بۇگىنگى كۇنى ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ىرگەسى بەرىك قالانىپ, الەم مويىنداعان مەملەكەتتەر قاتارىنان ورىن الدىق. وسى جەتىستىككە – ەڭسەسى بيىك, وي-ءورىسى كەڭ حالقىمىز بەن ىسكەر دە كورەگەن تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ كەمەل ساياساتىنىڭ ناتيجەسىندە قول جەتكىزدىك. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇتقىر ۇستانىمدارى ىشكى ساياساتتا ەل ەكونوميكاسىنىڭ قارىشتاپ دامۋىنا, حالقىمىزدىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنىڭ, تۇرمىسىنىڭ جاقسارۋىنا جەتكىزسە, سىرتقى ساياساتتا تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىن نىعايتۋعا نەگىز بولدى.
ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ قازاقستانداعى كوپەتنوستى حالىقتى ىنتىماق-بىرلىككە شاقىرىپ, ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋ باعدارلامالارىن ىسكە اسىرۋعا بىرىگە جۇمىلۋىنا ۇيىتقى بولىپ, بارلىق ەتنوستىق توپتاردىڭ كەلەشەگىنە سەنىم بەرە ءبىلدى. كەڭەس وداعىنان ءبولىنىپ شىققان كوپتەگەن ەلدەردە ورىن العان ۇلتارالىق جانجالدار مەن ازاماتتىق قاقتىعىستاردان مەملەكەتىمىزدىڭ امان بولۋىنىڭ نەگىزگى سەبەبى دە وسىندا ەكەنى اقيقات.
قازىرگى ۋاقىتتا دا الەمدە ءتۇرلى تولقۋلار مەن قاقتىعىس-كوتەرىلىستەر ءجيى بوي كوتەرە باستادى. بۇل رەتتە قازاق ەلى ساياسي تۇراقتىلىق پەن تولەرانتتىلىقتى تۋ ەتىپ, كوپۇلتتى مەملەكەتىمىزدەگى ەل بىرلىگىن بارىنشا قاستەرلەپ كەلە جاتقانى ايان.
ءبىر شاڭىراق استىنداعى بەرەكە
«بەرەكە باسى – بىرلىكتە» دەگەن حالىق دانالىعىن سان ءمارتە ەسىمىزگە سالىپ, ەلىمىزدەگى تىنىشتىقتى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋعا ارنالعان شارالارىنىڭ ءبىرى – ەلباسىنىڭ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن قۇرۋى. مەملەكەت باسشىسى ءوزى اتاپ كورسەتكەندەي, بۇگىنگى كۇنى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى تازا قازاقستاندىق ساياسي جاڭاشىلدىقتىڭ ءناتيجەسىندە قالىپتاسقان وزىندىك بىرەگەي ينستيتۋت دەڭگەيىنە كوتەرىلدى. ول ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىمنىڭ باستى تەتىگى رەتىندە ەل تاريحىندا ماڭىزدى ءرول اتقاردى جانە اتقارىپ كەلەدى. بۇل ۇلكەن سەنىمدى بىلدىرەدى. ەلىمىزدە قالىپتاسقان ەتنوسارالىق تاتۋلىق, ساياسي تىنىشتىق, ىنتىماقتاستىق, بىرلىك سونىڭ كورىنىسى. وسى قۇندىلىقتار قازاقستاننىڭ ساياسي ءومىرىنىڭ شىندىعىنا اينالدى.
جاڭا عاسىردا جاڭا مەملەكەت قۇرىپ وتىرعان ەلىمىزدىڭ استاناسىندا الداعى كۇندەرى «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى: بەيبىتشىلىك, رۋحانيات جانە كەلىسىم مادەنيەتى» تاقىرىبىمەن 20 جىلدىق بەلەسكە ابىرويمەن جەتىپ وتىرعان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ XXI سەسسياسى وتكىزىلمەك. ەلباسىنىڭ ءوزى توراعالىق ەتەتىن بۇل بىرەگەي ينستيتۋت ەلىمىزدەگى بارلىق ەتنوس وكىلدەرىن ورتاق ماقساتقا ۇيىستىرا وتىرىپ, رەسپۋبليكاداعى تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ مەن ەل دامۋىنىڭ ماقساتىنا ايتۋلى ۇلەس قوسىپ كەلەدى. اسسامبلەيا قىزمەتىنىڭ ارقاسىندا قازاقستاندا ەتنوستىق نەمەسە ءدىني ەرەكشەلىگىنە قاراماستان, ءاربىر ازاماتتىڭ كونستيتۋتسيامەن كەپىلدىك بەرىلگەن ازاماتتىق قۇقىقتارى مەن ەركىندىگى تولىعىمەن قولدانىلاتىن ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىمنىڭ ايرىقشا ۇلگىسى قالىپتاستى. كەڭ بايتاق ەلىمىزدىڭ كوپەتنوستىق باي كەڭىستىگىندە سەنىم, كەلىسىم مەن ءوزارا تۇسىنىستىك ۇلگىسى ورنادى. بۇگىندە ەلىمىزدە قازاقستان ەتنوستارىنىڭ مادەنيەتتەرى, تىلدەرى مەن ءداستۇرلەرىنىڭ دامۋىنا قاجەتتى بارلىق جاعداي جاسالعان.
وسى ورايدا ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ەتنوسارالىق تولەرانتتىلىق پەن قوعامدىق كەلىسىم ۇلگىسى الەم نازارىن اۋدارىپ وتىرعاندىعىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. بۇل «قازاقستاندىق ۇلگى» كوپتەگەن ەلدەردە وتكەن حالىقارالىق فورۋمداردا تانىستىرىلىپ, وڭ باعاعا يە بولدى. بۇۇ-نىڭ باس حاتشىسى پان گي مۋن ەلىمىزگە ساپارى بارىسىندا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ قىزمەتىمەن تانىسىپ, اسسامبلەيا ءپرينتسيپى بۇۇ-نىڭ جۇمىس پرينتسيپىمەن تولىق سايكەس كەلەدى دەپ ايرىقشا اتاپ وتكەنىن بىلەمىز.
قازىرگى قازاقستان قوعامىنىڭ جاڭارۋ جولىمەن ءتيىمدى دامۋى ەڭ الدىمەن ەلدەگى ساياسي تۇراقتىلىق پەن قوعامدىق كەلىسىمگە تاۋەلدى. كوپەتنوستىق قازاقستان حالقىنىڭ ورتاق قۇندىلىقتار مەن مۇراتتار توڭىرەگىندە توپتاسۋى بولماسا, تابىس تا بولمايتىندىعىن ەل-جۇرت ءتۇسىندى. ەلباسى قوعامنىڭ تىنىسىن اشاتىن, الەۋمەتتىك سالادا ويداعىداي رۋحاني احۋال قالىپتاستىراتىن ەتنوسارالىق تاتۋلىققا ۇدايى كوڭىل ءبولىپ كەلەدى. قالاي دەسەك تە, ءبىزدىڭ العا قويعان ايقىن ماقساتتارىمىز ۇلتتار مەن ۇلىستار اراسىنداعى دوستىق پەن تاتۋلىقتىڭ ارقاسىندا ىسكە اساتىندىعى اقيقات. وسى ماڭىزدى رۋحاني فاكتوردى جۇزەگە اسىرۋدا تىكەلەي قىزمەت ىستەيتىن ۇيىم – قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى. ەل قاۋىمىنىڭ وتىنىشىمەن بۇل ۇيىمدى ن.ءا.نازارباەۆ باسقارىپ, ونىڭ جۇمىسىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىن انىقتاپ وتىر. نەگىزگى ماقسات – كوپۇلتتى قازاقستان حالقىن ءوزارا تاتۋلىق, الەۋمەتتىك كەلىسىم, دىنارالىق تۇسىنىستىك جانە قازاقستاندىق پاتريوتيزم رۋحىندا تاربيەلەۋ.
«دوستىق» اسسامبلەياسىنا – 10 جىل
قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ۇجىمى ستۋدەنتتەرگە تاربيە بەرۋ جۇيەسىندەگى جاڭاشا باعىتتاردىڭ تاعدىرلىق ماڭىزىن تەرەڭ تۇسىنەدى. ءبىزدىڭ وقۋ ورنىندا قازىر 27 ۇلت پەن ۇلىس وكىلدەرىنەن قۇرالعان ستۋدەنتتەر مەن ماگيسترلار ءبىلىم جەتىلدىرۋدە. ۋنيۆەرسيتەتتەگى «دوستىق» ستۋدەنتتىك اسسامبلەياسىنىڭ قۇرىلعانىنا بيىل 10 جىل تولدى. جاستار قوعامدىق بىرلەستىگى رەتىندە قۇرىلعان ۇيىمنىڭ وسى مەرزىم ارالىعىندا جاساعان جۇمىستارى قۋانتارلىق. ۇيىمنىڭ قىزمەتى ستۋدەنتتىك ءوزىن ءوزى باسقارۋ قاعيداتىنا نەگىزدەلگەن. ول ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ستۋدەنتتىك «دوستىق» اسسامبلەياسى» قوعامدىق بىرلەستىگى تۋرالى ەرەجەسىن باسشىلىققا الادى. باكالاۆرياتتا, ماگيستراتۋرا مەن دوكتورانتۋرادا وقيتىن ءتۇرلى ۇلت وكىلدەرى ءوز حالقىنىڭ ءداستۇرلى مەرەكەلەرىن فاكۋلتەتتەر, نەمەسە جالپى ۋنيۆەرسيتەتتىك دەڭگەيدە اتاپ وتەدى. بارلىق تاربيەلىك وزەگى بار شارالاردى ستۋدەنتتەر وزدەرى ۇيىمداستىرىپ, وزدەرى جۇرگىزىپ, ەرەكشە بەلسەندىلىكپەن قاتىسادى.
بۇل رەتتە جاستاردى ەتنوسارالىق دوستىق رۋحىندا ءتاربيەلەۋ اسا ماڭىزدى. بۇگىنگى كۇنى ۋنيۆەرسيتەتىمىز تاربيە جۇمىسىن يننوۆاتسيالىق تۇرعىدان ۇيىمداستىرۋدى قولعا الدى. مىسالى, ۋنيۆەرسيتەت قازاقستاننىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ اراسىندا ءبىرىنشى بولىپ ەلباسى يدەياسىنان تۋىنداعان «قازاقستان جولى» تاربيە-ءبىلىم ورتالىعىن قۇردى. ستۋدەنتتىك «دوستىق» اسسامبلەياسىنىڭ جۇمىسى دا «قازاقستان جولى» تاربيە-ءبىلىم ورتالىعى قوياتىن تالاپتار پىشىنىنە كوشىرىلدى. جاڭا باعىتتاعى نەگىزگى تالاپ – قازاقستاندىقتاردىڭ مەملەكەتشىل, پاتريوت جاڭا بۋىنىن قالىپتاستىرۋ, جەكە باستىڭ تابىسقا جەتۋ جولدارىن ۇيرەتۋ ادىستەمەسىن دامىتۋ, ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ومىرلىك ۇستانىمدارى, جاسامپاز قىزمەتى مەن بولاشاققا قىزمەت ەتەتىن يدەيالارىن پايدالانۋ ارقىلى ستۋدەنتتەردى تىڭ باستامالارعا قاناتتاندىرۋ. ماقسات – ستۋدەنتتەردىڭ بويىندا ەلباسىنىڭ مەملەكەتشىلدىك, وتانشىلدىق جانە ەڭبەكقورلىق ۇلگىسىمەن ليدەرلىك, كوشباسشىلىق ساپالاردى تاربيەلەۋ, ءومىرى مەن قىزمەتىن قازاقستاندىق پاتريوتيزمنىڭ نەگىزى رەتىندە ناسيحاتتاۋ.
حاكىم اباي ايتقان «كەمەل ادام» بولۋدىڭ قازىرگى زامانداعى ءبىر جولى – وزىڭمەن قاتار ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتقان ۇلت پەن ۇلىستى ءبىلۋ, ولارمەن دوستىق جانە سىيلاستىق قاتىناستار ورناتۋ. ەل بىرلىگى مەن تاتۋلىعى كوپۇلتتى قازاقستاننىڭ كۇش-قۋاتىنىڭ قاينار كوزىنە اينالاتىن تۇسى دا وسى. ەرەكشە اتاپ وتەتىن جايت, ۋنيۆەرسيتەتتە تاربيە جۇمىسىن, اسىرەسە, ەتنوسارالىق مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋ ءماسەلەسىن پرەزيدەنت اتاعان جەتى جالپىقازاقستاندىق باستى قۇندىلىقتارعا سايكەس كەلەتىن, «قازاقستان جولى» تاربيە-ءبىلىم بەرەتىن ورتالىعىنىڭ الدىنا قويعان مىندەتتەردى تىكەلەي شەشۋگە كومەكتەسەتىن 7 جاڭا ءتاربيە ورتالىقتارى جۇمىس ىستەيدى. ولار: «قازاقستان ءتاۋەلسىزدىگى» ستۋدەنتتەردىڭ دەبات ورتالىعى, ۇلتتىق ءبىلىم مەن كەلىسىم ورتالىعى, رۋحانيات ورتالىعى, قۇقىقتىق مەملەكەتتەگى يننوۆاتسيالىق ەكونوميكا ورتالىعى, ەڭبەك قوعامى ءجانە سالاماتتى ءومىر سالتى ورتالىعى, مادەنيەت جانە ءتىل ورتالىعى,ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ورتالىعى.
ءاربىر ورتالىق قازاقستان قوعامىنىڭ ومىرىندەگى اسا ماڭىزدى الەۋمەتتىك-ساياسي ماسەلەگە بايلانىستى قۇرىلىپ وتىر. ستۋدەنتتىك اسسامبلەيا جۇمىسى دا وسى باسىم باعىتتارمەن ۇندەس. وقۋ ورنىنداعى شارالاردىڭ بارلىعى ستۋدەنتتىك ءوزىن ءوزى باسقارۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. دەمەك, ستۋدەنتتەر ساياسي ءومىردى باسقارۋدىڭ داعدىلارىن وسى باستان ۇيرەنە باستايدى. ءار ورتالىققا ۋنيۆەرسيتەت جانىنان قۇرىلعان و.سۇلەيمەنوۆ اتىنداعى الەۋمەتتىك-گۋمانيتارلىق ءبىلىم بەرۋ جانە تاربيە ينستيتۋتى قۇرامىنا كىرەتىن 4 كافەدرا جانە مادەنيەتتانۋ كافەدراسى ادىستەمەلىك كومەك بەرەدى. بۇل باعىتتا ۋنيۆەرسيتەتتەگى تاربيە جۇمىسى يننوۆاتسيالىق ءادىس-تاسىلدەرمەن جۇرگىزىلۋدە.
ۋنيۆەرسيتەتىمىزدەگى ستۋدەنتتىك «دوستىق» اسسامبلەياسى الماتى قالاسىنداعى ورىس, ۋكراين, كۇرد, ۇيعىر, كورەي, چەشەن, تۇرىك, پولياك, بەلورۋس ەتنوستارىنىڭ كىشى اسسامبلەيالارىمەن بىرىگىپ, وسى ەتنوستاردىڭ ەتنوگرافياسىنان, تاريحىنان, مادەنيەتىنەن, شارۋاشىلىعى مەن ءداستۇر-سالتتارىنان ماعلۇماتتار بەرەتىن جەكەلەگەن ەكسپوزيتسيالار ۇيىمداستىردى. كەز كەلگەن مەملەكەتتىك مەرەكە مەن ءار ۇلتقا ءتان ۇلتتىق مەيرامدار مەن اتاۋلى كۇندەردىڭ قاي-قايسىسى بولسىن, ستۋدەنتتىك اسسامبلەيا تاراپىنان جان-جاقتى اتاپ وتىلەدى. بۇعان قوسا, وقۋ ورنىنداعى ءار ۇلتتىڭ ستۋدەنتتەرى ءتول سالت-داستۇرلەرى مەن ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن ناسيحاتتاپ, كورمەلەر مەن ءتۇرلى مادەني شارالار, ارنايى اكتسيالار وتكىزىپ كەلەدى. بۇل رەتتە وقۋ ورنىندا ستۋدەنتتىك اسسامبلەيا نەگىزىندە «جاس اسپازدار مەكتەبىنىڭ» ۇيىتقى بولۋىمەن ۇلتتىق تاعامدار بايقاۋىنىڭ دا تابىستى ۇيىمداستىرىلىپ كەلە جاتقاندىعىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. اتالعان شارالاردىڭ بارلىعىنا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جانىنداعى ەتنومادەني ءبىرلەستىكتەردىڭ وكىلدەرى قاتىسىپ, بايقاۋلارعا قازىلىق جاسايدى.
ەلدىڭ جاڭا دامۋى كەزەڭىندەگى يدەولوگيالىق مىندەتتەر تۋرالى پرەزيدەنتتىڭ «قازاقستان جولى – 2050: ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق» اتتى جولداۋىندا كەڭىنەن ايتىلعان. ءبىز وسىنداعى قاعيداتتىق يدەيالاردى باسشىلىققا الۋدامىز. جاستار بولاشاق مامان رەتىندە كۇردەلى الەمدە بولاتىن ۇردىستەردى, قاۋىپتەر مەن قاتەرلەردى دۇرىس تۇسىنە بىلۋلەرى كەرەك. قازاق ەلىن كۇشەيتە تۇسەتىن, ونىڭ الەمگە تانىمدىلىعىن ارتتىرا تۇسەتىن بۇگىنگى ستۋدەنتتەر – ەرتەڭگى اۋىل شارۋاشىلىعىندا, اگرووندىرىس كەشەنىندە جەتەكشى قىزمەت اتقاراتىن ماماندار. سوندىقتان دا ستۋدەنت جاستار ءۇشىن, جالپى قوعام ءۇشىن ەڭ باستى قۇندىلىق مەملەكەتتىلىگىمىزدى ساقتاپ, دامىتۋ ەكەنى داۋسىز.
بىرلىككە باستايتىن باعىت
ۇلتتىق بىرلىك پەن كەلىسىم ورتالىعى اياسىندا بەلسەندى قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقان ستۋدەنتتەردىڭ «دوستىق» اسسامبلەياسى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءيميدجىن كوتەرىپ, جاستارعا پاتريوتتىق تاربيە بەرۋدە كوپتەگەن مادەني-تانىمدىق شارالار وتكىزۋدە. بۇل ستۋدەنتتىك ۇجىم تاربيە مەن ونەردى ۇيىمداستىرۋدا قوماقتى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزىپ كەلەدى. مىسالى, ستۋدەنتتەردىڭ ءوزارا تىلدىك قارىم-قاتىناستارىن دامىتۋ اياسىندا ۋنيۆەرسيتەتىمىز ارنايى بايقاۋعا قاتىسىپ, «رۋسسكي مير» حالىقارالىق قورىنىڭ گرانتىنا يە بولعان. اتالعان گرانتتى ۇتىپ الۋ ءۇشىن بىلىكتى قازىلار القاسىنا تمد ەلدەرىمەن قاتار, ەۋروپا, ازيا, اۆستراليا جانە امەريكا ەلدەرىنەن 405 جوبا ۇسىنىلعان. ناتيجەسىندە ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ ستۋدەنتتىك «دوستىق» اسسامبلەياسى دايىنداعان جوبا جەڭىمپاز دەپ تانىلدى.
ستۋدەنتتىك اسسامبلەيا اياسىندا قۇرامى ءتۇرلى ۇلتتار وكىلدەرىنەن تۇراتىن «دوستىق» بي ءانسامبلى ۋنيۆەرسيتەت, اۋدان, قالا, وبلىس, رەسپۋبليكا كولەمىندە وتكىزىلەتىن مادەني ءىس-شارالارعا, بي بايقاۋلارىنا ۇنەمى قاتىسىپ, ولاردى وتكىزۋگە بەلسەنە اتسالىسىپ كەلەدى. ءانسامبلدىڭ رەپەرتۋارىندا الەم حالىقتارىنىڭ 30-عا جۋىق حورەوگرافيالىق قويىلىمدارى بار. اتالعان ونەر ۇجىمى رەسەي مەن تۇركيانىڭ بىرنەشە قالالارىندا وتكەن بەدەلدى بايقاۋلاردا تالاي مارتە توپ جاردى.
ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ بۇگىنگى مادەني ومىرىندە ستۋدەنتتىك اسسامبلەيانىڭ الاتىن ورنى ەرەكشە. ءاربىر اكادەميالىق توپتا, فاكۋلتەتتەردە, ۋنيۆەرسيتەت كولەمىندە اسسامبلەيا مۇشەلەرى ءوز قۇندىلىقتارىن ناسيحاتتايدى. تاربيە مەن ءبىلىم بەرۋ ۇردىستەرىن تەڭ ۇستاي وتىرا ۋنيۆەرسيتەت ەلىمىزدىڭ بولاشاعى سانالاتىن جاڭا بۋىندى قالىپتاستىرۋ جولىندا ايانىپ وتىرعان جوق. وقۋ ۇدەرىسىنە ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ ءومىرى مەن قىزمەتى تۋرالى ارناۋلى كۋرستار مەن ارناۋلى سەمينارلار ەنگىزۋدى جوسپارلاۋدامىز. ونداعى ماقسات – ستۋدەنتتەرگە ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى جاساعان قازاقستاندىق جولدىڭ ەرەكشەلىگىن جانە يدەولوگيالىق فيلوسوفياسىن ءتۇسىندىرۋ. ستۋدەنتتەر قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن العان 1991 جىلدان بەرى قاراي جۇرگىزىلىپ كەلە جاتقان رەفورمالار ساياساتىنىڭ لوگيكاسى مەن ەۆوليۋتسياسىن دۇرىس ۇعىنۋلارى ماڭىزدى.
بۇگىنگى ستۋدەنت – مەملەكەتىمىزدە قابىلدانعان ستراتەگيالىق ماڭىزى بار باعدارلامالاردى ىسكە اسىراتىن بولاشاق تاجىريبەلى مامان. بۇل ورايدا, ەلباسىمىزدىڭ رەسپۋبليكامىزدىڭ دامۋ ستراتەگياسىن ايقىنداپ, جۇيەلەۋ كەزىندە جوعارى ءبىلىمنىڭ ساپاسىن ءبىرىنشى ورىنعا قويۋى قولعا العان ءاربىر ءىستىڭ ناتيجەلى بولۋىنا الىپ كەلۋدە. بۇل جولدا ەلباسى باستاماسىمەن نەگىزى قالانعان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنا ءالى دە جۇكتەلەر مىندەت كوپ. قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتتىك «دوستىق» اسسامبلەياسى دا ءوز جۇمىسىن ۇلكەن اسسامبلەيا قىزمەتىمەن ۇشتاستىرىپ, مەملەكەت قويىپ وتىرعان مەجەلى ماقساتتاردى كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىرۋدا بار ىقىلاس-نيەتى مەن كۇش-جىگەرىن جۇمساۋدا.
تىلەكتەس ەسپولوۆ,
قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى,
اكادەميك.
ءبىر شاڭىراق استىنداعى بەرەكە
«بەرەكە باسى – بىرلىكتە» دەگەن حالىق دانالىعىن سان ءمارتە ەسىمىزگە سالىپ, ەلىمىزدەگى تىنىشتىقتى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋعا ارنالعان شارالارىنىڭ ءبىرى – ەلباسىنىڭ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن قۇرۋى. مەملەكەت باسشىسى ءوزى اتاپ كورسەتكەندەي, بۇگىنگى كۇنى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى تازا قازاقستاندىق ساياسي جاڭاشىلدىقتىڭ ءناتيجەسىندە قالىپتاسقان وزىندىك بىرەگەي ينستيتۋت دەڭگەيىنە كوتەرىلدى. ول ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىمنىڭ باستى تەتىگى رەتىندە ەل تاريحىندا ماڭىزدى ءرول اتقاردى جانە اتقارىپ كەلەدى. بۇل ۇلكەن سەنىمدى بىلدىرەدى. ەلىمىزدە قالىپتاسقان ەتنوسارالىق تاتۋلىق, ساياسي تىنىشتىق, ىنتىماقتاستىق, بىرلىك سونىڭ كورىنىسى. وسى قۇندىلىقتار قازاقستاننىڭ ساياسي ءومىرىنىڭ شىندىعىنا اينالدى.
جاڭا عاسىردا جاڭا مەملەكەت قۇرىپ وتىرعان ەلىمىزدىڭ استاناسىندا الداعى كۇندەرى «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى: بەيبىتشىلىك, رۋحانيات جانە كەلىسىم مادەنيەتى» تاقىرىبىمەن 20 جىلدىق بەلەسكە ابىرويمەن جەتىپ وتىرعان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ XXI سەسسياسى وتكىزىلمەك. ەلباسىنىڭ ءوزى توراعالىق ەتەتىن بۇل بىرەگەي ينستيتۋت ەلىمىزدەگى بارلىق ەتنوس وكىلدەرىن ورتاق ماقساتقا ۇيىستىرا وتىرىپ, رەسپۋبليكاداعى تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ مەن ەل دامۋىنىڭ ماقساتىنا ايتۋلى ۇلەس قوسىپ كەلەدى. اسسامبلەيا قىزمەتىنىڭ ارقاسىندا قازاقستاندا ەتنوستىق نەمەسە ءدىني ەرەكشەلىگىنە قاراماستان, ءاربىر ازاماتتىڭ كونستيتۋتسيامەن كەپىلدىك بەرىلگەن ازاماتتىق قۇقىقتارى مەن ەركىندىگى تولىعىمەن قولدانىلاتىن ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىمنىڭ ايرىقشا ۇلگىسى قالىپتاستى. كەڭ بايتاق ەلىمىزدىڭ كوپەتنوستىق باي كەڭىستىگىندە سەنىم, كەلىسىم مەن ءوزارا تۇسىنىستىك ۇلگىسى ورنادى. بۇگىندە ەلىمىزدە قازاقستان ەتنوستارىنىڭ مادەنيەتتەرى, تىلدەرى مەن ءداستۇرلەرىنىڭ دامۋىنا قاجەتتى بارلىق جاعداي جاسالعان.
وسى ورايدا ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ەتنوسارالىق تولەرانتتىلىق پەن قوعامدىق كەلىسىم ۇلگىسى الەم نازارىن اۋدارىپ وتىرعاندىعىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. بۇل «قازاقستاندىق ۇلگى» كوپتەگەن ەلدەردە وتكەن حالىقارالىق فورۋمداردا تانىستىرىلىپ, وڭ باعاعا يە بولدى. بۇۇ-نىڭ باس حاتشىسى پان گي مۋن ەلىمىزگە ساپارى بارىسىندا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ قىزمەتىمەن تانىسىپ, اسسامبلەيا ءپرينتسيپى بۇۇ-نىڭ جۇمىس پرينتسيپىمەن تولىق سايكەس كەلەدى دەپ ايرىقشا اتاپ وتكەنىن بىلەمىز.
قازىرگى قازاقستان قوعامىنىڭ جاڭارۋ جولىمەن ءتيىمدى دامۋى ەڭ الدىمەن ەلدەگى ساياسي تۇراقتىلىق پەن قوعامدىق كەلىسىمگە تاۋەلدى. كوپەتنوستىق قازاقستان حالقىنىڭ ورتاق قۇندىلىقتار مەن مۇراتتار توڭىرەگىندە توپتاسۋى بولماسا, تابىس تا بولمايتىندىعىن ەل-جۇرت ءتۇسىندى. ەلباسى قوعامنىڭ تىنىسىن اشاتىن, الەۋمەتتىك سالادا ويداعىداي رۋحاني احۋال قالىپتاستىراتىن ەتنوسارالىق تاتۋلىققا ۇدايى كوڭىل ءبولىپ كەلەدى. قالاي دەسەك تە, ءبىزدىڭ العا قويعان ايقىن ماقساتتارىمىز ۇلتتار مەن ۇلىستار اراسىنداعى دوستىق پەن تاتۋلىقتىڭ ارقاسىندا ىسكە اساتىندىعى اقيقات. وسى ماڭىزدى رۋحاني فاكتوردى جۇزەگە اسىرۋدا تىكەلەي قىزمەت ىستەيتىن ۇيىم – قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى. ەل قاۋىمىنىڭ وتىنىشىمەن بۇل ۇيىمدى ن.ءا.نازارباەۆ باسقارىپ, ونىڭ جۇمىسىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىن انىقتاپ وتىر. نەگىزگى ماقسات – كوپۇلتتى قازاقستان حالقىن ءوزارا تاتۋلىق, الەۋمەتتىك كەلىسىم, دىنارالىق تۇسىنىستىك جانە قازاقستاندىق پاتريوتيزم رۋحىندا تاربيەلەۋ.
«دوستىق» اسسامبلەياسىنا – 10 جىل
قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ۇجىمى ستۋدەنتتەرگە تاربيە بەرۋ جۇيەسىندەگى جاڭاشا باعىتتاردىڭ تاعدىرلىق ماڭىزىن تەرەڭ تۇسىنەدى. ءبىزدىڭ وقۋ ورنىندا قازىر 27 ۇلت پەن ۇلىس وكىلدەرىنەن قۇرالعان ستۋدەنتتەر مەن ماگيسترلار ءبىلىم جەتىلدىرۋدە. ۋنيۆەرسيتەتتەگى «دوستىق» ستۋدەنتتىك اسسامبلەياسىنىڭ قۇرىلعانىنا بيىل 10 جىل تولدى. جاستار قوعامدىق بىرلەستىگى رەتىندە قۇرىلعان ۇيىمنىڭ وسى مەرزىم ارالىعىندا جاساعان جۇمىستارى قۋانتارلىق. ۇيىمنىڭ قىزمەتى ستۋدەنتتىك ءوزىن ءوزى باسقارۋ قاعيداتىنا نەگىزدەلگەن. ول ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ستۋدەنتتىك «دوستىق» اسسامبلەياسى» قوعامدىق بىرلەستىگى تۋرالى ەرەجەسىن باسشىلىققا الادى. باكالاۆرياتتا, ماگيستراتۋرا مەن دوكتورانتۋرادا وقيتىن ءتۇرلى ۇلت وكىلدەرى ءوز حالقىنىڭ ءداستۇرلى مەرەكەلەرىن فاكۋلتەتتەر, نەمەسە جالپى ۋنيۆەرسيتەتتىك دەڭگەيدە اتاپ وتەدى. بارلىق تاربيەلىك وزەگى بار شارالاردى ستۋدەنتتەر وزدەرى ۇيىمداستىرىپ, وزدەرى جۇرگىزىپ, ەرەكشە بەلسەندىلىكپەن قاتىسادى.
بۇل رەتتە جاستاردى ەتنوسارالىق دوستىق رۋحىندا ءتاربيەلەۋ اسا ماڭىزدى. بۇگىنگى كۇنى ۋنيۆەرسيتەتىمىز تاربيە جۇمىسىن يننوۆاتسيالىق تۇرعىدان ۇيىمداستىرۋدى قولعا الدى. مىسالى, ۋنيۆەرسيتەت قازاقستاننىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ اراسىندا ءبىرىنشى بولىپ ەلباسى يدەياسىنان تۋىنداعان «قازاقستان جولى» تاربيە-ءبىلىم ورتالىعىن قۇردى. ستۋدەنتتىك «دوستىق» اسسامبلەياسىنىڭ جۇمىسى دا «قازاقستان جولى» تاربيە-ءبىلىم ورتالىعى قوياتىن تالاپتار پىشىنىنە كوشىرىلدى. جاڭا باعىتتاعى نەگىزگى تالاپ – قازاقستاندىقتاردىڭ مەملەكەتشىل, پاتريوت جاڭا بۋىنىن قالىپتاستىرۋ, جەكە باستىڭ تابىسقا جەتۋ جولدارىن ۇيرەتۋ ادىستەمەسىن دامىتۋ, ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ومىرلىك ۇستانىمدارى, جاسامپاز قىزمەتى مەن بولاشاققا قىزمەت ەتەتىن يدەيالارىن پايدالانۋ ارقىلى ستۋدەنتتەردى تىڭ باستامالارعا قاناتتاندىرۋ. ماقسات – ستۋدەنتتەردىڭ بويىندا ەلباسىنىڭ مەملەكەتشىلدىك, وتانشىلدىق جانە ەڭبەكقورلىق ۇلگىسىمەن ليدەرلىك, كوشباسشىلىق ساپالاردى تاربيەلەۋ, ءومىرى مەن قىزمەتىن قازاقستاندىق پاتريوتيزمنىڭ نەگىزى رەتىندە ناسيحاتتاۋ.
حاكىم اباي ايتقان «كەمەل ادام» بولۋدىڭ قازىرگى زامانداعى ءبىر جولى – وزىڭمەن قاتار ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتقان ۇلت پەن ۇلىستى ءبىلۋ, ولارمەن دوستىق جانە سىيلاستىق قاتىناستار ورناتۋ. ەل بىرلىگى مەن تاتۋلىعى كوپۇلتتى قازاقستاننىڭ كۇش-قۋاتىنىڭ قاينار كوزىنە اينالاتىن تۇسى دا وسى. ەرەكشە اتاپ وتەتىن جايت, ۋنيۆەرسيتەتتە تاربيە جۇمىسىن, اسىرەسە, ەتنوسارالىق مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋ ءماسەلەسىن پرەزيدەنت اتاعان جەتى جالپىقازاقستاندىق باستى قۇندىلىقتارعا سايكەس كەلەتىن, «قازاقستان جولى» تاربيە-ءبىلىم بەرەتىن ورتالىعىنىڭ الدىنا قويعان مىندەتتەردى تىكەلەي شەشۋگە كومەكتەسەتىن 7 جاڭا ءتاربيە ورتالىقتارى جۇمىس ىستەيدى. ولار: «قازاقستان ءتاۋەلسىزدىگى» ستۋدەنتتەردىڭ دەبات ورتالىعى, ۇلتتىق ءبىلىم مەن كەلىسىم ورتالىعى, رۋحانيات ورتالىعى, قۇقىقتىق مەملەكەتتەگى يننوۆاتسيالىق ەكونوميكا ورتالىعى, ەڭبەك قوعامى ءجانە سالاماتتى ءومىر سالتى ورتالىعى, مادەنيەت جانە ءتىل ورتالىعى,ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ورتالىعى.
ءاربىر ورتالىق قازاقستان قوعامىنىڭ ومىرىندەگى اسا ماڭىزدى الەۋمەتتىك-ساياسي ماسەلەگە بايلانىستى قۇرىلىپ وتىر. ستۋدەنتتىك اسسامبلەيا جۇمىسى دا وسى باسىم باعىتتارمەن ۇندەس. وقۋ ورنىنداعى شارالاردىڭ بارلىعى ستۋدەنتتىك ءوزىن ءوزى باسقارۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. دەمەك, ستۋدەنتتەر ساياسي ءومىردى باسقارۋدىڭ داعدىلارىن وسى باستان ۇيرەنە باستايدى. ءار ورتالىققا ۋنيۆەرسيتەت جانىنان قۇرىلعان و.سۇلەيمەنوۆ اتىنداعى الەۋمەتتىك-گۋمانيتارلىق ءبىلىم بەرۋ جانە تاربيە ينستيتۋتى قۇرامىنا كىرەتىن 4 كافەدرا جانە مادەنيەتتانۋ كافەدراسى ادىستەمەلىك كومەك بەرەدى. بۇل باعىتتا ۋنيۆەرسيتەتتەگى تاربيە جۇمىسى يننوۆاتسيالىق ءادىس-تاسىلدەرمەن جۇرگىزىلۋدە.
ۋنيۆەرسيتەتىمىزدەگى ستۋدەنتتىك «دوستىق» اسسامبلەياسى الماتى قالاسىنداعى ورىس, ۋكراين, كۇرد, ۇيعىر, كورەي, چەشەن, تۇرىك, پولياك, بەلورۋس ەتنوستارىنىڭ كىشى اسسامبلەيالارىمەن بىرىگىپ, وسى ەتنوستاردىڭ ەتنوگرافياسىنان, تاريحىنان, مادەنيەتىنەن, شارۋاشىلىعى مەن ءداستۇر-سالتتارىنان ماعلۇماتتار بەرەتىن جەكەلەگەن ەكسپوزيتسيالار ۇيىمداستىردى. كەز كەلگەن مەملەكەتتىك مەرەكە مەن ءار ۇلتقا ءتان ۇلتتىق مەيرامدار مەن اتاۋلى كۇندەردىڭ قاي-قايسىسى بولسىن, ستۋدەنتتىك اسسامبلەيا تاراپىنان جان-جاقتى اتاپ وتىلەدى. بۇعان قوسا, وقۋ ورنىنداعى ءار ۇلتتىڭ ستۋدەنتتەرى ءتول سالت-داستۇرلەرى مەن ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن ناسيحاتتاپ, كورمەلەر مەن ءتۇرلى مادەني شارالار, ارنايى اكتسيالار وتكىزىپ كەلەدى. بۇل رەتتە وقۋ ورنىندا ستۋدەنتتىك اسسامبلەيا نەگىزىندە «جاس اسپازدار مەكتەبىنىڭ» ۇيىتقى بولۋىمەن ۇلتتىق تاعامدار بايقاۋىنىڭ دا تابىستى ۇيىمداستىرىلىپ كەلە جاتقاندىعىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. اتالعان شارالاردىڭ بارلىعىنا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جانىنداعى ەتنومادەني ءبىرلەستىكتەردىڭ وكىلدەرى قاتىسىپ, بايقاۋلارعا قازىلىق جاسايدى.
ەلدىڭ جاڭا دامۋى كەزەڭىندەگى يدەولوگيالىق مىندەتتەر تۋرالى پرەزيدەنتتىڭ «قازاقستان جولى – 2050: ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق» اتتى جولداۋىندا كەڭىنەن ايتىلعان. ءبىز وسىنداعى قاعيداتتىق يدەيالاردى باسشىلىققا الۋدامىز. جاستار بولاشاق مامان رەتىندە كۇردەلى الەمدە بولاتىن ۇردىستەردى, قاۋىپتەر مەن قاتەرلەردى دۇرىس تۇسىنە بىلۋلەرى كەرەك. قازاق ەلىن كۇشەيتە تۇسەتىن, ونىڭ الەمگە تانىمدىلىعىن ارتتىرا تۇسەتىن بۇگىنگى ستۋدەنتتەر – ەرتەڭگى اۋىل شارۋاشىلىعىندا, اگرووندىرىس كەشەنىندە جەتەكشى قىزمەت اتقاراتىن ماماندار. سوندىقتان دا ستۋدەنت جاستار ءۇشىن, جالپى قوعام ءۇشىن ەڭ باستى قۇندىلىق مەملەكەتتىلىگىمىزدى ساقتاپ, دامىتۋ ەكەنى داۋسىز.
بىرلىككە باستايتىن باعىت
ۇلتتىق بىرلىك پەن كەلىسىم ورتالىعى اياسىندا بەلسەندى قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقان ستۋدەنتتەردىڭ «دوستىق» اسسامبلەياسى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءيميدجىن كوتەرىپ, جاستارعا پاتريوتتىق تاربيە بەرۋدە كوپتەگەن مادەني-تانىمدىق شارالار وتكىزۋدە. بۇل ستۋدەنتتىك ۇجىم تاربيە مەن ونەردى ۇيىمداستىرۋدا قوماقتى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزىپ كەلەدى. مىسالى, ستۋدەنتتەردىڭ ءوزارا تىلدىك قارىم-قاتىناستارىن دامىتۋ اياسىندا ۋنيۆەرسيتەتىمىز ارنايى بايقاۋعا قاتىسىپ, «رۋسسكي مير» حالىقارالىق قورىنىڭ گرانتىنا يە بولعان. اتالعان گرانتتى ۇتىپ الۋ ءۇشىن بىلىكتى قازىلار القاسىنا تمد ەلدەرىمەن قاتار, ەۋروپا, ازيا, اۆستراليا جانە امەريكا ەلدەرىنەن 405 جوبا ۇسىنىلعان. ناتيجەسىندە ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ ستۋدەنتتىك «دوستىق» اسسامبلەياسى دايىنداعان جوبا جەڭىمپاز دەپ تانىلدى.
ستۋدەنتتىك اسسامبلەيا اياسىندا قۇرامى ءتۇرلى ۇلتتار وكىلدەرىنەن تۇراتىن «دوستىق» بي ءانسامبلى ۋنيۆەرسيتەت, اۋدان, قالا, وبلىس, رەسپۋبليكا كولەمىندە وتكىزىلەتىن مادەني ءىس-شارالارعا, بي بايقاۋلارىنا ۇنەمى قاتىسىپ, ولاردى وتكىزۋگە بەلسەنە اتسالىسىپ كەلەدى. ءانسامبلدىڭ رەپەرتۋارىندا الەم حالىقتارىنىڭ 30-عا جۋىق حورەوگرافيالىق قويىلىمدارى بار. اتالعان ونەر ۇجىمى رەسەي مەن تۇركيانىڭ بىرنەشە قالالارىندا وتكەن بەدەلدى بايقاۋلاردا تالاي مارتە توپ جاردى.
ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ بۇگىنگى مادەني ومىرىندە ستۋدەنتتىك اسسامبلەيانىڭ الاتىن ورنى ەرەكشە. ءاربىر اكادەميالىق توپتا, فاكۋلتەتتەردە, ۋنيۆەرسيتەت كولەمىندە اسسامبلەيا مۇشەلەرى ءوز قۇندىلىقتارىن ناسيحاتتايدى. تاربيە مەن ءبىلىم بەرۋ ۇردىستەرىن تەڭ ۇستاي وتىرا ۋنيۆەرسيتەت ەلىمىزدىڭ بولاشاعى سانالاتىن جاڭا بۋىندى قالىپتاستىرۋ جولىندا ايانىپ وتىرعان جوق. وقۋ ۇدەرىسىنە ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ ءومىرى مەن قىزمەتى تۋرالى ارناۋلى كۋرستار مەن ارناۋلى سەمينارلار ەنگىزۋدى جوسپارلاۋدامىز. ونداعى ماقسات – ستۋدەنتتەرگە ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى جاساعان قازاقستاندىق جولدىڭ ەرەكشەلىگىن جانە يدەولوگيالىق فيلوسوفياسىن ءتۇسىندىرۋ. ستۋدەنتتەر قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن العان 1991 جىلدان بەرى قاراي جۇرگىزىلىپ كەلە جاتقان رەفورمالار ساياساتىنىڭ لوگيكاسى مەن ەۆوليۋتسياسىن دۇرىس ۇعىنۋلارى ماڭىزدى.
بۇگىنگى ستۋدەنت – مەملەكەتىمىزدە قابىلدانعان ستراتەگيالىق ماڭىزى بار باعدارلامالاردى ىسكە اسىراتىن بولاشاق تاجىريبەلى مامان. بۇل ورايدا, ەلباسىمىزدىڭ رەسپۋبليكامىزدىڭ دامۋ ستراتەگياسىن ايقىنداپ, جۇيەلەۋ كەزىندە جوعارى ءبىلىمنىڭ ساپاسىن ءبىرىنشى ورىنعا قويۋى قولعا العان ءاربىر ءىستىڭ ناتيجەلى بولۋىنا الىپ كەلۋدە. بۇل جولدا ەلباسى باستاماسىمەن نەگىزى قالانعان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنا ءالى دە جۇكتەلەر مىندەت كوپ. قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتتىك «دوستىق» اسسامبلەياسى دا ءوز جۇمىسىن ۇلكەن اسسامبلەيا قىزمەتىمەن ۇشتاستىرىپ, مەملەكەت قويىپ وتىرعان مەجەلى ماقساتتاردى كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىرۋدا بار ىقىلاس-نيەتى مەن كۇش-جىگەرىن جۇمساۋدا.
تىلەكتەس ەسپولوۆ,
قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى,
اكادەميك.
