ۇلت مۇراتىنىڭ ۇيىتقىسى

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ بيىلعى «قازاقستان جولى – 2050: ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق» جولداۋى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ تۇراقتى دامۋىن قامتيتىن جانە مەملەكەتىمىزدىڭ  بارلىق سالاسىنا تىڭ سەرپىن بەرەتىن, حالقىمىزدىڭ يگىلىگىن كەڭەيتەتىن ناقتى ءىس-جوسپارعا قۇرىلعان شىن مانىندەگى تاريحي قۇجات ەكەنى داۋسىز. قازاقستان عاسىرعا تاتيتىن ۇلان-عايىر تابىستارعا جەتكەن, بىراق تاريحي قىسقا جولدان ءوتتى. دەربەس دامۋ جولىنىڭ نىسانىن تاۋىپ جاڭا زاماناۋي بەلەس­كە شىقتى. ال, وسىدان 15 جىل بۇ­رىن قابىلدانعان ۇزاق مەرزىمدى «قازاقستان-2030» ستراتەگياسى بىزگە دامۋ جولىمىزدى ناقتىلاۋعا باعىت بەردى.باعدارلامادا مەجەلەنگەن 7 باعىت تولىق ورىندالدى. ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىمىزدى قورعاپ, مىڭداعان شاقىرىمدىق ەلىمىزدىڭ شەكاراسىن انىقتاپ, دەربەس مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىگىمىز ساقتالدى. ساياسي تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى قۇرىلىپ, ەلىمىزدەگى تۇراقتىلىق پەن ۇلت­ارالىق تاتۋلىق ورنىقتى. ەل ەكونوميكاسى وركەندەپ, دۇنيە جۇزىندەگى دامىعان 50 ەلدىڭ قاتارىندامىز. عىلىم مەن بىلىمگە, دەنساۋلىق ساقتاۋعا باسا نازار اۋدارىلىپ, جاڭا مەكتەپتەر, اۋرۋحانالار, با­لا­باقشالار سالىندى. مۇنىڭ ءوزى ۇزاق مەرزىمگە جوسپارلانعان «2030» ستراتەگياسىنىڭ مەجەسىنەن بۇ­رىن ورىندالعانىنىڭ بەلگىسى. بارشامىزعا بەلگىلى, ءومىر ساپاسى تىكەلەي ءبىلىم ساپاسىنا بايلانىستى. ال ساپالى ءبىلىم تەك قانا عىلىم ارقىلى بەرىلەدى. 2050 جىلعا قاراي الەمدەگى 30 وزىق مەملەكەتتىڭ قاتارىنا قوسىلۋدىڭ باستى فاكتورى دا عىلىم ەكەنى ايان. مەملەكەت باسشىسى ءوزىنىڭ جىل سايىنعى جولداۋلارىندا عىلىم مەن ءبىلىم سالاسىنا ايرىقشا كوڭىل ءبولىپ كەلەدى. بۇل جولعى جولداۋىندا وعان تەرەڭ ەكپىن بەردى. «عىلىمي قامتىمدى ەكونوميكا قۇرۋ, ەڭ الدىمەن, قازاقستان عىلىمىنىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ قاجەت. بۇل باعىت بويىنشا ۆەنچۋرلىك قارجىلاندىرۋ, زياتكەرلىك مەنشىكتى قورعاۋ, زەرت­تەۋ­لەر مەن يننوۆاتسيالاردى قولداۋ جونىندەگى زاڭنامانى جەتىلدىرۋ كەرەك. عىلىمدى قارجىلاندىرۋ كولەمىن بىرتىندەپ ارتتىرىپ, ونى دامىعان ەلدەردىڭ كورسەتكىشتەرىنە جەتكىزۋ جونىندە ناقتى جوسپار قۇرۋ كەرەك», دەدى ەلباسى. بۇل سالادا عىلىمي ورتا­لىق­تاردا, بەلدى ۋنيۆەرسيتەتتەردە, ونىڭ ىشىندە ش.ءۋاليحانوۆ اتىن­داعى كوكشەتاۋ مەملەكەتتىك ۋني­ۆەرسيتەتىندە دە بەلگىلى ءبىر دەڭ­گەيدە جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ عىلى­مي-زەرتتەۋ باعىتتارى قازاقستان عى­لىمىنىڭ دامۋى مەن ايماق­تىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىنىڭ باسىم­دىقتارىمەن سايكەس كەلەدى. وسى­عان وراي, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ بايقاۋلارىندا ۋاقىت تالابىنداعى 11 جوبا ءجۇ­زە­گە اسىرىلىپ كەلەدى. گرانت­تىق قارجىلاندىرۋ 4 باسىم با­عىت­قا توپتاستىرىلعان: ەنەرگەتيكا (2), اقپاراتتىق جانە تەلەكو­م­مۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار (1), ەلدىڭ زياتكەرلىك الەۋەتى (6), ءومىر تۋرالى عىلىم (1), باعدارلامالىق-ماقساتتى قارجىلاندىرۋ (1). ەگەمەن ەلىمىزدىڭ عىلىمىنا وراسان زور ۇلەس قوسىپ جۇرگەن ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى ۋ.ساعالبەكوۆ, ءا.قۇسايىنوۆ, ح.بايشاعىروۆ, ي.كوستيكوۆ, ت.ەسەنەەۆ, ت.سەيىل­حا­نوۆ, و.انيششەنكو, ب.جاحينا, س.جامبەك جانە باسقالارى ىزدەنىس ۇلگىسىن تانىتۋدا. ماسەلەن, ۋني­ۆەر­سيتەتتىڭ جاڭا جوباسى رەتىندە بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ءابىلجان قۇسايىنوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن ۆ.ي.ۆەرنادسكي اتىنداعى «نووسفەرا» ەۋرازيالىق تۇراقتى دامۋ ورتالىعىنىڭ بولىمشەسى قۇرىلدى. مۇنىمەن قوسا, ەلباسىنىڭ باستاماسى بويىنشا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ عىلىمي-تەحنيكالىق دامۋىنىڭ باسىمدىقتارىنا سايكەس, 2009 جىلدىڭ 17 ساۋىرىندە قۇرىلعان ين­جە­نەرلىك بەيىندەگى يامر-سپەك­تروسكوپيا زەرتحاناسى دوتسەنت تولەگەن سەيىلحانوۆتىڭ باسشى­لىعىمەن جۇمىس ىستەيدى. ال, 2004 جىلدان باستاپ ۋني­­ۆەرسيتەتىمىزدە تەحنيكا عى­لىم­­دارىنىڭ دوكتورى, ەقعحا اكا­دەميگى حايروللا بايشاعىروۆتىڭ جە­تەكشىلىگىمەن ەنەرگو ۇنەمدەۋ جانە ءتيىمدى ەنەرگەتيكالىق تەحنولوگيالار لابوراتورياسى جۇمىس ىستەۋدە. جاڭا عىلىمي باستاما ساناتىندا كمۋ-ءدىڭ جانىنان تاريح جانە گۋمانيتارلىق عىلىمدار باعىتى بويىنشا, پروفەسسور قادىرجان ءابۋوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن ايماقتىق عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى اشىلدى. يننوۆاتسيالىق قىزمەتتى بەل­سەندىلەندىرۋ ءۇشىن جانە كەڭەيتۋ ماقساتىندا 2012 جىلدىڭ اقپان ايىندا س.سادۋاقاسوۆ اتىنداعى اگرارلىق-تەحنيكالىق ينستيتۋتتىڭ بازاسىندا جاس عالىم ەرمەك ساعال­بەكوۆتىڭ جەتەكشىلىگىندەگى اگروي­ن­نوۆاتسيالاردىڭ عىلىمي زەرتحاناسى اشىلدى. وسىناۋ عىلىمي ورتادا شىنىعىپ, ءتالىم-تاربيە الىپ جۇرگەن جاس عالىمدار مەن ستۋدەنتتەر قاتارى قالىڭداي تۇسۋدە. قازىرگى تاڭدا ءبىلىم وردامىزدا دايارلاناتىن مامانداردىڭ وقۋ جوسپارلارىن ەۋروپالىق ستان­دارت­تارعا سايكەستەندىرۋگە, اكادە­ميالىق دارەجەلەردىڭ حالىق­ارا­لىق دەڭگەيدە مويىندالۋىنا, كرەديتتىك تەحنولوگيا بويىنشا سى­ناق­تاردىڭ بىرلىك جۇيەسىن ەنگىزۋ ارقىلى اكادەميالىق ۇتقىر­لىقتى قامتاماسىز ەتۋگە, قوس ديپ­لومدىق ءبىلىم باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك تۋىپ وتىر. 2005 جىلى ۋنيۆەرسيتەت ساپا مەنەدجمەنتى جۇيەسىن ەنگىزدى. جوو-نىڭ وقۋ, تاربيە, كادر­لىق, قارجىلىق جانە باسقا دا ۇدە­رىستەرىنىڭ جوعارى دەڭگەيىن راستايتىن يسو: 9001-2000 باعامى حالىق­ارالىق ستاندارت تالاپتارىنا سايكەس قايتا سەرتيفيكاتتاۋدان ءساتتى ءوتتى. ۋنيۆەرسيتەت PLATONUS وقۋ ۇدەرىسىنىڭ ەلەكتروندى باسقارۋ جۇيەسىن قولدانادى. قازىرگى ۋاقىت­تا بۇل ەلەكتروندى جۇيە وقۋ ۇدەرى­سىنىڭ ماڭىزدى بولىكتەرىنىڭ بىرىنە اينالعان. ەۋروپالىق ءبىلىم بەرۋ كەڭىس­تى­گىنە ەنۋدىڭ نەگىزگى فاكتورى – حالىقارالىق كەلىسىم جانە اكا­دە­ميالىق ۇتقىرلىق (ينتەگراتسيا) باعدارلاماسى. بۇل باعدارلاما دا بەلسەندى تۇردە جۇزەگە اسىرىلۋدا. ۋنيۆەرسيتەتىمىز «Erasmus mundus», «تەمپۋس» باعدارلامالارى بويىنشا رەسەي, لاتۆيا, ۇلى­بري­تانيا, چەحيا, ۋكراينا, گەر­ما­نيا, پولشا, يتاليا, يسپا­نيا, ءوز­بەكستان, قىرعىزستان ەلدە­رى­نىڭ جانە رەسپۋبليكامىزدىڭ بەل­دى ۋني­ۆەر­سيتەتتەرىمەن بايلانىس ور­ناتقان. مۇنىڭ جەمىستى قايتا­رى­مى رەتىندە وتكەن جىلى «ەۋروپا­لىق ساپا» حالىقارالىق سىيلى­عى­نا يە بولعانىمىزدى ايتۋعا بولادى. سونداي-اق, بىلتىر ۋني­ۆەر­سيتەتىمىزدە TEMPUS CIBELES جانە EPASAT باع­دار­لامالارى بويىنشا رەسۋرستىق ورتالىقتاردى اشۋ سال­تا­ناتى ءوتتى. «بولاشاق» مەملە­كەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا وقىتۋشىلار مەن ستۋدەنتتەر شەتەلدەرگە بارىپ, ءبىلىم الادى, تاعىلىمدامالاردان ءوتىپ ءجۇر. سونداي-اق, بىرنەشە ميلليون تەڭگەلىك وننان استام عىلىمي جوبالاردى ۇتىپ الۋعا قول جەتكىزدىك. تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇر­سۇلتان نازارباەۆ ءاردايىم ەلدىڭ رۋحاني, مادەني دامۋىنا ەرەكشە ءمان بەرىپ وتىرادى. ونىڭ ىشىندە ءتىل ماسەلەسىنە بايلانىستى سىندارلى ساياساتتىڭ جۇرگىزىلىپ وتىرعانى بولاشاق سوقپاقتارىنىڭ سارالىعىن ايقىندايدى. بۇل جولعى جولداۋدا دا قازاق ءتىلىن عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ, ينتەرنەتتىڭ تىلىنە اينالدىرۋ قاجەتتىگى ايتىلدى. وسى ورايدا, تىلگە ۇنەمى قولداۋ كورسەتۋمەن قاتار, ءوزىمىزدى ءاردايىم قامشىلاپ وتىرۋ قاجەتتىگىن دە ەسكەرتتى. ۋنيۆەرسيتەتىمىزدە وسى ۇدەدەن شىعۋ ءۇشىن كوپتىلدىلىكتى دامىتۋ ءبولىمى قۇرىلىپ, «بولاشاق» باعدارلاماسى اياسىندا شەت ەلدەردە تاعىلىمدامادان وتەتىن وقىتۋشىلار مەن ستۋدەنتتەرگە ارنالعان «قازتەست», «IELTS» باع­دارلامالارى بويىنشا دايىندىق كۋرستارىن جۇيەلى وتكىزىپ ءجۇر. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى اتاپ وتكەن تاعى ءبىر ماسەلە – شاكىرتاقىنىڭ ءوسۋى. ياعني 2016 جىلدان باس­تاپ ونىڭ مولشەرى كوتەرىلىپ, جاق­سى ءۇردىس جالعاسىن تابا بەرەتىن بولادى. مۇنى ستۋدەنتتەر قاۋى­مىنا, قازاقستاننىڭ بولا­شاعىنا, ونىڭ ينتەللەكتۋالدى بولاشاعىنا قۇيىلعان ينۆەستيتسيا, ۇلكەن قولداۋ دەپ تۇسىنەمىز. وسى ورايدا, اقمولا وبلىسىنىڭ اكىمى ق.ايتمۇحامەتوۆ ۋنيۆەرسيتەت ۇجىمىمەن, ستۋدەنتتەرىمەن كەز­دەسۋ وتكىزىپ, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ بيىك ناتيجەلەرىنە ريزاشىلىق ءبىل­دىر­گەنىن ايتقىم كەلەدى. وبلىس اكىمدىگى تاراپىنان وتكەن جىلى 61 ستۋدەنتكە شاكىرتاقى بەرىل­گەن بولاتىن, سولارعا بيىل تاعى 51 ستۋدەنت قوسىلدى. بۇل ۇكىمە­تى­مىز­دىڭ جاستارىمىزعا دەگەن جانا­شىر­لىعىنىڭ, ولاردىڭ جاعدايىنا ۇنەمى كوڭىل ءبولىپ وتىرعاندىعىنىڭ بەلگىسى ەكەندىگى ءسوزسىز. مۇنىمەن قوسا, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ىشكى مۇمكىنشىلىگىن بارىنشا كەڭەيتۋ, ستۋدەنتتەردىڭ ەركىن ءارى سا­پالى ءبىلىم الۋ ماسەلەلەرىن نىعايتۋ ماقساتىندا دا قىرۋار جۇ­مىس­تار اتقارىلۋدا. زامان تالا­بىندا جابدىقتالعان جاڭا كابينەتتەردىڭ كوپتەپ اشىلىپ, ستۋ­دەنتتەر تۇراعى – جاتاقحانانىڭ جىلۋ جۇيەسى, تۇرمىسى, تازالىعى, ءتارتىبى ءتۇزۋ جولعا قويىلعان. اعىمداعى جىلى ۋنيۆەرسيتەت ۇجىمى مەن پەداگوگيكالىق جاس­تار ۇيىمىنىڭ دەلەگاتسياسى, ءبىلىم باسقارماسىنىڭ ماماندارىمەن بىرلەسىپ, وبلىستىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردىڭ الەۋمەتتىك بەيىمدەلۋ جانە وڭالتۋ ورتالىعىمەن ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىق ءجو­نىن­دە كەلى­سىم­شارت جاسالدى. سو­نى­مەن قاتار, بيىلعى جى­لى ۋني­ۆەر­­­سيتەت باسشىلىعى مەن اق­پا­رات­­تىق-ناسيحاتتاۋ توبى بۋرا­­باي اۋدانىنداعى قارت­تار مەن مۇگەدەكتەر ۇيىنە ەلبا­سى ن.ءا.نا­زار­باەۆتىڭ حالىق­قا جول­داۋىن ناسيحاتتاۋ, قايى­رىم­دىلىق كومەگىن كورسەتۋ جۇمىس­تارىن جۇرگىزىپ, كونتسەرت قويدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ بيىل­عى «قازاقستان جولى – 2050: ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق» جول­­داۋىندا ايتىلعانىنداي, ەلى­مىز­دى ەرتەڭگى ەرەن ىستەرگە باستايتىن بۇگىنگى ءبىلىمدى دە بىلىكتى, سالا­مات­­تى ۇرپاق. ويتكەنى, بولاشاق ءتار­­بيە­لى, ەلجاندى جاستاردىڭ قولىن­دا. ساعىنتاي ەلۋباەۆ, ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى كوكشەتاۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى. اقمولا وبلىسى.