سول سەبەپتى تاۋلىك بويى ءتۇڭىلىپ-تورىعىپ, ءتورت قابىرعانىڭ ىشىندە قامالىپ, كارىپتىڭ كۇيىن كەشكەننەن گورى زاعيپ جاندار مادەني-رۋحاني ءومىر سۇرۋگە بەيىم كەلەدى: زاۋقى سوققاندا كونتسەرتكە بارىپ ءان تىڭداپ, سۇيىكتى اقىن-جازۋشىسىنىڭ اۆتورلىق كەشىنە قاتىسىپ, كىتاپحانا جاعالاپ, مۋزەي ارالاپ, قىلقالام شەبەرلەرىنىڭ قالامىنان تۋعان شەدەۆرلەردى تاماشالاعاندى ەرمەك ەتەدى. ءيا, ءيا, تاپ سولاي, بىلايعى جۇرت بىلمەيتىن دە بولار, قوس جانارىنان ايىرىلعانداردىڭ كوپشىلىگى مۋزەي ارالايدى.
مۋزەيدە تۇرعان كارتينالاردى, ەكسپوناتتاردى قولمەن ۇستاۋعا بولمايتىنى كوپشىلىككە ءمالىم. بۇل – مەكەمەنىڭ باستى تالابى. ال مۋزەيدەگى مىڭداعان ەكسپوناتتاردىڭ اراسىندا ءجۇرىپ, مىسالى, حالىق سۋرەتشىسى مولداحمەت كەنباەۆتىڭ «اساۋدى قۇرىقتاۋ» اتتى اتاقتى كارتيناسىنىڭ الدىنا كەلگەندە زاعيپ جان نە سەزىنەدى؟ كەڭ جازيرا القاپتا قوس قاپتالىنان قۋىپ ءجۇرىپ قىل موينىنا قۇرىق سالىپ جۋاسىتقىسى كەلگەن ەكەۋگە ەركىندىگىن بەرمەي, ەن دالاعا قاراي باسىن الىپ قاشقان اساۋ اقبوزدىڭ جايىن ول قالاي ۇعىنادى؟ وتە وڭاي.
ينكليۋزيۆتى جوبالار اياسىندا ءا.قاستەەۆ اتىنداعى ونەر مۋزەيىندەگى ءار تۋىندىنىڭ جانىندا QR-كود ورناتىلعان. مۋزەي تاماشالاعان ادام تەلەفونىن كودقا جاقىنداتسا, وسى ەكسپوناتتىڭ تاريحى تۋرالى اۋديوجازبا ىسكە قوسىلادى. بۇعان قوسا گيد مامان اۆتور مەن كارتينا تۋرالى كەڭ اۋقىمدى اقپارات بەرەدى. ەڭ باستىسى, قولمەن ۇستاۋعا تىيىم سالىنعان كارتينادا نە بەينەلەنگەنى گيپستەن جاسالعان كوشىرمە ءمۇسىن تۇرىندە قويىلعان. جانارىن تۇمان تۇمشالاعان زاعيپ ادامعا ەڭ ءتيىمدىسى دە وسى – مايلى بوياۋمەن كەنەپكە سالىنعان سۋرەتتى گيپستەن يلەنىپ جاسالعان ءمۇسىن تۇرىندە ارعىماقتىڭ باسىن, جالىن, جىگىتتەردىڭ قولىن, قۇرىعىن, ساقال-مۇرتىن قولىمەن سيپاپ سەزىنە تۇرىپ, QR-كود تەتىگىن باسىپ, قۇلاعىنداعى اۋديودىبىس ارقىلى جىلقىنىڭ كىسىنەگەنىن, تۇياعىمەن دالا ءتوسىن دۇبىرلەتكەنىن, جىلقىشى جىگىتتەردىڭ ايعايىن, شىبىن-شىركەيدىڭ ىزىڭىن ەستي الادى. قابىرعاعا ىلىنگەن تاقتايداي تەگىس كارتينا قول استىندا ويلى-قىرلى, كەدىر-بۇدىر كولەمدى مۇسىنگە اينالىپ شىعا كەلگەنى ءوز الدىنا, ەندى كارتيناداعى بەينە ءتىل قاتادى. بۇل «كارتينانىڭ رەلەفتى مودەلى» نەمەسە 3D كوشىرمە دەپ اتالادى. زاعيپ جاننىڭ قارۋى – كوز ەمەس, قول, جۇرەك بولعاندىقتان, ماماندار ويلاپ تاپقان بۇل «نوۋ-حاۋدى» ولار قۋانا قابىلداعان. ەلىمىزدە مۇنداي مۇمكىندىككە يە 6 مۋزەي بار.
ەكى كوزى شىراداي جانعان, قول-اياعى بالعاداي, ون ەكى مۇشەسى ساۋ قالىپتى ادام ءوزىن قورشاعان كەڭىستىكتى كىشكەنتاي نۇكتەدەن باستاپ كولەمدىگە اينالعانعا دەيىن نەمەسە جالپىدان جالقىعا دەيىن كورە الادى. ال مۇمكىندىگى شەكتەلگەن زاعيپ جانعا كەڭىستىك كولەمدىدەن باستالىپ كىشىرەيىپ بارىپ بەزبەندەلەدى. وسى سەبەپتى مۋزەي تاجىريبەسىندەگى وسىنداي ينكليۋزيۆ جاڭالىقتاردى جەتىلدىرە ءتۇسۋ ۋاقىت تالابىنا اينالىپ وتىر. سەبەبى 3D تەحنولوگيا جەتىستىگى «قولمەن ۇستاۋعا بولمايدى!» دەگەن ەكسپونات پەن تاماشالاۋشى ادام اراسىنداعى تىيىمدى تەز ارادا الاستاي الادى. مۇنداي اۋديوگيد جەتىستىگى تەك زاعيپ جاندارعا عانا ەمەس, قوعامداعى وزگە توپتاعى ادامدار ءۇشىن دە ماڭىزدى. «كوزبەن كورگەن اسەردى قولمەن ۇستاپ تولىقتىرا ءتۇسۋ ءۇشىن اسا قاجەت» دەپ ەسەپتەيدى ماماندار.
مۇمكىندىگى شەكتەۋلى زاعيپ جاننىڭ ءار كۇنى ۇيرەنۋمەن وتەدى. جورگەكتەن جاڭا شىعىپ, بەيمالىم الەممەن تانىستىعىن باستاعان بالاعا «بايقا, سۋ ىستىق, كۇيىپ قالاسىڭ» دەگەن ءسوزدىڭ ماعىناسىن اتا-اناسى قالاي ۇيرەتسە, قارا تۇنەك ىشىندە ءومىر سۇرەتىن ادامدار دا فيلوسوفيالىق, پسيحولوگيالىق ۇعىمدارمەن تانىسۋ ءۇشىن سونداي قاجىرلىلىقتى قاجەت ەتەدى. كىلەم دەگەن قانداي بولادى؟ ول نەدەن جاسالادى؟ ءجىپ قالاي يىرىلەدى؟ ورنەك دەگەن نە؟ ونىڭ ءتۇسى قالاي ۇيلەسەدى؟ بالالار ءجيى قوياتىن «ول كىم؟ بۇل نە؟» دەگەن سۇراق ينكليۋزيۆ ءبىلىمدى قاجەتسىنەتىن الەۋمەتتىك ورتانىڭ سۇرانىسىنا وراي مۋزەي تاجىريبەسىندە ءبىرشاما شەشىمىن تاپقانىن ءا.قاستەەۆ مۋزەيىندەگى جادىگەرلەرمەن تانىسۋ بارىسىندا كوز جەتكىزدىك. مۋزەيدەگى كىلەم ەكسپوناتتارىنىڭ رەلەفتى رەپليكاسى وسى تەحنولوگيا بازاسىندا جاقسى دامىعان. 3D تەحنولوگياسىنىڭ ناتيجەسىندە تەرىدەن جاسالعان بۇيىمدار, تەمىر, مىس, جەز, التىن, كۇمىستەن سوعىلعان اشەكەيلەر دە زاعيپ جانداردىڭ قىزىعا تاماشالايتىن جادىگەرلەرىنە اينالعان. ەندى كوزبەن كورە المايتىن ەكسپوناتتى قولمەن ۇستاپ سەزىنۋدى ويلاپ تاپقان وسى سالانىڭ ماماندارى 3D مەن QR-كود مۇمكىندىگىنە قوسىمشا ءيىس سەزىمىن ەنگىزۋدى ويلاستىرىپ وتىر. ءدال سول «اساۋدى قۇرىقتاۋ» كارتيناسىنىڭ جانىنا كەلگەندە ونىڭ مۇرنىنا اتتىڭ اششى تەرىنىڭ ءيىسى, دالا گۇلدەرىنىڭ ءيىسى كەلىپ, قىلقالامنان تۋعان بەينەنىڭ قۇنى مەن اسەرىن ودان سايىن ارتتىرا تۇسپەك.
ينكليۋزيۆتى جوبالار اياسىن كەڭەيتە ءتۇسۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك ونەر مۋزەيىنىڭ «مۋزەيدىڭ قولجەتىمدى ورتاسىن جانە بارلىق ادامنىڭ مادەني ومىرگە تەڭ قاتىسۋىن قامتاماسىز ەتۋ» تاقىرىبىندا دوڭگەلەك ۇستەل ۇيىمداستىرۋداعى باستى سەبەپ تە وسى – ۇزدىكسىز جەتىلدىرۋدى قاجەتسىنەتىن جۇيەگە قاتىستى ماڭىزدى ماسەلەلەردى ماماندارمەن بىرلەسە تالقىلاۋ. سەبەبى مۇراجاي كوپشىلىكتىڭ ەڭ كوپ باراتىن مادەني مەكەمەلەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە الەۋمەتتىك توبى مەن مارتەبەسىنە قاراماستان, قولجەتىمدى كەڭىستىكتىڭ ۇلگىسى بولىپ وتىر جانە جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى جاندارعا قىزمەت كورسەتۋدى قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىنە نەمقۇرايدى قاراي المايدى. ءا.قاستەەۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك ونەر مۋزەيى ديرەكتورىنىڭ عىلىم ىستەرى جونىندەگى ورىنباسارى سۆەتلانا كوپجانوۆانىڭ مودەراتورلىعىمەن وتكەن باسقوسۋدا كەزدەسۋگە كەلگەن شىعارماشىلىق وكىلدەرى جاڭا جانە ىسكە اسىرىلىپ جاتقان الەۋمەتتىك-ينكليۋزيۆتى جوبالارمەن تانىستى. سونىڭ ءبىرى – جانارى كومەسكى تارتقان, كوزى كورمەيتىن ادامداردىڭ وقۋىنا ارنالعان رەلەفتى-نۇكتەلى برايل شريفتىمەن باسىلعان جول كورسەتۋ انىقتاما قۇرالى. بۇل قۇرال ارقىلى مۋزەي تاماشالاۋعا كەلگەن ادام وزىنە قاجەتتى نىساندى تەز تاۋىپ الۋىنا مۇمكىندىك بار. ارحيتەكتۋراداعى, كينورەجيسسۋراداعى, بەينەلەۋ, ءمۇسىن ونەرىندەگى, ءبىلىم بەرۋدەگى ينكليۋزيۆتى جوبالاردى جاڭا ساپاعا كوتەرۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىنەن تۇسپەۋگە ءتيىس جانە بۇعان قوعامنىڭ دا نازارىن اۋدارۋ كەرەك. مۋزەي ماماندارى مەن جۇرتشىلىقتىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرۋ مۋزەي قۇرالدارى ارقىلى مۇگەدەك ادامداردى الەۋمەتتەندىرۋ جانە شىعارماشىلىق وڭالتۋ تاجىريبەسىن جەتىلدىرۋگە, سونداي-اق مۇراجايدا قولجەتىمدى ورتا قۇرۋعا ساپالى وزگەرىستەر ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بىراق ماماندار ويلاستىرىپ وتىرعان ءدال وسى جەتىستىككە قول جەتكىزۋ ءۇشىن ۇكىمەت تاراپىنان ۇلكەن قولداۋ, قىرۋار قاراجات قاجەت.
