وسىعان وراي قازاقستان كونستيتۋتسياسىنىڭ 30-دان استام بابىنا وزگەرىس ەنگىزىلەتىنى, جىل سوڭىنا دەيىن 20-دان استام زاڭ قابىلداناتىنى دا بەلگىلى بولدى.
ال كۇنى كەشە اقوردادا وتكەن كونستيتۋتسياعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ جونىندەگى كەڭەستە ەل تاعدىرى ءۇشىن ماڭىزى بولەك ەكى ماسەلە تالقىعا ءتۇستى. ونىڭ ءبىرى – اتا زاڭعا جەردىڭ جانە تابيعي رەسۋرستاردىڭ يەسى حالىق دەگەن نورمانى ءبىرجولا بەكىتۋ. ەكىنشى ماسەلە ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋ تەتىگىن كۇشەيتۋگە قاتىستى. مەملەكەت باسشىسى كەڭەستە كوتەرىلگەن وسى ماسەلەلەرگە قاتىستى جۇمىس توبى دايىنداعان بارلىق وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلاردى ماقۇلدايتىنىن مالىمدەدى. وسىعان وراي كونستيتۋتسياعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ جونىندەگى جۇمىس توبىنىڭ مۇشەلەرى – ساراپشىلاردىڭ وي-پىكىرلەرىن ورتاعا سالۋدى ءجون كوردىك.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ توراعالىعىمەن كونستيتۋتسياعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ بويىنشا كەڭەس ءوتتى, وندا قوعام كۇتكەن تاقىرىپتار اراسىندا اسا ماڭىزدى – جەر بويىنشا ۇستانىم ايتىلدى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قوعام مەن مەملەكەت ءۇشىن اسا ماڭىزدى سانالاتىن جەرگە يەلىك ەتۋ ماسەلەسىن شەشۋ قاجەتتىگىنە ارنايى توقتالدى. «جەردىڭ جانە تابيعي رەسۋرستاردىڭ يەسى حالىق» دەگەن نورمانى كونستيتۋتسيادا ءبىرجولا بەكىتۋدىڭ ساياسي ءمانى زور بولماق جانە بولاشاقتا بۇل ماسەلەنى ءارتۇرلى تۇسىندىرۋگە جول بەرىلمەۋى كەرەك. وسىعان بايلانىستى, نەگىزگى زاڭنىڭ 6-بابىن مىناداي رەداكتسيادا بەرۋ ۇسىنىلادى: «جەر جانە ونىڭ قويناۋى, سۋ, وسىمدىكتەر جانە جانۋارلار الەمى, باسقا دا تابيعي رەسۋرستار حالىققا تيەسىلى. مەملەكەت حالىق اتىنان مەنشىك يەلىگىن جۇرگىزۋگە قۇقىلى», دەدى پرەزيدەنت.
كونستيتۋتسياعا ەنگىزۋگە ۇسىنىلعان ەرەجە زاڭدى تۇردە ءمىنسىز تۇجىرىمدالعان جانە تەرەڭ مازمۇنعا يە. بىرىنشىدەن, سويلەمنىڭ «جەر جانە ونىڭ قويناۋى, سۋ, وسىمدىكتەر مەن جانۋارلار الەمى جانە باسقا دا تابيعي رەسۋرستار حالىققا تيەسىلى» دەگەن ءبىرىنشى بولىگى پاركتيكالىق مانگە يە.
نورمانى يمپەراتيۆتى دەيتىنىمىز, قازاقستان حالقىنىڭ كەلىسىمى مەن ەركىنسىز ەشكىم قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تابيعي بايلىقتارىنا بيلىك ەتە المايتىندىعىنان كورىنەدى. سونىمەن بىرگە قازاقستان حالقىنىڭ ەركى مەن قالاۋىن بۇكىل حالىق پەن قوعامنىڭ مۇددەسىن كوكسەيتىن مەملەكەت ارقىلى ىسكە اسىرىلادى.
شىن مانىندە, مەملەكەت – بۇل حالىقتىڭ ورگانى, ويتكەنى ونىڭ انىقتاماسى بويىنشا مەملەكەت – حالىقتى قۇرايتىن ادامدار قاۋىمداستىعىنىڭ ناقتى فورماسى. وسىعان بايلانىستى اتالعان نورمانىڭ ەكىنشى بولىگى «حالىق اتىنان مەنشىك قۇقىعىن مەملەكەت جۇزەگە اسىرادى» دەپ بەلگىلەيدى.
دەمەك مەملەكەت قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسى مەن زاڭدارىنىڭ نەگىزىندە قۇرىلعان ورگاندارى مەن ينستيتۋتتارى ارقىلى قازاقستان حالقىنىڭ ەركى مەن مۇددەسىن تانىستىرا وتىرىپ, جەر مەن ونىڭ قويناۋىنداعى پايدالى قازبا, سۋ, وسىمدىكتەر مەن جانۋارلار دۇنيەسىنە مەنشىك قۇقىعىنا قاتىستى بارلىق مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرا الادى.
مەملەكەتتىڭ وسى باعىتتاعى مىندەتتەرى مەملەكەتتىك ورگان جانە تۇتاستاي العاندا حالىقتىڭ مۇددەسىن قورعاۋشى رەتىندە ءوزىنىڭ تابيعي رەسۋرستارعا مەنشىك قۇقىعىن پايدا تابۋ نەمەسە جەكە كاپيتالدى (كىرىستى) ۇلعايتۋ ءۇشىن ەمەس, حالىقتىڭ يگىلىگى مەن وركەندەۋى ءۇشىن ماڭىزدى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق مىندەتتەردى شەشۋ ءۇشىن ىسكە اسىراتىندىعىمەن شەكتەلەدى.
پرەزيدەنت اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ەرجان جيەنباەۆتىڭ توراعالىعىمەن كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەر جونىندەگى جۇمىس توبىنىڭ بارلىق مۇشەلەرى ەلدەگى ساياسي-قۇقىقتىق جاعدايدى تۇبەگەيلى وزگەرتەتىن بۇل وقيعاعا, نورما شىعارۋ جۇمىسىنا جاۋاپكەرشىلىكپەن قارادى. ونىڭ ۇستىنە عالىمدار مەن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وكىلدەرى – قۇقىق سالاسىندا بەلگىلى ماماندار.
جۇمىس توبى ەنگىزگەن وزگەرىستەر تۇبەگەيلى جاڭارتىلعان, قۇقىق قورعاۋ سيپاتىندا ۇسىنىلعان. بۇل كونستيتۋتسيانىڭ ۇستەمدىك ەتۋىن, تەڭدىك, ادىلەت پرينتسيپتەرىن, بيلىكتى ءبولۋ, ادام قۇقىقتارىن, پارلامەنتتىك باقىلاۋدى جانە تاعى باسقالارىن نىعايتۋعا جانە بەكىتۋگە دە قاتىستى.
مارات ءباشىموۆ,
ەۋروپالىق قۇقىق جانە ادام قۇقىعى ساراپتامالىق ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى
