ەسكە سالا كەتەيىك, كەشە پرەزيدەنت «Egemen Qazaqstan» گازەتىندە جاريالانعان «كۇرە جولداعى كۇرسىنىس» اتتى ماقالاعا نازار اۋدارىپ, ۇزاق جىلدار بويى شەشىلمەي كەلە جاتقان باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى كۇرە جولدار پروبلەماسى بويىنشا ۇكىمەتكە جانە وبلىس باسشىسىنا تاپسىرمالار جۇكتەگەن ەدى.
ۇكىمەت باسشىسى باتىس قازاقستان وبلىسىنا كەلگەن بويدا وڭىردەگى اۆتوجولدار ماسەلەسىنە نازار اۋداردى. قۇرىلىسى بيىل باستالعالى وتىرعان 144 شاقىرىمدىق «پودستەپنوە – تەرەكتى – رف شەكاراسى» جولىنىڭ بويىنا ايالداپ, وبلىس اۋماعىنداعى اۆتوجولداردىڭ ساپاسى مەن ولاردى جوندەۋ بارىسىمەن تانىستى.
ايتا كەتەيىك, سوڭعى مالىمەتتەر بويىنشا, باتىس قازاقستان وبلىسىندا اۆتوجولداردىڭ جالپى ۇزىندىعى 6176 كم. ونىڭ 1414 شاقىرىمى – رەسپۋبليكالىق دارەجەدەگى جولدار ساناتىندا بولسا, ال 4762 شاقىرىم جول جەرگىلىكتى دەڭگەيدە. مىنە, وسى رەسپۋبليكالىق جولداردىڭ – 182 شاقىرىمى, وبلىستىق جانە اۋداندىق جولداردىڭ – 2887 شاقىرىمى مۇلدەم قاناعاتتانارلىقسىز. جاڭبىر جاۋسا, مي باتپاققا اينالادى.
ەڭ كوكەيكەستى ماسەلە – قازتالوۆ, جانىبەك جانە بوكەي ورداسى اۋداندارىن ورال قالاسىمەن جالعايتىن كۇرە جولدىڭ قۇرىلىسى 2019 جىلى پرەزيدەنت تاپسىرماسىمەن باستالعان بولاتىن. جوبا بويىنشا 2021 جىلى اياقتالۋى ءتيىس 248 شاقىرىمدىق جولدىڭ بۇگىندە 20%-ى عانا سالىنعان.
- اۆتوجول – باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى ەڭ كۇردەلى ماسەلەنىڭ ءبىرى. بۇعان ءبارىمىز دە كىنالىمىز. بيىل بۇل جۇمىستاردى نەگىزىنەن ورىنداۋىمىز كەرەك. ءۇش جىل بۇرىن باستالعان جوبا قارجىلاندىرۋ ماسەلەسىنەن بىتپەي جاتىر. سوندىقتان بيىل 15 ملرد تەڭگە قوسىمشا ءبولىپ وتىرمىز. تەحنيكالىق مۇمكىندىك بار بولسا, جۇمىستى بۇدان دا تەزدەتۋ كەرەك. قوسىمشا قاراجاتتى ءبىز تابامىز. ال مىناۋ پودستەپنوە-رەسەي شەكاراسى اراسىنداعى رەسپۋبليكالىق جولعا ءبىز بيۋدجەتتى ناقتىلاعان كەزدە 6 ملرد تەڭگە بولدىك. قازىر «قازاۆتوجول» بارلىق جۇمىستى باستادى. بۇعان قوسىمشا «قاراشىعاناق پەترولەۋم وپەرەيتينگ ب.ۆ.» كومپانياسىمەن دە سويلەسەمىز. جانە جەتپەگەن اقشانى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن تاعى دا قوسىمشا بولەمىز. سونىمەن بيىل جانە كەلەسى جىلى وڭىردەگى اۆتوجولدار ماسەلەسىن تۇبەگەيلى وزگەرتۋگە ءتيىسپىز. عالي ناجىمەدەن ۇلى, وڭىردەگى جول قۇرىلىسىن ەرەكشە نازاردا ۇستاۋىڭىز كەرەك. مينيسترلىك ارقىلى ءتيىستى قاراجات ءبولۋ ماسەلەسىن دەر كەزىندە كوتەرىپ, جانە بولىنگەن قارجىنى ورنىمەن پايدالانۋىن ءوزىڭىز قاداعالاۋىڭىز قاجەت, - دەپ تاپسىردى ءاليحان سمايىلوۆ باتىس قازاقستان وبلىسى اكىمى عالي ەسقاليەۆكە.
«قازاۆتوجول» قازاقستان ۇلتتىق كومپانياسى باسقارما توراعاسى مەيىرحات قاسىمباەۆتىڭ ايتۋىنشا, قازتالوۆ, جانىبەك جانە بوكەي ورداسى اۋداندارىنا سالىنىپ جاتقان جول قۇرىلىسىنىڭ كەشەۋىلدەۋىنە بىرنەشە سەبەپ بار. باستاپقىدا, 2019 جىلى قارجىلاندىرۋ تاپشى بولعان, ودان كەيىن باعا قىمباتتاعان, دۇنيەجۇزىلىك پاندەميا كيلىككەن, مەردىگەر كومپانيالاردىڭ جاۋاپسىزدىعى تاعى بار. 2019 جىلى مەملەكەت باسشىسىنىڭ سىنىنا ۇشىراعان جول. سودان باستاپ قارجى ءبولىنۋى ءتيىستى ەدى, ءسال توقتاپ قالدى. بۇل دۇنيەجۇزىلىك پاندەمياعا بايلانىستى, جۇمىسشىلار دا اۋىردى, قارجىلاندىرۋ دا ءسال كەشىكتى. سودان كەيىن جانار-جاعارماي قىمباتتاپ كەتتى. وسىنىڭ ءبارى قوسىلىپ, جول قۇرىلىسى توقتاپ قالعان بولاتىن.
- قازتالوۆ, جانىبەك, بوكەي ورداسى اۋداندارىنا باراتىن 248 كم جولدى كۇردەلى جوندەۋ بويىنشا بۇگىنگە دەيىن 57 ملرد تەڭگە ءبولىندى. وبەكتيۆتى جانە سۋبەكتيۆتى فاكتورلارعا وراي 2019 جىلدان بەرى ول جەردە جۇمىس وتە ناشار ءجۇردى. بيىل تاپسىرىس بەرۋشى «قازاۆتوجول» ۇلتتىق كومپانياسى بارلىق جاعدايدى, سونىڭ ىشىندە جول قۇرىلىسىنا قاجەتتى ينەرتتى ماتەريالداردى تاسىمالداۋ قۇنى مەن باعانىڭ ءوسۋىن سارالاپ, ءتيىستى قورىتىندى شىعاردى. بيىل جول جوندەۋ قۇرىلىسى كۇشەيتىلگەن رەجيمدە جالعاسادى. جوسپار بويىنشا 113 شاقىرىم جولدى ءبىتىرىپ, بيىل پايدالانۋعا بەرەمىز. وزدەرىڭىز بىلەسىز, جول قۇرىلىسىنا قاجەتتى تاس نەگىزىنەن اقتوبە وبلىسىنان اكەلىنەدى. ول ماتەريال رەسەي تەرريتورياسى ارقىلى تەمىرجولمەن ءوتۋى ءتيىس. بۇل جەردە ۆاگون تاپشىلىعى, ەكى ەل ۆاگوندارىنىڭ ستاندارتتارى سايكەسپەۋى سەكىلدى ماسەلەلەر تۋىنداعان ەدى. «قازاقستان تەمىر جولى» كومپانياسىمەن تالقىلاپ, بارلىق تۇيىتكىلدى شەشتىك. بۇگىنگى تاڭدا 260 ۆاگون ءجۇرىپ جاتىر, ونىڭ سانى وسە بەرەدى. جول قۇرىلىسى كەزىندە كەلىسىم-شارت مىندەتتەرىنە جاۋاپسىز قاراعانى ءۇشىن «تەمىرجول جوندەۋ» كومپانياسىن جوبادان الىپ تاستادىق. قازىر جولدىڭ ول بولىگىن سالۋ ءۇشىن ەلەكتروندى تەندەر ءوتىپ جاتىر, جاڭا مەردىگەر ەكى اپتانىڭ ىشىندە بەلگىلى بولادى. وسىلايشا ءبىز كەلەسى جىلى بارلىق 248 كيلومەتر جولدى تاپسىرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز, - دەدى «قازاۆتوجول» قازاقستان ۇلتتىق كومپانياسى باسقارما توراعاسى مەيىرحات قاسىمباەۆ.
پرەزيدەنت تاپسىرماسىنان كەيىن باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اۆتوجولدارىن جوندەۋ ماسەلەسى ەرەكشە سەرپىن العانىن بايقادىق. بيىل وڭىردە جالپى ۇزىندىعى 679 شاقىرىم جولعا جوندەۋ باستالماق, ونىڭ 451-ءى رەسپۋبليكالىق, 228 شاقىرىمى جەرگىلىكتى جولدار. وسى ماقساتقا رەسپۋبليكا بيۋدجەتىنەن 28 ملرد, جەرگىلىكتى كوزدەردەن 15 ملرد تەڭگە – جالپى كولەمى 43 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ وتىر ەكەن. پرەمەر-مينيستر ايتقانداي, بۇل دا شەگى ەمەس. ەگەر مەردىگەر كومپانيالار جۇمىسىن شيراتىپ, يگەرە السا, قوسىمشا قارجى تاعى قارالماق.
ءسوز باسىندا ايتىلعان 144 شاقىرىمدىق «پودستەپنوە – تەرەكتى – رف شەكاراسى» جولىنا كەلسەك, بۇل جولدىڭ بويىندا 94 مىڭ تۇرعىنى بار 50 ەلدىمەكەن بار. ايگىلى قاراشىعاناق كەنىشى, ءوندىرىستى اقساي قالاسى وبلىس ورتالىعىمەن وسى جول ارقىلى بايلانىسادى. كۇن سايىن ءوز ەلىمىزدىڭ جانە شەت مەملەكەتتەردىڭ ونداعان مىڭ ازاماتى ءجۇرىپ وتەتىن بۇل جولدىڭ دا جاعدايى قاناعاتتانارلىقسىز كۇيگە جەتكەن ەدى. «قازاۆتوجول» ۇلتتىق كومپانياسى وسى جولدى 36 شاقىرىمدىق 4 بولىككە ءبولىپ, تەندەر جاريالاعان. جولدىڭ ءبىرىنشى جانە ءتورتىنشى بولىگى قۇرىلىسى ءۇشىن بيىل 6 ملرد قاراستىرىلعان. تەندەر 20 مامىردا قورىتىندىلانىپ, جەڭىمپاز مەردىگەرلەر انىقتالادى. ال قالعان ەكى بولىككە «قاراشىعاناق پەترولەۋم وپەرەيتينگ ب.ۆ.» كومپانياسىنىڭ قارجىسىن پايدالانۋ ماسەلەسى قاراستىرىلۋدا.
ارينە, جوعارىدا اتالعان ەكى جولمەن ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ جول ماسەلەسى تۇگەل شەشىلە قويمايدى. جايىق وزەنىنىڭ سول جاعىنداعى اۋىلدار زارىعا كۇتىپ وتىرعان بارباستاۋ-يندەر جولى مەن جاڭاقالا مەن بوكەي ورداسى اۋداندارىن جالعايتىن كۇرە جول دا كوپتىڭ كوڭىلىندە كوپتەن جۇرگەن تۇيتكىل. باتىس قازاقستان وبلىسىندا جايىق وزەنى مىڭ شاقىرىمعا جۋىق سوزىلىپ جاتىر, سونىڭ ەكى-اق جەرىندە اۆتوكوپىر سالىنعان. ول ەكى كوپىر دە ورال قالاسىندا. ال اقجايىق, تايپاق ءوڭىرىنىڭ حالقى وزەننىڭ ارعى بەتىنە ءوتۋ ءۇشىن ساندالىپ, اتىراۋ وبلىسىمەن اينالادى...
دەگەنمەن, سەڭ قوزعالدى. باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اۆتوجولدارى سالاسىندا تۇبەگەيلى بەتبۇرىس بولعالى تۇر. ءوڭىر حالقى كوپ كەشىكپەي جول ازابىنان قۇتىلاتىن بولدىق دەپ ۇمىتتەنىپ وتىر.
P.S. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى ءاليحان سمايىلوۆ وڭىردە پويما ماي كومبيناتى, №18 مەكتەپ, ورال جىلىجاي كومبيناتى, كۆانت جيھاز فابريكاسى, ورال ترانسفورماتور زاۋىتى, ت.ب. سەكىلدى بىرقاتار نىساندى ارالاپ, ءتۇرلى سالا وكىلدەرىمەن كەزدەستى. ۇكىمەت باسشىسىنىڭ باتىس قازاقستان وبلىسىنا ساپارى تۋرالى تولىق ماقالا گازەتىمىزدە جاريالاناتىن بولادى.
باتىس قازاقستان
