بىلتىر «ارايلى اقتوبەدەن – كيەلى تۇركىستانعا» تاقىرىبىمەن اقتوبە توپىراعىنان تۇلەگەن اقىن جازۋشىلار مەن تاريحي تۇلعالاردىڭ شىعارمالارى مەن جۇرگەن جولىن ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا كەلگەن رۋحاني كەرۋەن كوشى دە تۇركىستاندىق زيالى قاۋىم وكىلدەرى مەن كىتاپسۇيەر وقىرمانداردىڭ العىسىنا يە بولعان-دى. «التىن بەسىك اقتوبەدەن – ەر تۇرىكتىڭ بەسىگى تۇركىستانعا» تاقىرىبىنداعى بيىلعى ساپارلارىنىڭ دا اۋقىمى كەڭ.
تۇركىستان قالاسىندا «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ بەس جىلدىعىنا وراي اقتوبە وبلىسىنىڭ مادەنيەت كۇندەرى ءوتتى. وبلىس ورتالىعىنىڭ تۇرعىندارى مەن قوناقتارىنا اقتوبە ءوڭىرىنىڭ تىنىس-تىرشىلىگى تانىستىرىلدى, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى, بىرقاتار مادەني جانە ويىن-ساۋىق ءىس-شارالارى ۇسىنىلدى. ال ەتنواۋىل اۋماعىندا قولدانبالى ونەر شەبەرلەرىنىڭ كورمە-جارمەڭكەسى, شەبەرلىك ساباقتارى, وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۇراجايى قورىنىڭ ەتنوگرافيالىق كوللەكتسياسىنىڭ كورمەسى, تەاترلاندىرىلعان كورىنىس, ءداستۇرلى ورىنداۋشىلاردىڭ كونتسەرتتىك باعدارلامالارى ءوتتى. جەرگىلىكتى جۇرت «كەرۋەن ساراي» تۋريستىك كەشەنىندە اقتوبەلىك انشىلەردىڭ «التىن ايماق – اقتوبە» كونتسەرتتىك باعدارلاماسىن تاماشالادى. ال تۇركىستان مۋزىكالىق دراما تەاترىندا ع.جۇبانوۆا اتىنداعى فيلارمونيا ۇجىمى ازىرلەگەن ي.ساپاربايدىڭ «سىعان سەرەناداسى» مۋزىكالىق سپەكتاكلى, قازاق تاريحىنداعى ەڭ جارقىن كەزەڭ – التىن وردانىڭ 750 جىلدىعى اياسىندا ساحنالانعان ءور رۋحتى باتىردىڭ ەرلىگىن دارىپتەيتىن تۇڭعىش قويىلىم – «ەر ەدىگە» ەتنوفولكلورلىق تاريحي دراماسى ساحنالاندى. قازاق تاريحىنان سىر شەرتەتىن سپەكتاكلگە وبلىس تۇرعىندارى مەن قوناقتارى, اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى وڭداسىن ورازالين مەن تۇركىستان وبلىسىنىڭ اكىمى ومىرزاق شوكەەۆ قاتىستى. وتانعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك, اماناتقا ادالدىق, سەرتكە بەرىكتىك, بىرلىك پەن ىنتىماق ناسيحاتتالعان پەسا اۆتورى – «دارىن» مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, «قۇرمەت», «وتان» وردەندەرىنىڭ يەگەرى سۆەتقالي نۇرجان, قويۋشى رەجيسسەرى – حالىقارالىق فەستيۆالدار لاۋرەاتى دانيار بازارقۇلوۆ, رەجيسسەرى – ونەر ماگيسترى المات شاريپوۆ. قويىلىمدى مۋزىكامەن ورنەكتەگەن وبلىستىق فيلارمونيانىڭ قازاق كامەرالىق حورى جانە «ارايلى اقتوبە» فولكلورلىق ءانسامبلى. ەدىگە ءرولىن – مەيىربەك شاكەنوۆ, توقتامىس حاننىڭ بەينەسىن تانىمال ءارتىس, «مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى» ماعزوم باقىتجانوۆ سومدادى. تاريحي قويىلىم سوڭىندا اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى وڭداسىن ورازالين ءوز پىكىرىن ءبىلدىردى. «اتى ەجەلدەن اڭىزعا اينالعان تۇركىستان ءوڭىرى قايتا تۇلەگەن ساتتە ەل بولىپ اسارلاتتى. اقتوبەلىكتەر دە ۇلەس قوسىپ, وسى وتىرعان اسەم عيماراتتى تارتۋ ەتتى. بۇگىنگى قويىلىمنىڭ باستى كەيىپكەرى ەلدىڭ تۇتاستىعى ءۇشىن جانىن پيدا قىلعان, مەملەكەتشىل تۇلعا – ەدىگەنىڭ بەينەسى قاي زامانعا دا ۇلگى. وزگە دە كەيىپكەرلەرى ارقىلى سول وتكەن التىن عاسىردىڭ جارقىراعان جانە كولەڭكەلى تۇستارىن سالىستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وسى قويىلىمنىڭ الداعى كۇندەرى ءورىسى كەڭەيىپ, ءتۇبى ءبىر تۇركى ەلدەرىنە دە بەرەر تاعىلىمى مول بولارى ءسوزسىز», دەدى و.ورازالين.
ال يسرايل ساپاربايدىڭ «سىعان سەرەناداسى» مۋزىكالىق سپەكتاكلى العاش رەت ع.جۇبانوۆا اتىنداعى اقتوبە وبلىستىق فيلارمونياسىنىڭ تاريحىندا «ونەر ورتالىعى» كونتسەرتتىك زالىندا كورسەتىلگەن ەكەن. رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى پرەمەراسى تۇركىستان قالاسىنان باستاۋ الىپ وتىر. «سىعان سەرەناداسى» قويىلىمىندا ءان پاديشاسى اتانعان ايگىلى ءشامشى قالداياقوۆتىڭ تاعدىرى بەينەلەنگەن. جاس ءشامشى جاڭبىرلى كۇندەردىڭ بىرىندە ساعىنىش ەسىمدى ارۋمەن تانىسادى. بىراق ەكەۋىنىڭ سۇيىسپەنشىلىككە تولى سىرلى سەزىمدەرى ولاردى ءبىر ارنادا توعىستىرا المايدى. سازگەر ماحاببات پەن جالعىزدىق كۇيىن كەشىپ جۇرگەندە سىعاندار توبىرىنا كەز بولىپ, يزولدا ەسىمدى قىزعا عاشىق بولادى. شامشىگە سىعان قىزىنىڭ دا ماحابباتى ويانادى. الايدا سىعان حالقى ەركىن, كوشىپ-قونىپ جۇرگەن ەل بولعاندىقتان, قازاق جەرىنەن كەتەتىن ءسات جەتەدى. سول ۋاقىتتا عاشىقتاردىڭ قيماستىقپەن قوشتاسۋىنا تۋرا كەلەدى. سەبەبى ءشامشى تۋعان جەرىن, ەلىن تاستاپ, سۇيگەنىنە ەرىپ كەتە المايدى. وسىلايشا, دۇنيەگە «سىعان سەرەناداسى» ءانى كەلەدى. باستى رولدەردى نۇرجان قاراجانوۆ پەن ءاليا بيسەنباەۆا سومداعان قويىلىم كورەرمەننىڭ جوعارى باعاسىن الدى. سپەكتاكلگە فيلارمونيانىڭ 80-نەن اسا ءارتىسى قاتىستى. پوەزيامەن جانە انمەن ورنەكتەلگەن قويىلىم انشلاگپەن ءوتىپ, تۇركىستاندىق كورەرمەن ع.جۇبانوۆا اتىنداعى اقتوبە وبلىستىق فيلارمونياسى ۇجىمىنا ۇلكەن قوشەمەتپەن قول سوقتى.
وسىلايشا, ەكى كۇنگە سوزىلعان مادەنيەت كۇندەرى تۇركىستانداعى «كونگرەسس حولل» سارايىندا وتكەن «سالەم, تۇركىستان» گالا-كونتسەرتىمەن تۇيىندەلدى. كونتسەرتتە اقتوبە وبلىسىنىڭ تانىمال ەسترادا جۇلدىزدارى, بي توپتارى, وركەستر ۇجىمدارى مەن ءداستۇرلى انشىلەرى ونەر كورسەتتى. ءداستۇرلى ءان, كۇيلەرمەن قاتار كلاسسيكالىق انشىلەر شەرۋى, «ساز» بالالار ستۋدياسىنىڭ ورىنداۋىندا «اقتوبە – التىن بەسىگىم» ميۋزيكلى شىرقالدى. اقىن ءا.اسىلبەكوۆتىڭ ولەڭىنە جازىلعان كومپوزيتور ب.ورال ۇلىنىڭ «تۇركىستان مارشى» ءانى تۇركىستاندا العاش رەت ورىندالدى. سونداي-اق بۇل كۇنى Farab كىتاپحاناسىندا اقتوبەلىك اقىندار مەن جازۋشىلار وقىرماندارمەن كەزدەستى. «الاقاي» قۋىرشاق تەاترى «جادىرا, جاينا, دوستار» قويىلىمىن كورسەتتى. اقتوبەلىك سۋرەتشىلەردىڭ كورمەسى ۇيىمداستىرىلدى. وبلىس باسشىلىعى ەكى ءوڭىردىڭ اراسىندا بۇرىننان بار رۋحاني-مادەني التىن كوپىردى نىعايتۋ, ايماقارالىق قارىم-قاتىناستى ۇدايى دامىتىپ وتىرۋدى ماقسات ەتكەن اقتوبەلىك اعايىندارعا ءوز ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
