تۇرعىن ءۇيدى سۋبسيديالاۋ باستالدى

قۇرىلىس جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ىستەرى كوميتەتىنىڭ توراعاسى الماز ىدىرىسوۆتىڭ مالىمەتىنشە, بۇگىندە ەلىمىزدە شامامەن 600 مىڭ ادام كەزەكتە تۇر. ونىڭ 215 مىڭى حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توبىنا جاتادى. ولار – كوپبالالى وتباسىلار, ءى جانە ءىى توپتاعى مۇگەدەكتەر, جەتىم بالالار, مۇگەدەك بالالارى بار وتباسىلار.

– ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى بازاسىنىڭ دەرەكتەرىنە سايكەس وتباسى مۇشەلەرىنە شاققانداعى تابىسى ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنەن (36 018 تەڭگە) تومەن شامامەن 70 مىڭ ازامات قىسقا مەرزىم ىشىندە تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتىلۋگە ءتيىس. بۇعان 51 مىڭ كوپبالالى وتباسى, 2 مىڭ جەتىم بالا, 10 مىڭ ءى جانە ءىى توپتاعى مۇگەدەك, سونداي-اق مۇگەدەك بالالارى بار 7 مىڭ وتباسى كىرىپ وتىر. مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بولعاندىقتان ولار­دىڭ تۇرعىن ءۇي ماسەلەسىن شەشۋ ماڭىزدى, – دەيدى الماز ىدى­رى­سوۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا, جالعا العان ءۇيدى سۋبسيديالاۋ قاعي­داتى ازاماتتاردىڭ ورتاق جاۋاپ­كەرشىلىگىنە نەگىزدەلگەن. ياعني جالعا العان ءۇيدىڭ 50 پايىزى مەملەكەتتىك سۋبسيديا ەسەبىنەن جابىلادى دا, قالعان 50 پايىزىن كومەك الۋشى ءوزى تولەيدى. 70 مىڭ ازاماتقا قولداۋ كورسەتۋ ءۇشىن 50 ملرد تەڭگە قاجەت. سونىڭ ىشىندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن جۇم­سالاتىن شىعىندار شامامەن 40 ملرد تەڭگەگە تەڭ, ال جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن بولىنگەن قارجى 10 ملرد تەڭگە مولشەرىندە.

– تەتىكتى ىسكە اسىرۋ ماق­سا­تىن­دا جەكە تۇرعىن ءۇي قورىنان جالعا الىنعان تۇرعىن ءۇي ءۇشىن تولەمدەردى تاعايىنداۋ قاعي­دالارى ازىرلەندى. وتباسى بانك وپەراتور رەتىندە كەزەكتە تۇر­عان ادامداردى تۇرعىن ۇيگە مۇقتاجدىعى ولشەمشارتى بو­يىنشا جانە كىرىستەرىنىڭ بار-جوعىن اقپاراتتىق جۇيە ارقى­لى تەكسەرەدى. تەكسەرۋ بىرنەشە مي­نيسترلىكتىڭ, مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنىڭ دەرەكتەر با­زا­سىمەن ينتەگراتسيالانۋ ارقى­لى جۇزەگە اسىرىلادى. ءوتىنىم ەلەكتروندى-تسيفرلىق قولتاڭبا (ەتسق) كومەگىمەن بەرىلەدى جانە ءوتىنىش بەرۋشىنىڭ تالاپتارعا سايكەستىگى اۆتوماتتى تۇردە تەك­سەرىلەدى. ءوتىنىشتى قابىلداۋ وسى جىلدىڭ 18 ساۋىرىندە باستالدى, – دەدى كوميتەت توراعاسى.

وتباسى بانك تۇرعىن ءۇيدى جالعا الۋ تولەمدەرىن سۋبسي­ديا­لاۋ­عا وتىنىمدەر قابىلداۋدى باستاپ كەتتى. بانكتىڭ باسقارما ءتورايىمى ءلاززات يبراگيموۆانىڭ ايتۋىنشا, 18 ساۋىردە سۋبسيديا الۋعا ۇمىتكەر 17 مىڭ ادامعا ءوتىنىش بەرۋگە شاقىرتۋ رەتىندە SMS-حابارلاما جىبەرىلگەن.

– ءوتىنىم بەرۋ پروتسەسى تولى­عىمەن تسيفرلاندىرىلعان. وتى­نىش­تەر قابىلداناتىن جانە وڭ­دەلەتىن تسيفرلى پلات­فور­مانىڭ قازاقستاندا بالاماسى جوق. باعدارلاما شارتتارىنا ساي­كەس كەلەتىن قازاقستاندىقتارعا otbasybank.kz («باسپانا ماركەت» ماركەتپلەيسى) پلاتفورماسىندا ءوتىنىم بەرۋ قولجەتىمدى. العاشقى وتىنىمدەردى بەرۋ بارىسىندا بانكتىڭ IT-ماماندارى تاراپىنان جەدەل رەتتەۋدى تالاپ ەتەتىن قاتەلەر تۋىنداۋى مۇمكىن ەكەنىن ەسكەردىك. سوندىقتان ءبىرىنشى كەزەڭدە بانكتىڭ كليەنتى بولىپ سانالاتىن ۇمىتكەرلەردەن وتىنىمدەر قابىلدانا باستادى. ەكىنشى كەزەڭدە, ياعني 26 ساۋىردە وتباسى بانكىنەن تاعى 23 مىڭ ۇمىتكەرگە SMS-حابارلاما جىبەرىلدى. جالداۋ شارتتارى بويىنشا تولەمدەردى رەسپۋبليكالىق جانە وڭىرلىك بيۋدجەتتەردەن قاراجات تۇسكەننەن كەيىن ماۋسىم ايىنان باستاۋ جوسپارلانىپ وتىر, – دەدى ءلاززات يبراگيموۆا.

جالداۋ اقىسىن سۋبسيديا­لاۋعا ۇمىتكەرلەر قاتارىنداعى وتبا­سىلاردىڭ سوڭعى 6 ايداعى ورتا­شا جيىنتىق تابىسى وتباسى­نىڭ ءاربىر مۇشەسىنە شاققاندا ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنەن, ياعني 36 018 تەڭگەدەن اسپاۋى ءتيىس. سۋبسيديالاۋعا ارنالعان وتى­نىم­دەر ەتسق كومەگىمەن قابىل­دانا­تىندىقتان, ازاماتتار ەلەك­تروندى-تسيفرلى قولتاڭبانى الدىن الا الىپ قويعانى دۇرىس نەمەسە قولدانىستاعى ەتسق-نىڭ وزەكتىلىگىن تەكسەرۋى قاجەت.

– تاعى ءبىر تالاپ, سۋبسيديا الۋعا ۇمىتكەرلەر وتباسى بانكى­نىڭ كليەنتتەرى بولۋى ءتيىس. ياعني بانكتە دەپوزيتى بولۋى كەرەك جانە وتباسى بانكىنىڭ ينتەرنەت بانكينگىندە تىركەلۋى قاجەت. جيناق شوتى جوق ادامدار ونى بەينەبانكينگ نەمەسە Otbasy bank ءموبيلدى قوسىمشاسى ارقىلى اشا الادى. دەپوزيت بولاشاق تۇرعىن ۇيگە قارجى جيناقتاۋ ءۇشىن اشىلادى. دەپوزيت بولاشاقتا باسپانا الۋ ءۇشىن اشىلادى. ونى كەزەكتە تۇرعان ادام جالداۋ تولەمدەرى توقتاتىلعاننان كەيىن ساتىپ الا الادى. ال ازىرشە شاما-شارقىنا قاراي جيناقتاي بەرۋىنە بولادى. بىراق ەرتەرەك اشىلعان دەپوزيت بولاشاقتا كليەنت ءۇشىن تۇر­عىن ۇيگە قولجەتىمدىلىك ساتى­سى­نىڭ كە­لەسى ساتىسىنا ءوتۋ كەزىن­دە ار­تىق­شىلىق اكەلەتىنىن ۇمىت­پا­يىق, – دەدى ل.يبراگيموۆا.

باعدارلاماعا قاتىسۋشى ەڭ الدىمەن تولەمدى الۋ تۋرالى وتى­نىشكە قول قويادى جانە جەكە دە­رەك­تەردى جيناۋعا ءارى وڭدەۋگە كەلىسىم بەرەدى. قول قويىلعاننان كەيىن جۇيە دەرەكتەردى وڭدەپ, وتباسىنىڭ قۇرامىن انىقتايدى. سودان كەيىن كامەلەتتىك جاسقا تولعان ءاربىر وتباسى مۇشەسى otbasybank.kz سايتىندا «قوناق» رەتىندە تىركەلىپ, ەتسق ارقىلى جەكە دەرەكتەردى جيناۋ جانە وڭدەۋ كەلىسىمىنە قول قويۋى كەرەك. وسىدان كەيىن جۇيە دەرەكتەردى قاي­تادان تەكسەرىپ, ءوتىنىش بەرۋ­شىگە سۋبسيديا الۋعا كەلىسىم بەرە­دى نەمەسە سەبەبىن ءتۇسىندىرىپ, ءوتىنى­شىن كەرى قايتارادى.

– ءوتىنىش ماقۇلدانسا, حابارلامادا جالعا الۋ ايماعى, پاتەر اۋدانى, جالداۋ اقىسىنىڭ ماكسيمالدى مولشەرى مەن قاتىسۋ­شىعا تيەسىلى ەڭ جوعارى سۋبسيديا كولەمى كورسەتىلەدى. وسىدان كەيىن «پاتەر يەسى تۋرالى دەرەكتەر» بولىمىندە ءوتىنىش يەسى پاتەردى جالعا بەرۋشىنىڭ جسن نەمەسە بسن كورسەتۋى كەرەك. وسى ساتتەن پروتسەسكە جالعا الىناتىن تۇرعىن ءۇيدىڭ يەسى قوسىلىپ, ەكىنشى كەزەڭى باستالادى. باسپانانى جالعا بەرۋشى دە otbasybank.kz سايتىندا ەتسق ارقىلى تىركەلىپ, «جالعا الۋ اقىسىن سۋبسيديالاۋ» بولىمىندە دەرەكتەرىن راس­تايدى. سونداي-اق جەكە دەرەك­تەردى جيناۋ جانە وڭدەۋ تۋرالى وتىنىشكە قول قويىپ, جالعا بەرى­لەتىن پاتەردىڭ كاداسترلىق ءنومىرىن جانە قاراجات اۋدارىلاتىن 20 ساندىق شوتتى كورسەتۋى كەرەك. وسىدان كەيىن جۇيە جالداۋ شارتىن جانە تولەم كەستەسىن جاساپ شىعادى, وعان تاراپتار ەتسق ارقىلى قول قويادى. سۋبسيديا الۋعا ءوتىنىش بەرۋشى جالداۋ شارتىن تىركەگەنى ءۇشىن مەملەكەتتىك باج تولەيدى. سودان كەيىن ونىڭ جەكە كابينەتىندە تولەم كەستەسى بار جالداۋ شارتى پايدا بولادى, – دەدى بانكتىڭ باسقارما ءتورايىمى.

جالدامالى باسپانانى اركىم ءوزى ىزدەيدى. وتباسى بانك سۋب­سيديا­نى جالعا الۋ كەلىسىم­شارتى­نىڭ مەرزىمى اياقتال­عانشا اي سايىن اۋدا­رىپ وتىرادى. قۇجاتتىڭ كۇ­شىن مەرزىمىنەن بۇرىن جويۋعا, سون­داي-اق جاڭا ءۇي يەسىمەن كەلىسىم­شارت قۇرۋعا رۇقسات ەتىلگەن. بۇل جاع­دايدا otbasybank.kz پورتالىندا ءوتىنىش بەرۋ پروتسەسى قايتادان جاسالادى.

وتباسى بانك جىل سايىن سۋب­سيديا الۋشىلاردىڭ شارت­تارعا ساي كەلۋىنە مونيتورينگ جۇر­گىزىپ, تولەم ءتارتىبىن اي سا­يىن قاداعالاپ وتىرادى. ال جەر­گiلiكتi اكiمدiكتەر جالدامالى ۇيلەر مەن وندا تۇرىپ جاتقان ازاماتتاردى كەمiندە توقسانىنا بiر رەت تەكسەرەتiن بولادى. باس­پانانى جاقىن تۋىستاردان جانە جۇبايلاردان, ونىڭ ىشىندە بۇرىنعى جۇبايلارىنان جانە ەرلى-زايىپتىلاردىڭ تۋىستارىنان جالعا الۋعا, سونداي-اق قايتا جالعا وتكىزۋگە تىيىم سالىنعان.

پلاتفورما ىسكە قوسىلعان 5 كۇننىڭ ىشىندە (22 ساۋىردەگى جاعداي بويىنشا) ۇمىتكەرلەردەن باعدارلاماعا قاتىسۋ جونىندە 1 662 ءوتىنىش تۇسكەن. بۇل رەتتە 259 ءوتىنىش ماقۇلدانىپتى (جالعا بەرۋشىنىڭ دەرەكتەرى كۇتىلۋدە). 129 ءوتىنىش بويىنشا قاتىسۋشىنىڭ نەمەسە ونىڭ وتباسى مۇشەلەرىنىڭ دەرەكتەرى تەكسەرىلۋدە. 161 ءوتىنىش يەسى تەك باستاپقى دەرەكتەردى عانا ەنگىزگەن. قاتىسۋشى تاراپىنان جويىلعان وتىنىشتەر – 105.

تەكسەرۋ بارىسىندا 1 008 ءوتىنىش كەرى قايتارىلعان. كوپشىلىگى (575 ءوتىنىش) تىركەۋ كەزىندە SMS ارقىلى جىبەرىلگەن كودتى ەنگىزبەگەن. باسقا دا سەبەپتەر بار. ماسەلەن, 76 ءوتىنىش بەرۋشىنىڭ جەكە كۋالىگىنىڭ قولدانىلۋ مەرزىمى ءوتىپ كەتكەن. 61 ءوتىنىش بەرۋشىنىڭ وتباسىنىڭ ءاربىر مۇشەسىنە شاققانداعى تابىسى ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنەن جوعارى ەكەنى انىقتالعان. 52 ءوتىنىش يەسىنىڭ سالىقتىق بەرەشەگى بار بولىپ شىقتى. تەحنيكالىق سەبەپتەرگە بايلانىستى 48 وتىنىشتەن باس تارتىلعان. سونداي-اق 46 ءوتىنىش بەرۋشىگە تولەم تالاپ-تاپسىرىسى قويىلعان. 46 ادامنىڭ جىلجىمايتىن مۇلكى بار ەكەنى انىقتالعان. 36 ءوتىنىش بەرۋشى ءموبيلدى ازاماتتار بازاسىنان تابىلماعان, ال 36 ادامعا SMS جىبەرۋ/الۋ مۇمكىن بولماعان. 19 ادامنىڭ وتباسىلىق جاعدايى دۇرىس كورسەتىلمەگەن. 10 ءوتىنىش بويىنشا وتباسى مۇشەلەرى تۋرالى دەرەكتەر تابىلماعان. ەكى ادامنىڭ كەزەكتە تۇرعانى راستالماسا, 1 ءوتىنىش يەسى دەرەكتەردى وڭدەۋ كەلىسىمىنە قول قويماعان.

ماقۇلدانعان وتىنىشتەردىڭ باسىم بولىگى (96 ءوتىنىش) نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ تۇرعىن­دارىنان تۇسكەن. ەكىنشى ورىندا – شىمكەنت (51 ءوتىنىش), ءۇشىنشى ورىندا تۇركىستان وبلىسى (31 ءوتىنىش) تۇر.