى دە قازاق ءتىلىن مەڭگەرۋ ءۇشىن كومەكتەسۋگە جاراپ قالۋىن ماقتان تۇتادى قايتا.
قالا جۇرتشىلىعىنا تانىمال ماعجان جۇماباەۆ اتىنداعى №39 مەكتەپكە شاقىرىلىپ تۇراتىنىمىز بار. سەبەپ كوپ. ادەبي كەشتەر, عىلىمي جيىندار, ونەرپازدار بايقاۋلارى, اقىن-جازۋشىلارمەن كەزدەسۋلەر ءجيى وتەدى. سوندا ءتۇر-ءتۇسى وزگەشەلەۋ شاكىرتتەردىڭ دە ورتادا وتىرۋى كوزگە تۇسەدى. «بۇلار دا ءبىزدىڭ وقۋشىلارىمىز», دەيدى مۇعالىمدەر. قۋانىپ قالاسىڭ.
وسىندا ماعجان اتاسىنىڭ تىلىندە وقۋعا جۇرەگى بۇرعان جەتكىنشەكتەر ىشىندەگى ەڭ كىشىسى داريا لي اتتى كورەي قىزى ەكەن. ءبىلىم جولىنداعى قادامىن بىلتىرعى كۇزدە باستاپتى. بالاباقشانىڭ قازاق توبىندا ءتىل سىندىرعان بالدىرعان ۇيرەتكەندى ءتۇسىنىپ, تۇسىندىرگەندى ۇعىنىپ, سىنىپتاستارىمەن قىسىلماي سويلەسە الاتىن بولىپتى. «ورتاق وتاننىڭ, ءبىر شاڭىراقتىڭ ءتىلىن ءبىلۋ ءومىردىڭ ءوزى قويىپ وتىرعان تالاپ قوي. ءوز ورتاڭنىڭ تىلىندە سويلەۋ سىيلاستىقتى جاراستىراتىنىن, دۇنيەتانىمىڭدى كەڭەيتەتىنىن كورىپ ءجۇرمىن. قازاقتا «جەتى جۇرتتىڭ ءتىلىن ءبىل, جەتى ءتۇرلى ءبىلىم ءبىل» دەگەن ءسوز بارىن بىلەمىن. ءتىلى ورىسشا شىققان داريامىزدى قازاقشامەن قوسا كورەي, اعىلشىن تىلدەرىن ۇيرەنۋىنە تالپىندىرماقپىز. كۇن سايىن وزگەرىستەگى زاماندا قاتارىنان قالدىرماۋ ارمانىمىز», دەيدى اناسى اننا نيكولاەۆنا.
راسىن ايتقاندا, وسى ءبىر تاقىرىپ قىزىقتىرىپ, قالانىڭ بىرقاتار قازاق مەكتەپتەرىن ارالاپ شىقتىق. قاي-قايسىسىنا بارساق تا شاڭىراقتاس ۇلتتار ۇلاندارىنىڭ از ۇشىراسپاۋىن كورۋ دەگەننىڭ ءوزى ءبىر عانيبەت ەكەن. №93 گيمنازيادا, جامبىل اتىنداعى №7 مامانداندىرىلعان مەكتەپ-ينتەرناتتا, قازاق-تۇرىك ليتسەيىندە وقيتىن نەمىس سايدا فريزە, ورىس ارينا داۆىدوۆا, چەشەن ءشامىل دجاۆتاەۆ, كورەي ستانيسلاۆ كيم ءتىلىمىزدى جاقسى مەڭگەرۋمەن بىرگە وقۋ ۇزدىكتەرى بولىپ شىقتى. ارينا اعىلشىنشا دا سويلەسە الۋعا تالاپتانۋدا كورىنەدى. رەسپۋبليكالىق «جارقىن بولاشاق» قازاق ءتىلى ءپان وليمپياداسىنىڭ قولا مەدال يەگەرى ءشامىلدىڭ دە كەلەشەگىنە جول اشار تىلدەرگە ىقىلاس قويىپ جۇرگەنىن بىلدىك.
ورىس ءتىلى باسىمداۋ تەمىرتاۋداعى, پريوزەرسكىدەگى, سارانداعى, شاحتينسكىدەگى №5, №1, №4, №9 جانە جەزقازعانداعى دارىندى بالالار مەكتەپتەر وقۋشىلارى الەكسەي بوندارەنكو, اندرەي ميرونوۆ, نازلى حۋشۋدوۆا, كارينا مۋرزينا, نيكيتا دولگي, ەليزاۆەتا پوتاپوۆا, دجابرايل چۋمۋكوۆ سەكىلدى ۇشتۇعىرلى ءتىلدى مەڭگەرۋشىلەر وبلىستىڭ باسقا دا وقۋ ورىندارىندا از كەزدەسپەيدى. سونىڭ 968-ءى تازا مەملەكەتتىك تىلدە وقيتىندىعى جوعارىدا ايتىلدى. يگى ءۇردىس قالىپتاسقانى قۋانتادى.
وسىندايدا ەلباسىنىڭ تاۋەلسىزدىك جاريالانعان كۇننىڭ ەرتەڭىندە سويلەگەن سوزىندە: «نە ىستەسەك تە اقىلمەن ىستەيىك, ارزان ۇرانعا ەرمەيىك, جالعان سەزىمگە تىزگىن بەرمەيىك دەگىم كەلەدى. تاريح كوشى ۇزاق. اسىقساق تا اپتىقپايىق. قازاقستاننىڭ كوپۇلتتى حالقىنىڭ جۇلدىزى جوعارى بولاتىنىنا, تۋعان ەلىمىزدە داۋلەتتى دە ساۋلەتتى ءومىر ورنايتىنىنا كامىل سەنەمىن. سەنىمنەن ايىرىلمايىق, باۋىرلارىم!», دەۋى قالايشا ەسكە تۇسپەسىن. تۋرا بۇگىنگىنىڭ شىندىعى. ءبارى ءوز جونىمەن كەلە جاتقاندىعىنا ءومىر كۋا. باسقا وڭىرلەردەگىدەي قاراعاندى ايماعىنداعى مەكتەپتەردە دە جەتكىنشەك قانداستار قاتارىن نيەتتەس, تىلەكتەس وتانداستارىمىزدىڭ ورەندەرى تولىقتىرا ءتۇسۋى, ءسوز جوق, دوستىقتى, تاتۋلىقتى تۋ ەتۋدىڭ جەمىسى.
ايقىن نەسىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
قاراعاندى.
