جاڭا زاڭ جوباسى نەسىمەن ەرەكشە؟

قازىر نە كوپ, داۋ كوپ. ال سول داۋلاردىڭ ءبارىن ءبىرىن قالدىرماي «وگىزدى دە ولتىرمەي, اربانى دا سىندىرماي» ارا جىگىن ءدال تاۋىپ, ءادىل شەشىپ بەرە الاتىنداي مىقتى زاڭ كەرەك. مىنە, بۇگىندە سونداي نەگىزى قيسىندى زاڭداردىڭ قاراسى دا كورىنىپ قالدى. سونىڭ ءبىرى – ازاماتتىق ءىس جۇرگىزۋ كودەكسىنىڭ جوباسى. وندا ازاماتتىق ىستەر بويىنشا سوت تورەلىگىن جۇزەگە اسىرۋدا تۋىندايتىن قوعامدىق قاتىناستاردى رەتتەۋ جانە ازاماتتىق سوت ءىسىن جۇرگىزۋدەگى سۋديانىڭ ءرولى قايتا باعامدالعان. اتاپ ايتقاندا, ازاماتتىق ىستەردى قاراۋ تاراپتاردىڭ جارىسپالى ءسوز سويلەۋى نەگىزىندە جۇرگىزىلىپ, سۋديانىڭ سوت تالقىلاۋىنا نەگىز بولعان ماسەلەنى باقىلاۋداعى قۇزىرەتى ازداعان دەڭگەيدە عانا ساقتالاتىن بولادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ جىل سايىنعى جولداۋلارىندا جانە ەلىمىزدىڭ 2010-2020 جىلدارعا ارنالعان قۇقىقتىق ساياسات تۇجىرىمداماسىندا سوت تورەلىگىن قامتاماسىز ەتۋ, ازاماتتىق سوت ىسىنە قاتىسۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن بارىنشا ساقتاۋ, ازاماتتاردىڭ بۇزىلعان قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن دەر ۋاقىتىندا قورعاۋ جانە قالپىنا كەلتىرۋ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە كوڭىل بولىنگەن. وتكەن جىلعى قاراشادا بولعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى سۋديالارىنىڭ VI سەزىندە ەلباسى سوت جۇيەسىن ودان ءارى دامىتۋ مەن ازاماتتىق ءىس جۇرگىزۋ زاڭناماسىن جەتىلدىرۋدى تاپسىرعانى جانە بەلگىلى. مىنە, وسى ورايدا ازاماتتىق ءىس جۇرگىزۋ كودەكسىنىڭ جوباسى سوتتاردىڭ ازاماتتىق ىستەردى قاراۋ كەزىندەگى تيىمدىلىگىن, شاپشاڭدىعى مەن مىنسىزدىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان, بۇل ءوز كەزەگىندە سوت تورەلىگىن جۇزەگە اسىرۋ ساپاسىنا, سوت بيلىگىنىڭ تۇبەگەيلى تاۋەلسىزدىگىن ودان ءارى نىعايتۋعا سەپتىگىن تيگىزىپ, قازاقستاننىڭ الەمدەگى نەعۇرلىم دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋىنە ىقپال ەتەتىن بولادى. كودەكستىڭ جاڭا رەداكتسياسىندا سوت ىسىنە قاتىسۋشىلار مەن سۋديالاردىڭ پروتسەسسۋالدىق قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرىنىڭ شىنايى تەڭگەرىمى كوزدەلگەن. جوعارىدا ايتقانىمىزداي, داۋ­لاردى رەتتەۋدىڭ سوتتان تىس تەتىكتەرىن دامىتۋ ءۇشىن جەكەلەگەن ساناتتار بويىنشا «داۋلاردى سوتتان تىس رەتتەۋ» دەگەن جاڭا تاراۋ ەنگىزىلەدى. كاسىبي وكىلدىك ەتۋ ينستيتۋتىنىڭ ماسەلەسى وزەكتىلەنە ءتۇستى. جوباعا سايكەس تاراپتاردىڭ مۇددەسى ءۇشىن باسقا ادامداردىڭ سوتقا قاتىسۋ مۇمكىندىگى ساقتالادى, بۇل رەتتە كريتەري رەتىندە ولاردىڭ جوعارى زاڭگەرلىك ءبىلىمىنىڭ مىندەتتى تۇردە بولۋى بەلگىلەنەدى. جوعارعى سوتقا سوت اكتىلەرىن قايتا قاراۋعا ءوتىنىش بەرەتىن تاراپتاردىڭ مۇددەسىن ءبىلدىرۋ ءتيىستى اككرەديتتەۋدەن وتكەن ادۆوكاتتارعا بەكىتىلەدى. كاسساتسيالىق ساتىداعى سوتتىڭ ىستەردى اپەللياتسيالىق ساتىداعى سوتتىڭ جاڭادان قاراۋىنا جىبەرۋ نەگىزدەرى ازايتىلدى. مۇنداي  ەرەجە بارلىق سوت ساتىلارىندا مەملەكەتتىك باجدىڭ ەنگىزىلۋىمەن ۇيلەسەدى. تاتۋلاستىرۋ راسىمدەرىن كەڭىنەن قولدانۋ جانە ازاماتتىق سوت ءىسىن جۇرگىزۋ مىندەتتەرىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا جوبادا داۋ­دى بەيبىت رەتتەۋگە ىقپال ەتۋ كوزدەلەدى. «تاتۋلاستىرۋ راسىمدەرى» دەگەن بولەك تاراۋدا مەدياتسيا تارتىبىمەن داۋدى شەشۋگە باعىتتالعان بىتىمگەرشىلىك كەلىسىمدەر مەن شارتتار جاساۋدىڭ راسىمدەرى مەن سالدارىن ەگجەي-تەگجەيلى رەتتەۋ قاراستىرىلادى. بۇعان قوسا, جوبادا ازاماتتىق ىستەردى قاراۋ ءتارتىبىن جەڭىلدەتۋگە, سونىڭ ىشىندە سوتتار قىزمەتىندە تەحنيكالىق قۇرالداردى كەڭىنەن قولدانۋ ارقىلى وڭايلاتۋعا باعىتتالعان ەرەجەلەر بار. كوزدەلىپ وتىرعان بارلىق شا­رالار حالىقتىڭ الەۋمەتتىك تۇر­عىدان ءالسىز توپتارىنىڭ مۇددەسىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەتتىلىگىن ەسكەرە وتىرىپ, قابىلداناتىن بولادى. جاڭا رەداكتسياداعى ازاماتتىق ءىس جۇرگىزۋ كودەكسى جۇرتشىلىقتىڭ كەڭىنەن تالقىلاۋىنا شىعارىلدى. زاڭ جوباسى جوعارعى سوتتىڭ ينتەرنەت-رەسۋرسىنا ورنالاستىرىلدى. بارلىق ەسكەرتۋلەر مەن ۇسىنىستار زاڭ جوباسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ كەزىندە ەسكەرىلەتىن بولاتىنىن  جوعارعى سوت تا حابارلاپ وتىر. الەكساندر تاسبولاتوۆ, «ەگەمەن قازاقستان».