الاتاۋدىڭ ار جاعى مەن بەر جاعىن قاتار جايلاعان قازاق پەن قىرعىزدىڭ ومىردە دە, ونەردە دە بارىس-كەلىسى ۇزىلگەن ەمەس. بىزدە قىرعىزدىڭ دارىندى دراماتۋرگتەرىنىڭ شىعارمالارى تالاي رەت ساحنالانسا, بۇل ەلدە دە قازاق قالامگەرلەرىنىڭ سپەكتاكلدەرى كەزەگىمەن سالتانات قۇرۋدا.
ءساۋىردىڭ 7-8 كۇندەرى بىشكەكتەگى ا.مالدىباەۆ اتىنداعى اكادەميالىق وپەرا جانە بالەت تەاترىندا شارشەن تەرمەچيكوۆ اتىنداعى شۋ دراما تەاترى مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, جازۋشى-دراماتۋرگ ءسابيت دوسانوۆتىڭ «جانۇران» دراماسىن ساحنالادى.
قىرعىز ەلىندەگى ەكى بىردەي ەڭسەلى تەاتر قاتار ەڭبەك ەتكەن پەسانىڭ پرەمەراسىنا ءبىشكەكتەگى زيالى قاۋىم وكىلدەرى, قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ جوگوركۋ كەنەش دەپۋتاتتارى مەن مادەنيەت سالاسىنىڭ مايتالماندارى كەلدى.
س.دوسانوۆتىڭ «جانۇران» دراماسىن قويۋعا قىرعىز رەسپۋبليكاسى مادەنيەت مينيسترلىگى مۇرىندىق بولعان.
ءسابيت دوسانوۆتىڭ شىعارماسى بويىنشا قويىلعان قىرعىز رەجيسسەرى قانىبەك دۋيشەناليەۆتىڭ سپەكتاكلىنە حالىق كوپ جينالدى. جانە ەكى كۇن قاتارىنان جۇرگەن «جانۇران» دراماسىنا بيلەتتەر الدىن الا ساتىلىپ كەتكەن.
سپەكتاكلدى قىرعىز ەلىنىڭ مادەنيەت ءمينيسترى كاميلا تاليەۆا ەكى ەلدىڭ ونەردەگى ىقپالداستىعىنا قاتىستى ىقىلاستى پىكىرىمەن اشىپ بەردى.
وسىدان كەيىن ساحنادا جۇلدىزدارى جارقىراپ كەلە جاتقان قىرعىز اكتەرلەرىنىڭ ونەرىن تاماشالاۋدىڭ دا ءساتى ءتۇستى.
باستاپقىدا دراماعا ارقاۋ بولعان ءيىسى قازاققا بەلگىلى 1986 جىلعى جەلتوقسان كوتەرىلىسىن, قازاق جاستارىنىڭ ۇلتتىق رۋحىن, جاستارىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك ءۇشىن كۇرەسۋىن قىرعىز كورەرمەندەرى قالاي ءتۇسىنىپ قابىلدار ەكەن دەپ قوبالجىعانىمىز دا راس. دەگەنمەن, دراما شيراتىلا كەلە قالىڭ كورەرمەندى ءبىر دەممەن الىپ شىقتى. سپەكتاكلدىڭ باستى كەيىپكەرى – حالىق قاھارمانى قايرات رىسقۇلبەكوۆكە رياسىز قوشەمەتپەن قول سوقتى. قويىلىم اياقتالعاندا العان اسەرىنەن ايىرىلماعان قىرعىز ستۋدەنتتەرى سپەكتاكلدىڭ ۇناعانىن, اسىرەسە, تاۋەلسىزدىكتىڭ قادىرىن تەرەڭ ءتۇسىنگەندىكتەرىن, تولقىعاندارىن ايتىپ جاتتى.
قازاقتىڭ قايسار پەرزەنتى – قايراتتىڭ ءرولىن «ءۇمىت» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى باكتىبەك نۋرمات ۋلۋ, فاتيمانى – مايرامكۇل بەگيمانقىزى, كولبيندى – ەرلان بەكچورو ۋلۋ, دامەتكەن انا بەينەسىن نارىنكۇل توكتوبەكقىزى وينادى. الماز اقىننىڭ ءرولىن نۋربەك ۋرماتجان ۋلۋ سومدادى.
– قايراتتىڭ بەينەسىن بەرۋ مەن ءۇشىن وڭايعا سوقپادى. تالاي ىزدەنىستى باستان وتكەردىم. قاجىر-قايراتىن, ەرىك-جىگەرىن, بويىنداعى توزىمدىلىك پەن نامىسشىلدىقتى بەرۋگە بارىنشا ۇمتىلدىم, – دەيدى ارتيست باكتىبەك نۇرمات ۋلۋ.
قويىلىم بارىسىندا رەجيسسەر ىزدەنىسى, بالەتمەيستەر – قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتيسى تالانت وسمونوۆتىڭ قولتاڭباسى ايرىقشالاندى. ازاتتىققا ۇمتىلعان بۇلقىنىس ءبيدىڭ تىلىمەن تاماشا بەرىلدى. اكتەرلەر ماشىقتانا كەلە ءالى دە كەم-كەتىگىن بيىگىنە كوتەرەرى ءسوزسىز. ويتكەنى, قويىلىم از عانا ۋاقىتتىڭ ىشىندە دايارلانعان, سوعان قاراماستان, تەاتردىڭ شىعارماشىلىق ۇجىمى ىلكىمدى ىزدەنىستەرگە بارعانى بايقالادى. ماسەلەن, تەاتر قاۋىمداستىعى قويىلىمدى مۋزىكامەن ارلەگەن دارىيحا كۋربانوۆانىڭ ساتىمەن تاڭدالعان سازدارىنا ريزاشىلىقتارىن ءبىلدىردى.
وسى ارادا 25 جىل بۇرىن جازىلعان تۋىندىنى ساحنالاۋعا قىرعىزدىڭ بۇرىنعى مادەنيەت ءمينيسترى سۇلتان راەۆ ىقپال ەتكەنىن ايتۋ كەرەك. ول ءوز ەلىنىڭ دارىندى دراماتۋرگى ءارى مىقتى ونەر سىنشىسى ەكەنىن ايتا كەتەيىك, سۇلتان راەۆتىڭ دا «مەككەگە باستاعان ۇزاق جول» اتتى شىعارماسىن استاناداعى «جاستار تەاترى» ساحنالاپ, قازاق تەاتر ونەرىنىڭ قارا شاڭىراعى م.اۋەزوۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك اكادەميالىق قازاق دراما تەاترىنا اپارىپ قويعانى بەلگىلى. ونىڭ ۇستىنە اتالمىش قويىلىم ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ حالىقارالىق تەاتر فەستيۆالىندە دە باس جۇلدەنى جەڭىپ العان. مۇنىڭ ءبارىن جىپكە ءتىزىپ بايانداپ وتىرعانىمىز, وسىنداي زەردەلى دراماتۋرگتىڭ تاڭداۋى «جانۇران» سپەكتاكلىنە تەككە تۇسپەسە كەرەك. ءوز ەلىنىڭ جاستارى تاۋەلسىزدىك پەن تىنىشتىقتىڭ قادىرىن بىلسە, قاستەرلەسە دەيتىن قىرعىز قوعام قايراتكەرىنىڭ ماقسات-مۇددەسى اقتالدى دەپ ايتۋعا ەندى بولاتىن شىعار؟!
دەگەنمەن, الاتاۋدىڭ ار جاعىندا قويىلعان سپەكتاكلدى تالداۋ, سىناۋعا ءالى ەرتە. ەڭ باستىسى, قويىلىم تالعامپاز كورەرمەندەر تاراپىنان جاقسى قابىلداندى. جينالعان جاستار درامانىڭ وزەگىنە بويلادى.
سپەكتاكل اياقتالعاننان كەيىن ايىر قالپاقتى باۋىرلاردىڭ بەتكە ۇستار ازاماتتارى سپەكتاكلدى قويعان شارشەن تەرمەچيكوۆ اتىنداعى شۋ دراما تەاترىنا العىس ايتىپ, پەسا اۆتورى – قازاقتىڭ بەلگىلى جازۋشىسى, دراماتۋرگ, قىرعىز رەسپۋبليكاسى «التىن قالام» ادەبي سىيلىعىنىڭ يەگەرى ءسابيت دوسانوۆتى تورگە وزدىردى.
قىرعىز رەسپۋبليكاسى جوگوركۋ كەنەشىنىڭ توراعاسى اسيلبەك جەەنبەكوۆ قازاق پەن قىرعىزعا ورتاق سىيلى داستۇرلەردى اتقارىپ, قۇتتىقتاۋ حاتتى تاپسىردى. بۇدان كەيىن قىرعىز حالقىنىڭ ونەر مايتالماندارىمەن بەيرەسمي جاعدايدا ديدارلاسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. ءسابيت دوسانوۆ سپەكتاكل رەجيسسەرلەرىمەن, قىرعىز اكتەرلەرىمەن كەڭىنەن كەڭەسىپ, قويىلىمعا قاتىستى ويلارىن ورتاعا سالدى.
پەسانى اۋدارعان قىرعىز رەسپۋبليكاسى مادەنيەتىنە ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەر ماركاباي ااماتوۆ سپەكتاكل ساحنالانعانشا اۆتوردىڭ بىشكەككە ءۇش رەت كەلىپ, اقىل-كەڭەس, ۇسىنىستارىن ايتىپ تۇرعانىن العا تارتادى.
– ەڭبەگىمىز ەش كەتپەدى. «جانۇران» جاستارعا تاعىلىم بولعان جاقسى قويىلىم بولدى. تەاتر تولدى. زالدا ستۋدەنتتەردەن باستاپ, قىرعىزدىڭ اتاقتى سۋرەتشىلەرى, اقىندارى, ەلجاندى ازاماتتارى وتىردى. قازاق پەن قىرعىزدىڭ بارىس-كەلىسى, الىس-بەرىسى ەشقاشان ۇزىلمەگەن. بىراق, ەكى حالىقتى جاقىنداتقان تالاي ادەبي الىپتار كەتىپ جاتىر. ارالاس-قۇرالاستىعىمىز ۇزىلمەسە ەكەن. بۇگىنگى ونەر وقيعاسى قازاق پەن قىرعىزدى عانا ەمەس, بۇكىل تۇركى الەمىن تاتۋلىققا شاقىرىپ تۇرسىن! – دەدى ماركاباي ااماتوۆ.
ال اقىندى سومداعان جاس اكتەر نۋربەك ۋرماتجان ۋلۋ جاقسىلىققا ۇندەگەن جاقسى شىعارما جازعان قازاق جازۋشىسىنا, ونى ساحنالاعان قىرعىز دراماتۋرگتەرىنە, ءرولدى سەنىپ تاپسىرعان رەجيسسەرگە شىنايى العىسىن ءبىلدىرىپ, مۇنىڭ ءبارى دە ۇلگى دەيدى.
قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ ەل باتىرى, بەلگىلى دراماتۋرگ بەكسۇلتان جاكيەۆ: «بىشكەك شاھارىندا بۇگىن جاقسى وقيعالار بولىپ جاتىر. بۇل – ەكى ەلدىڭ مادەني بايلانىسىن ارتتىرادى, مەنىڭ پەسالارىم دا قازاقستاندا قويىلىپ جاتىر, بۇل ۇلكەن قۋانىش. «اكە تاعدىرى» پەسام قوستانايداعى ورىس تەاترىندا جۇرۋدە», دەيدى.
شارشەن تەرمەچيكوۆ اتىنداعى شۋ دراما تەاترىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى ءارى ديرەكتورى, قر ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتيسى وروسبەك ايداروۆ قىرعىز ساحناسىندا قويىلعان قازاق جازۋشىلارىنىڭ تۋىندىلارىنا توقتالىپ, «جانۇران» سپەكتاكلىن دراماتۋرگ سۇلتان راەۆ اكەلىپ بەرگەننەن كەيىن كوركەمدىك كەڭەستىڭ تالقىسىنا سالىپ, بۇگىنگى كۇننىڭ احۋالىنا وراي, كورەرمەندەرگە وي سالاتىن سپەكتاكل بولادى دەپ شەشىم قابىلداپ, درامانى قويۋعا بەل شەشە كىرىسكەندەرىن ايتادى.
– «جانۇران» قازىرگە قىرعىز ساحناسىنداعى ەڭ جاقسى سپەكتاكلدىڭ ءبىرى. ءوز ەلىن, ءوز تاۋەلسىزدىگىن سۇيگەن قازاق جازۋشىسىمەن تەاتر تورىندە توقايلاسقانىمىزعا, وسىنداي تالانتتى جازۋشىمەن كەزدەسكەنىمىزگە رازىمىز. نەگىزى پەسانىڭ ماتەريالى 3 ساعاتقا سوزىلادى. ءبىر جەرىن قىسقارتساڭ, ەكىنشى جەرىنەن ايىرىلىپ قالامىز. ويدى, وقيعانى تۇگەل بەرۋ ءۇشىن ءسابيت دوسانوۆپەن سپەكتاكل ساحنالانعانشا قويان-قولتىق جۇمىس ىستەدىك. ءسابيت اعا پرەمەرادان كەيىن كەتىپ قالسا, «ۇرىسقانىن» دا ساعىنامىز-اۋ, – دەيدى تەاتردىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى ءبىر جاعى قالجىڭعا سۇيەپ.
تەاتر ديرەكتورى وروسبەك ايداروۆ وزدەرىنىڭ جاس تەاترىنىڭ جاڭا قويىلىمى قىرعىز ەلىندەگى ەڭ ۇلكەن – ا.مالدىباەۆ اتىنداعى اكادەميالىق وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ كومەگىمەن قويىلعانىن جوققا شىعارمايدى. وپەرا تەاترىنىڭ سۋرەتشىلەرى مەن حورەوگرافتارى «جانۇراندى» قويۋعا اتسالىسقان.
بۇل ەلدە دە دەپۋتاتتار مەن مينيسترلەر ءاردايىم تەاترعا بارا بەرمەيدى. ونەرگە تالپىنىپ تۋعان جاستاردىڭ قويىلىمعا كوپتەپ جينالعانىنا قۋانعان قويۋشى-رەجيسسەر كانىبەك دۋيشەناليەۆ:
– وسىنداي تەرەڭ تاقىرىپقا بارعان قازاق جازۋشىسىنا العىستان باسقا ايتارىمىز جوق. كورەرمەندەر دە, اكتەرلەر دە وسىنى تەرەڭ ءتۇسىنىپ, ءبىر جاساپ قالدى. سپەكتاكلدىڭ ءمانىن ءتۇسىنىپ, ريزاشىلىقتارىن ءبىلدىرىپ جاتىر. ارينە, دراما اياقتالعانشا حالىق ونى قالاي قابىلدايدى, تاريحي وقيعا ءمانىن تۇسىنە الا ما, كوپتىڭ كوڭىلىنەن شىعا الا ما دەپ قوبالجىعانىمىز راس. قازاق پەن قىرعىزدى ەندى قۇداي كەسىرىنەن ساقتاسىن! تەك وسىنداي ونەر مەرەكەلەرىندە عانا تابىسىپ, تاتۋلاسىپ جۇرە بەرسەك ەكەن, – دەيدى.
سونىمەن, اراعا وتىز جىلداي ۋاقىت سالىپ بارىپ, قىرعىز ساحناسىنا ورالعان دراماتۋرگ ءسابيت دوسانوۆتىڭ «جانۇران» سپەكتاكلى ونەر كوپىرىن جاڭعىرتىپ ءوتتى. سوناۋ 1985 جىلى م.اۋەزوۆ تەاترىنىڭ ارتيستەرى گاسترولدىك ساپارمەن قىرعىز ەلىنە كەلىپ, جازۋشىنىڭ «داۋىل» اتتى پەساسىن قويعان ەكەن. ول كەزدە دە قويىلىم جىلى قابىلدانىپ, اسەرلى شىعىپتى.
وسىلايشا, قالاساڭ ەكى-ءۇش ساعاتتا جەتىپ باراتىن بىشكەكتەگى اعايىندارىمىز قازاقتارمەن قيماي-قيماي قوشتاستى. «سۋ ۇزىلسە دە, ءسۇيەك ۇزىلمەيدى», ساعىنا-ساعىنا باۋىرلارىمىزعا تاعى بارارمىز. ءويتكەنى, ونەردەگى جوسپارلار جەتكىلىكتى. تەك مال-جانىمىز امان بولعاي!
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.
––––––––––
سۋرەتتى تۇسىرگەن اۆتور.
قىرعىز ەلىندەگى ەكى بىردەي ەڭسەلى تەاتر قاتار ەڭبەك ەتكەن پەسانىڭ پرەمەراسىنا ءبىشكەكتەگى زيالى قاۋىم وكىلدەرى, قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ جوگوركۋ كەنەش دەپۋتاتتارى مەن مادەنيەت سالاسىنىڭ مايتالماندارى كەلدى.
س.دوسانوۆتىڭ «جانۇران» دراماسىن قويۋعا قىرعىز رەسپۋبليكاسى مادەنيەت مينيسترلىگى مۇرىندىق بولعان.
ءسابيت دوسانوۆتىڭ شىعارماسى بويىنشا قويىلعان قىرعىز رەجيسسەرى قانىبەك دۋيشەناليەۆتىڭ سپەكتاكلىنە حالىق كوپ جينالدى. جانە ەكى كۇن قاتارىنان جۇرگەن «جانۇران» دراماسىنا بيلەتتەر الدىن الا ساتىلىپ كەتكەن.
سپەكتاكلدى قىرعىز ەلىنىڭ مادەنيەت ءمينيسترى كاميلا تاليەۆا ەكى ەلدىڭ ونەردەگى ىقپالداستىعىنا قاتىستى ىقىلاستى پىكىرىمەن اشىپ بەردى.
وسىدان كەيىن ساحنادا جۇلدىزدارى جارقىراپ كەلە جاتقان قىرعىز اكتەرلەرىنىڭ ونەرىن تاماشالاۋدىڭ دا ءساتى ءتۇستى.
باستاپقىدا دراماعا ارقاۋ بولعان ءيىسى قازاققا بەلگىلى 1986 جىلعى جەلتوقسان كوتەرىلىسىن, قازاق جاستارىنىڭ ۇلتتىق رۋحىن, جاستارىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك ءۇشىن كۇرەسۋىن قىرعىز كورەرمەندەرى قالاي ءتۇسىنىپ قابىلدار ەكەن دەپ قوبالجىعانىمىز دا راس. دەگەنمەن, دراما شيراتىلا كەلە قالىڭ كورەرمەندى ءبىر دەممەن الىپ شىقتى. سپەكتاكلدىڭ باستى كەيىپكەرى – حالىق قاھارمانى قايرات رىسقۇلبەكوۆكە رياسىز قوشەمەتپەن قول سوقتى. قويىلىم اياقتالعاندا العان اسەرىنەن ايىرىلماعان قىرعىز ستۋدەنتتەرى سپەكتاكلدىڭ ۇناعانىن, اسىرەسە, تاۋەلسىزدىكتىڭ قادىرىن تەرەڭ ءتۇسىنگەندىكتەرىن, تولقىعاندارىن ايتىپ جاتتى.
قازاقتىڭ قايسار پەرزەنتى – قايراتتىڭ ءرولىن «ءۇمىت» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى باكتىبەك نۋرمات ۋلۋ, فاتيمانى – مايرامكۇل بەگيمانقىزى, كولبيندى – ەرلان بەكچورو ۋلۋ, دامەتكەن انا بەينەسىن نارىنكۇل توكتوبەكقىزى وينادى. الماز اقىننىڭ ءرولىن نۋربەك ۋرماتجان ۋلۋ سومدادى.
– قايراتتىڭ بەينەسىن بەرۋ مەن ءۇشىن وڭايعا سوقپادى. تالاي ىزدەنىستى باستان وتكەردىم. قاجىر-قايراتىن, ەرىك-جىگەرىن, بويىنداعى توزىمدىلىك پەن نامىسشىلدىقتى بەرۋگە بارىنشا ۇمتىلدىم, – دەيدى ارتيست باكتىبەك نۇرمات ۋلۋ.
قويىلىم بارىسىندا رەجيسسەر ىزدەنىسى, بالەتمەيستەر – قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتيسى تالانت وسمونوۆتىڭ قولتاڭباسى ايرىقشالاندى. ازاتتىققا ۇمتىلعان بۇلقىنىس ءبيدىڭ تىلىمەن تاماشا بەرىلدى. اكتەرلەر ماشىقتانا كەلە ءالى دە كەم-كەتىگىن بيىگىنە كوتەرەرى ءسوزسىز. ويتكەنى, قويىلىم از عانا ۋاقىتتىڭ ىشىندە دايارلانعان, سوعان قاراماستان, تەاتردىڭ شىعارماشىلىق ۇجىمى ىلكىمدى ىزدەنىستەرگە بارعانى بايقالادى. ماسەلەن, تەاتر قاۋىمداستىعى قويىلىمدى مۋزىكامەن ارلەگەن دارىيحا كۋربانوۆانىڭ ساتىمەن تاڭدالعان سازدارىنا ريزاشىلىقتارىن ءبىلدىردى.
وسى ارادا 25 جىل بۇرىن جازىلعان تۋىندىنى ساحنالاۋعا قىرعىزدىڭ بۇرىنعى مادەنيەت ءمينيسترى سۇلتان راەۆ ىقپال ەتكەنىن ايتۋ كەرەك. ول ءوز ەلىنىڭ دارىندى دراماتۋرگى ءارى مىقتى ونەر سىنشىسى ەكەنىن ايتا كەتەيىك, سۇلتان راەۆتىڭ دا «مەككەگە باستاعان ۇزاق جول» اتتى شىعارماسىن استاناداعى «جاستار تەاترى» ساحنالاپ, قازاق تەاتر ونەرىنىڭ قارا شاڭىراعى م.اۋەزوۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك اكادەميالىق قازاق دراما تەاترىنا اپارىپ قويعانى بەلگىلى. ونىڭ ۇستىنە اتالمىش قويىلىم ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ حالىقارالىق تەاتر فەستيۆالىندە دە باس جۇلدەنى جەڭىپ العان. مۇنىڭ ءبارىن جىپكە ءتىزىپ بايانداپ وتىرعانىمىز, وسىنداي زەردەلى دراماتۋرگتىڭ تاڭداۋى «جانۇران» سپەكتاكلىنە تەككە تۇسپەسە كەرەك. ءوز ەلىنىڭ جاستارى تاۋەلسىزدىك پەن تىنىشتىقتىڭ قادىرىن بىلسە, قاستەرلەسە دەيتىن قىرعىز قوعام قايراتكەرىنىڭ ماقسات-مۇددەسى اقتالدى دەپ ايتۋعا ەندى بولاتىن شىعار؟!
دەگەنمەن, الاتاۋدىڭ ار جاعىندا قويىلعان سپەكتاكلدى تالداۋ, سىناۋعا ءالى ەرتە. ەڭ باستىسى, قويىلىم تالعامپاز كورەرمەندەر تاراپىنان جاقسى قابىلداندى. جينالعان جاستار درامانىڭ وزەگىنە بويلادى.
سپەكتاكل اياقتالعاننان كەيىن ايىر قالپاقتى باۋىرلاردىڭ بەتكە ۇستار ازاماتتارى سپەكتاكلدى قويعان شارشەن تەرمەچيكوۆ اتىنداعى شۋ دراما تەاترىنا العىس ايتىپ, پەسا اۆتورى – قازاقتىڭ بەلگىلى جازۋشىسى, دراماتۋرگ, قىرعىز رەسپۋبليكاسى «التىن قالام» ادەبي سىيلىعىنىڭ يەگەرى ءسابيت دوسانوۆتى تورگە وزدىردى.
قىرعىز رەسپۋبليكاسى جوگوركۋ كەنەشىنىڭ توراعاسى اسيلبەك جەەنبەكوۆ قازاق پەن قىرعىزعا ورتاق سىيلى داستۇرلەردى اتقارىپ, قۇتتىقتاۋ حاتتى تاپسىردى. بۇدان كەيىن قىرعىز حالقىنىڭ ونەر مايتالماندارىمەن بەيرەسمي جاعدايدا ديدارلاسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. ءسابيت دوسانوۆ سپەكتاكل رەجيسسەرلەرىمەن, قىرعىز اكتەرلەرىمەن كەڭىنەن كەڭەسىپ, قويىلىمعا قاتىستى ويلارىن ورتاعا سالدى.
پەسانى اۋدارعان قىرعىز رەسپۋبليكاسى مادەنيەتىنە ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەر ماركاباي ااماتوۆ سپەكتاكل ساحنالانعانشا اۆتوردىڭ بىشكەككە ءۇش رەت كەلىپ, اقىل-كەڭەس, ۇسىنىستارىن ايتىپ تۇرعانىن العا تارتادى.
– ەڭبەگىمىز ەش كەتپەدى. «جانۇران» جاستارعا تاعىلىم بولعان جاقسى قويىلىم بولدى. تەاتر تولدى. زالدا ستۋدەنتتەردەن باستاپ, قىرعىزدىڭ اتاقتى سۋرەتشىلەرى, اقىندارى, ەلجاندى ازاماتتارى وتىردى. قازاق پەن قىرعىزدىڭ بارىس-كەلىسى, الىس-بەرىسى ەشقاشان ۇزىلمەگەن. بىراق, ەكى حالىقتى جاقىنداتقان تالاي ادەبي الىپتار كەتىپ جاتىر. ارالاس-قۇرالاستىعىمىز ۇزىلمەسە ەكەن. بۇگىنگى ونەر وقيعاسى قازاق پەن قىرعىزدى عانا ەمەس, بۇكىل تۇركى الەمىن تاتۋلىققا شاقىرىپ تۇرسىن! – دەدى ماركاباي ااماتوۆ.
ال اقىندى سومداعان جاس اكتەر نۋربەك ۋرماتجان ۋلۋ جاقسىلىققا ۇندەگەن جاقسى شىعارما جازعان قازاق جازۋشىسىنا, ونى ساحنالاعان قىرعىز دراماتۋرگتەرىنە, ءرولدى سەنىپ تاپسىرعان رەجيسسەرگە شىنايى العىسىن ءبىلدىرىپ, مۇنىڭ ءبارى دە ۇلگى دەيدى.
قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ ەل باتىرى, بەلگىلى دراماتۋرگ بەكسۇلتان جاكيەۆ: «بىشكەك شاھارىندا بۇگىن جاقسى وقيعالار بولىپ جاتىر. بۇل – ەكى ەلدىڭ مادەني بايلانىسىن ارتتىرادى, مەنىڭ پەسالارىم دا قازاقستاندا قويىلىپ جاتىر, بۇل ۇلكەن قۋانىش. «اكە تاعدىرى» پەسام قوستانايداعى ورىس تەاترىندا جۇرۋدە», دەيدى.
شارشەن تەرمەچيكوۆ اتىنداعى شۋ دراما تەاترىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى ءارى ديرەكتورى, قر ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتيسى وروسبەك ايداروۆ قىرعىز ساحناسىندا قويىلعان قازاق جازۋشىلارىنىڭ تۋىندىلارىنا توقتالىپ, «جانۇران» سپەكتاكلىن دراماتۋرگ سۇلتان راەۆ اكەلىپ بەرگەننەن كەيىن كوركەمدىك كەڭەستىڭ تالقىسىنا سالىپ, بۇگىنگى كۇننىڭ احۋالىنا وراي, كورەرمەندەرگە وي سالاتىن سپەكتاكل بولادى دەپ شەشىم قابىلداپ, درامانى قويۋعا بەل شەشە كىرىسكەندەرىن ايتادى.
– «جانۇران» قازىرگە قىرعىز ساحناسىنداعى ەڭ جاقسى سپەكتاكلدىڭ ءبىرى. ءوز ەلىن, ءوز تاۋەلسىزدىگىن سۇيگەن قازاق جازۋشىسىمەن تەاتر تورىندە توقايلاسقانىمىزعا, وسىنداي تالانتتى جازۋشىمەن كەزدەسكەنىمىزگە رازىمىز. نەگىزى پەسانىڭ ماتەريالى 3 ساعاتقا سوزىلادى. ءبىر جەرىن قىسقارتساڭ, ەكىنشى جەرىنەن ايىرىلىپ قالامىز. ويدى, وقيعانى تۇگەل بەرۋ ءۇشىن ءسابيت دوسانوۆپەن سپەكتاكل ساحنالانعانشا قويان-قولتىق جۇمىس ىستەدىك. ءسابيت اعا پرەمەرادان كەيىن كەتىپ قالسا, «ۇرىسقانىن» دا ساعىنامىز-اۋ, – دەيدى تەاتردىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى ءبىر جاعى قالجىڭعا سۇيەپ.
تەاتر ديرەكتورى وروسبەك ايداروۆ وزدەرىنىڭ جاس تەاترىنىڭ جاڭا قويىلىمى قىرعىز ەلىندەگى ەڭ ۇلكەن – ا.مالدىباەۆ اتىنداعى اكادەميالىق وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ كومەگىمەن قويىلعانىن جوققا شىعارمايدى. وپەرا تەاترىنىڭ سۋرەتشىلەرى مەن حورەوگرافتارى «جانۇراندى» قويۋعا اتسالىسقان.
بۇل ەلدە دە دەپۋتاتتار مەن مينيسترلەر ءاردايىم تەاترعا بارا بەرمەيدى. ونەرگە تالپىنىپ تۋعان جاستاردىڭ قويىلىمعا كوپتەپ جينالعانىنا قۋانعان قويۋشى-رەجيسسەر كانىبەك دۋيشەناليەۆ:
– وسىنداي تەرەڭ تاقىرىپقا بارعان قازاق جازۋشىسىنا العىستان باسقا ايتارىمىز جوق. كورەرمەندەر دە, اكتەرلەر دە وسىنى تەرەڭ ءتۇسىنىپ, ءبىر جاساپ قالدى. سپەكتاكلدىڭ ءمانىن ءتۇسىنىپ, ريزاشىلىقتارىن ءبىلدىرىپ جاتىر. ارينە, دراما اياقتالعانشا حالىق ونى قالاي قابىلدايدى, تاريحي وقيعا ءمانىن تۇسىنە الا ما, كوپتىڭ كوڭىلىنەن شىعا الا ما دەپ قوبالجىعانىمىز راس. قازاق پەن قىرعىزدى ەندى قۇداي كەسىرىنەن ساقتاسىن! تەك وسىنداي ونەر مەرەكەلەرىندە عانا تابىسىپ, تاتۋلاسىپ جۇرە بەرسەك ەكەن, – دەيدى.
سونىمەن, اراعا وتىز جىلداي ۋاقىت سالىپ بارىپ, قىرعىز ساحناسىنا ورالعان دراماتۋرگ ءسابيت دوسانوۆتىڭ «جانۇران» سپەكتاكلى ونەر كوپىرىن جاڭعىرتىپ ءوتتى. سوناۋ 1985 جىلى م.اۋەزوۆ تەاترىنىڭ ارتيستەرى گاسترولدىك ساپارمەن قىرعىز ەلىنە كەلىپ, جازۋشىنىڭ «داۋىل» اتتى پەساسىن قويعان ەكەن. ول كەزدە دە قويىلىم جىلى قابىلدانىپ, اسەرلى شىعىپتى.
وسىلايشا, قالاساڭ ەكى-ءۇش ساعاتتا جەتىپ باراتىن بىشكەكتەگى اعايىندارىمىز قازاقتارمەن قيماي-قيماي قوشتاستى. «سۋ ۇزىلسە دە, ءسۇيەك ۇزىلمەيدى», ساعىنا-ساعىنا باۋىرلارىمىزعا تاعى بارارمىز. ءويتكەنى, ونەردەگى جوسپارلار جەتكىلىكتى. تەك مال-جانىمىز امان بولعاي!
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.
––––––––––
سۋرەتتى تۇسىرگەن اۆتور.
