ماقسات – بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ

قازاقستان پرەزيدەنتى جانىنداعى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتى ۇيىمداستىرعان كەزەكتى بريفينگ 18 ساۋىردە وتەتىن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ XXI سەسسياسىنا ارنالدى. وعان قازاقستان پرەزيدەنتى جانىنداعى ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق قاتىناستاردى زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى ايگۇل سادۋاقاسوۆا, جامبىل وبلىستىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەسى, وبلىستىق «احىسكا» تۇرىك ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ قۇرمەتتى توراعاسى ءدۇنيادار ابدۋللاەۆ, اتالعان وبلىستاعى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەسى, وبلىستىڭ عىلىمي-ساراپشىلىق توبى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى پاريدا مامەدوۆا, سونداي-اق, باتىس قازاقستان وبلىستىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, حاتشىلىق جەتەكشىسى عايسا قاپاقوۆ جانە «باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى كورەي ەتنومادەني بىرلەستىگى» قوعامدىق ۇيىمىنىڭ توراعاسى ماكسيم پاك قاتىستى. «18 ءساۋىر كۇنى قحا-نىڭ XXI سەسسياسى وتەتىن بولادى. ونىڭ قارساڭىندا ماڭىزدى كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرىلۋدا. ولاردىڭ بارلىعىنىڭ باسىن بىرىكتىرەتىن نەگىزى ماقسات – بەيبىتشىلىك مادەنيەتىن جانە كەلىسىم مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ. سوندىقتان, بۇل سەسسيادا قازاقستاننىڭ «ءبىرتۇتاس مەملەكەت», «ءبىر حالىق, ءبىر ەل, ءبىر تاعدىر» سىندى ۇستانىمدارى قاراستىرىلادى», دەدى كەزدەسۋدى اشقان قازاقستان پرەزيدەنتى جانىنداعى ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق قاتىناستاردى زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى ايگۇل سادۋاقاسوۆا. بريفينگتە ءسوز العان جامبىل وبلىسىنداعى «احىسكا» تۇرىك ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ قۇرمەتتى توراعاسى ءدۇنيادار ابدۋللاەۆ قحا-نىڭ قوعامداعى ورنى تۋرالى اڭگىمەلەدى. «ۇلتارالىق پروبلەمانىڭ پايدا بولۋىن اتوم بومباسىنىڭ جارىلىسىمەن تەڭەۋگە بولادى, ياعني ول قوعامدى اقىرىنداپ ءارى ۇزاق جارالايدى. ەش جەردە دە ۇلتارالىق قاراما-قايشىلىق تەز شەشىلمەيدى. ال ءبىز ۇلتارالىق كەلىسىمدى ساقتاي الدىق. قازاقستانداعى وسى كەلىسىم ماڭگى بولۋى ءۇشىن ءبىز پرەزيدەنتتىڭ باس­تاماسىمەن وراسان زور جۇمىس جۇرگىزىپ كەلەمىز. بۇل – ءبىزدىڭ جەتىستىگىمىز ءارى ماقتانىشىمىز. ياعني, 1995 جىلى قۇرىلعان قا­زاقستان حالقى اسسامبلەياسى ەلى­مىزدىڭ بارلىق ەتنوستارىن ءبىر شاڭىراق استىنا شوعىرلاندىرىپ, ولاردى كەلىسىم مەن تاتۋلىق جولىندا بىرىكتىردى», دەدى ول سوزىندە. ونىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى تاڭدا جامبىل وبلىسىندا 87 ەتنوس وكىلى قونىستانعان. وبلىستىق اسسام­بلەيانىڭ نەگىزىندە 24 وبلىس­تىق جانە 47 اۋداندىق ەتنوما­دەني بىرلەستىكتىڭ جۇمىسى جول­عا قويىلعان. بۇعان قوسا, وبلىسق­ا قاراستى اۋدانداردا قوعام­دىق كەلىسىم كەڭەستەرى دە بوي كو­تە­رىپ, ولارعا قازاقستان حالقى اسسام­بلەياسىنىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى كە­زەڭگە ارنالعان تۇجىرىمداماسىن اۋدان دەڭگەيىندە جۇزەگە اسىرۋ جۇكتەلگەن. وبلىستىق اسسام­بلەيا جانىنان قۇرىلعان انالار كەڭەسى دە ءوز قىزمەتىن بەلسەندى اتقارىپ كەلەدى ەكەن. ءدۇنيادار اب­دۋل­لاەۆتىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ باس­تى مىندەتى – قازاقستانداعى بەي­بىت­شىلىك پەن كەلىسىمدى ساقتاۋ. «مىنە, وبلىستىق اسسامبلەيا انالار كەڭەسىن وسى ماقساتتا قۇرىپ وتىر. ءاربىر ادام ءۇشىن كىمنىڭ ءسوزى ماڭىزدى؟ ارينە, اناسىنىڭ. ياعني, ءوزىن قۇرمەتتەيتىن كەز كەلگەن ازامات اناسىنىڭ ايتقاندارىن تىڭدايدى. دەمەك, وسىناۋ ۇدە­رىستەرگە اتسالىسىپ وتىرعان ايەل ازاماتتاردىڭ جۇمىستارى ءناتي­جەلى, ال بۇل كەڭەستىڭ كەلەشەگى كەمەل بولادى دەپ ويلايمىن. سەبەبى, انالار كەڭەسىنىڭ كومەگىمەن اس­سام­بلەيانىڭ ۇلتارالىق كەلىسىمدى نىعايتۋداعى ءرولى دە كۇشەيە تۇسەر ەدى», دەدى د.ابدۋللاەۆ. بۇل كۇنى ءسوز العان جامبىل وب­لىسىنىڭ عىلىمي-ساراپشىلىق توبى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى پاريدا مامەدوۆا ەل ءۇشىن ەڭ باستى قۇندىلىق – تاۋەلسىزدىك پەن بىرلىك ەكەنىن, سوندىقتان وسى قۇندىلىقتاردى نىعايتۋ ءۇشىن جۇمىستاردى جاڭا ادىستەردى قولدانا وتىرىپ, جۇزەگە اسىرۋ قاجەتتىگىن العا تارتتى. «قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى كەزەڭگە ارنالعان تۇجىرىمداماسىنا سايكەس, اۋداندار اياسىندا ءوز جۇمىسىمىزدى جۇرگىزە باستادىق. ماسەلەن, ءبىز شالعاي اۋداندارعا شىعىپ, سەمينار-ترەنينگتەر وتكىزىپ كەلەمىز. عىلىمي-ساراپشىلىق توپقا جۇكتەلگەن ارنايى جوبالار بار. بۇل جوبالاردىڭ وزەگى ەتنوسارالىق بىرلىكتى بەكەمدەۋگە باعىتتالعان», دەدى پ. مامەدوۆا. بريفينگ بارىسىندا باتىس قازاقستان وبلىستىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, حاتشىلىق جەتەكشىسى عايسا قاپاقوۆ تا ءسوز الدى. ول: «قحا-نىڭ حح سەسسياسىندا قو­عامدىق كەلىسىم كەڭەسىن قۇرۋ ءجونىن­دە شەشىم قابىلدانعان بولا­تىن. سوندىقتان دا, ءبىزدىڭ وبلىس­تا 163 قوعامدىق كەلىسىم كەڭە­سى قۇرىلدى. مۇنداي كەڭەس­تەر­دىڭ نەگىزى ءار اۋىلدىق وكرۋگ­تە, ءىرى كاسىپورىنداردا, ۇيىم­داردا دا قالانعان. كەڭەس ءتۇرلى پار­تيالاردىڭ, قوعامدىق ۇيىم­دار­دىڭ, كەز كەلگەن ماسەلە بويىنشا جەكە-دارا كوزقاراسى بار جانداردىڭ باسىن بىرىكتىرەدى», دەدى ول ءوزىنىڭ سوزىندە. ونىڭ ايتۋىنشا, قوعامدىق كەلىسىم كەڭەسى بۇگىندە ءار وتباسىنىڭ الەۋەتىن دامىتۋدان باستاپ, اۋىلدىق وكرۋگتى اباتتاندىرۋعا دەيىنگى بارلىق وزەكتى ماسەلەلەردى تالقىلايدى ەكەن. «سوندىقتان دا, قوعامدا ورىن الىپ جاتقان وزەكتى ماسە­لە­لەر مەن پرەزيدەنت العا قويعا مىندەتتەر, ماسەلەن, جەكە كاسىپكەر­لىكتى, بيزنەستى دامىتۋعا ىقپال ەتەتىن نورماتيۆتىك اكتىلەر, اۋىل ءومىرىنىڭ جاندانا تۇسۋىنە سەپتىگىن تيگىزەتىن ماسەلەلەر نازاردان تىس قالمايدى», دەدى ول. جالپى, باتىس قازاقستان وب­لىسىن 86-دان استام ەتنوس وكىل­دەرى مەكەن ەتسە, وبلىستىق قازاق­ستان حالقى اسسامبلەياسىنا 116 ادام مۇشەلىككە وتكەن. ال وب­لىستىق اسسامبلەيا قۇرامىندا 33 ەتنومادەني بىرلەستىك بولسا, ولاردىڭ 15-ءى ورال قالاسىندا ورنالاسىپتى. مىنە, ءوزىنىڭ سوزىندە ءبىزدى وسىنداي مالىمەتتەردەن حاباردار ەتكەن عايسا قاپاقوۆ وبلىس اۋماعىندا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارعا دا توقتالىپ ءوتتى. بۇل رەتتە ول: «قوعامدىق جانە ۇلتارالىق كەلىسىم ماسەلەلەرى بويىنشا پارتياارالىق ىنتى­ماقتاستىق شەڭبەرىندە باتىس قازاقستان وبلىستىق ءماسليحاتىندا «ىنتىماق» دەپۋتاتتىق توبى قۇرىلدى. بيىلعى جىلدان باستاپ ءوڭىردىڭ بارلىق اۋىلدىق وكرۋگتەرى مەن اۋدان ورتالىقتارىندا «بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمنىڭ جول كارتاسى» مەگا-جوباسى باستالىپ, جۇزەگە اسىرىلۋدا. باتىس قازاقستان وبلىسىندا اتالعان مەگا-جوبانىڭ اياقتالۋ كەزەڭى 1 مامىر – قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگى كۇنىنە سايكەس كەلىپ وتىر. الداعى جىلى ورال قالاسىندا قوعامدىق كەلىسىم جانە الەۋمەتتىك باستامالار ورتالىعى – دوستىق ءۇيى سالىناتىن بولادى. بۇگىندە قحا اياسىندا سالىناتىن ەتنومادەني كەشەننىڭ قۇرىلىس جوباسى بەكى­تىلدى», دەدى. سونداي-اق, ول بۇگىن­دە باتىس قازاقستان وبلىسى رە­سەي­دىڭ 5 شەكارالاس وبلىستارىندا قونىستانعان قازاق دياسپورالارىمەن ءوزارا ىنتىماقتاستىق باعىتىنداعى جۇمىستاردى جولعا قويعانىن جەتكىزدى. بريفينگ سوڭىندا جۋرناليس­تەر ادەتتەگىدەي وزدەرىنىڭ ساۋالدارىن قويدى. ماسەلەن, بۇل كۇنى جۋرناليستەردى اقتوبە قالاسىن مەكەندەيتىن سىعانداردىڭ اسسام­بلەياعا مۇشەلىككە ءوتۋ ماسەلەسىن وسىدان 3 جىل بۇرىن كوتەرۋىنە وراي, بۇگىندە بۇل ماسەلەنىڭ قالاي شەشىمىن تاپقانى قىزىقتىردى. وسى ورايدا, قازاقستان پرەزيدەنتى جانىنداعى ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق قاتىناستاردى زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى ايگۇل سادۋاقاسوۆا اقتوبە سىعاندارىنىڭ رەسمي تۇردە ءوز ەتنومادەني بىرلەستىگىن قۇرعانىن, تيىسىنشە قازاقستان حالقى اس­سامبلەياسىنا مۇشە رەتىندە قا­بىل­دانعانىن جەتكىزدى. بۇل ورايدا ول: «بۇۇ-نىڭ جەنەۆاداعى وتى­رىسىندا قازاقستانداعى سى­عاندار ماسەلەسى تۋىنداعان بولاتىن. قازىرگى ۋاقىتتا اقتوبەدە سىعانداردىڭ 2 ەتنومادەني ءبىر­لەستىگى تىركەلدى. ولار اسسام­بلەيانىڭ قۇرامىنا كىرىپ, ءوز جۇمىستارىن جالعاستىرۋدا», دەي كە­لە, ەلىمىزدەگى سىعاندار قازاقستاندىق ورتاعا بەيىمدەلگەنىن, قازىرگى تاڭدا ولاردىڭ بالالارى مەكتەپتە, جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الىپ جاتقانىن, وزدەرىن قازاقستان قوعامىنا بەيىمدەلگەن ەتنوستىق توپ رەتىندە سانايتىنىن جەتكىزدى. ءلايلا ەدىلقىزى, «ەگەمەن قازاقستان».