نۇرلان بايكوزوۆتى ەلى دە, ماماندار دا «قازاق ەستراداسىنىڭ ماەستروسى» اتاپ كەتكەلى قاشان؟!
بايكوزوۆتىڭ قازاقستاندا دجاز جانرىنا جان بىتىرگەن ادام ەكەنىن ءبارى بىلەدى. ءيا, بۇل – مۋزىكانىڭ ەركىن, كۇردەلى ءارى ادام جانىن تەز باۋراپ الاتىن ايرىقشا باعىتتارىنىڭ ءبىرى. قازاقستاندا دجازعا عۇمىرىن ارناعان ورىنداۋشىلاردىڭ, كومپوزيتورلاردىڭ, مۋزىكانتتاردىڭ ەسىمى كوپ ەسكەرىلە بەرمەيدى. ەلىمىزدە وتكەن عاسىردىڭ 70-جىلدارى كەڭىنەن تارالعان جانردى قازاقتىڭ بولمىسىنا يكەمدەگەن نۇرلاننىڭ ەسىمى بىردەن ويعا ورالاتىنى سودان شىعار.
ونەردىڭ قاي ءتۇرىن الىپ قاراساڭ دا, اۋقىمى كەڭ. كوبىنەسە انشىلەر مەن كومپوزيتورلاردىڭ تانىمالدىلىعىنا قاراعاندا, اسپاپتى مۋزىكانتتار, ەسترادالىق-سيمفونيالىق وركەستر, انسامبل قۇرىپ, وعان جەتەكشىلىك ەتكەن ازاماتتاردىڭ ەسىمى ءوز ورتاسىندا اڭگىمە بولعانىمەن, كوپشىلىك اراسىندا تاسادا قالىپ جاتاتىنى بار…
تالاي بيىكتى باعىندىرعان بايكوزوۆ ونەر الەمىنە جاستايىنان قادام باسقان كوپقىرلى تالانت يەسى ەدى. جەتپىسىنشى جىلدارى شىمكەنت مۋزىكالىق ۋچيليششەسىندە وقىپ جۇرگەندە «ستەپنىە ماكي» («قىر قىزعالداقتارى») اتتى ۆوكالدىق-اسپاپتى انسامبل نەگىزىن قالاعان. ارادا از ۋاقىت وتكەندە ۇجىم ماسكەۋدە ۇيىمداستىرىلعان ونەر الامانىندا ۇزدىكتەر قاتارىنان كورىنەدى. كەيىن كەزىندە دۇركىرەپ تۇرعان «گۇلدەر» ءانسامبلىنىڭ بەس جىلداي باس ديريجەرى بولسا, اتاقتى «دوس-مۇقاسان» ءانسامبلىنىڭ مۋزىكالىق جەتەكشىسى دە بولعان, 4 جىل ماقپال ءجۇنىسوۆا قۇرعان «نازەركە» انسامبلىنە كوركەمدىك جەتەكشىلىك ەتەدى. ەلىمىزدە تۇڭعىش رەت تسيرك ونەرىن انمەن ارلەپ, سازبەن تەربەگەن دە – نۇرەكەڭ.
نۇرەكەڭدى كومپوزيتور رەتىندە ونەرسۇيەر قاۋىم جانىنداي جاقسى كوردى.
عاجاپ اندەرى تىڭدارماننىڭ جۇرەگىنە جەتتى. مۇحتار شاحانوۆتىڭ سوزىنە جازىلعان «قورىقپايمىن تۇسىنىگى جوقتاردان…», ماقپال ءجۇنىسوۆانىڭ ورىنداۋىنداعى «دەمە سەن», «عاشىقتار مۇڭى», «نازەركە», م.ماقاتاەۆتىڭ سوزىنە جازىلعان ء«ۇش باقىتىم» سەكىلدى اندەرىن ەشكىم ۇمىتپاق ەمەس. سونىمەن قاتار سيمفونيالىق, ەسترادالىق-سيمفونيالىق وركەسترلەرگە, اسپاپتى انسامبلدەرگە ارنالعان شىعارمالارى دا بارشىلىق. بىرقاتارى ەۋروپا ەلدەرىنىڭ ساحناسىندا شىرقالعان دا بولاتىن.
بايكوزوۆتىڭ شىعارماشىلىق كونتسەرتتەرى اسپاپتى مۋزىكانتتاردىڭ مەرەكەسىنە اينالىپ شىعا كەلەدى. ويتكەنى نۇرلان – كاسىبي گيتاريست بولاتىن…
«ارمانسىز ادام – قاناتسىز قۇسپەن تەڭ». راسىندا, ءار ادامنىڭ ارمانى بولادى. نۇرلان بايكوزوۆتىڭ قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرىنە قاراپ, ونىڭ بار ماقساتى مۋزىكا شىڭىن باعىندىرۋ بولعان دەپ ويلاۋىڭىز مۇمكىن. جوق, ولاي ەمەس.
– مەندە ءبىلىم دە, تاجىريبە دە بارشىلىق. قانشا دەگەنمەن حالىقارالىق دەڭگەيدە ونەر كورسەتتىك. سول سەبەپتى دەڭگەيدى تومەنگە تۇسىرە المايمىن. اقيقاتىنا كەلسەك, ديريجەر نەمەسە كومپوزيتور بولامىن دەگەن ارماننىڭ جەتەگىنە ەرگەن ەمەسپىن. كلوۋن بولعىم كەلەتىن. قازىرگە دەيىن قاسىمداعىلاردى كۇلدىرىپ جۇرەمىن. ءازىل اڭگىمەنىڭ ءتۇبىن تۇسىرەمىن. كوزىمنىڭ جەتكەنى – ادامنىڭ ايتقانى ەمەس, اللانىڭ دەگەنى بولادى.
اسكەردە ابراموۆ دەگەن ەۆرەي جىگىتپەن ازاماتتىق بورىشتى بىرگە وتەدىم. ول التى ىشەكتى گيتارانى توگىلدىرىپ وينايدى. ءبىزدىڭ بىلەتىنىمىز – جەتى ىشەكتى. سول اسپاپقا قىزىعا قارايمىن. ۇلكەندەر ابراموۆقا گيتارا تارتقىزادى. سوندا قۇلاعىمدى ءتۇرىپ, تىڭداپ جاتامىن. كۇندەردىڭ كۇنىندە ودان ۇيرەتۋدى ءوتىندىم. ءبىر-ەكى ويناپ كورسەتتى, لەزدە مەڭگەردىم. سول كەزدە «مەدياتور», «اككورد» دەگەننىڭ نە ەكەنىن ءبىلدىم, – دەيتىن ول كوزى تىرىسىندە.
نۇرلان بايكوزوۆ تارازعا دا, ءوزىنىڭ تۋعان اۋىلى, تۇرار رىسقۇلوۆ اۋدانىنداعى تەرەڭوزەك اۋىلىنا دا ءجيى كەلىپ تۇراتىن. مادەنيەت, ارحيۆتەر جانە قۇجاتتاما باسقارماسىن كومپوزيتور دۇيسەنالى بىقىباەۆ باسقارعان كەزدە تارازدا «تارازىمنىڭ التىن كۇزى» اتتى فەستيۆالى ءجيى ۇيىمداستىرىلاتىن. «بالاساعۇن» ورتالىق كونتسەرت زالىنا جينالعان جۇرتشىلىق نۇرلاننىڭ ادەمى اندەرىن بەرىلىپ تىڭداۋشى ەدى.
ءيا, نۇرلان بايكوزوۆ ءوزى ايتقانداي, كاسىبي مامان ەدى. رەسەيدە, ۋكراينادا, كاۆكازدا ەڭبەك ەتكەنى دە بەلگىلى. سوسىن عوي, ەلگە ورالعانى. سىرتتا ءجۇرىپ, ىزدەندى, جاڭا بيىكتەردى باعىندىرۋعا تالپىندى. ويتكەنى جەتپىسىنشى جىلدارى بىزدە گيتارا اسپابى كەڭ كولەمدە تانىمال ەمەس ەدى. ۇيرەتەتىن كاسىبي مامان دا تاپشى بولعان دەسەدى. ەلگە كەلگەن سوڭ تۇڭعىش رەت قازاق تىلىندە ءان جازدى. مۇحتار شاحانوۆتىڭ ولەڭىن مۋزىكا تىلىندە سويلەتكەنىن دە ەل ۇمىتپاق ەمەس. وعان دەيىن تەك ورىس تىلىندە شىعارمالار جازىپ جۇرگەن اۆتور قازاقستانعا كەلگەن سوڭ جاڭا تىنىسى اشىلعانداي كۇي كەشىپتى. ارينە, اۋەلدە ورىسشا ويلاۋ جۇيەسى قالىپتاسقانىن دا جوققا شىعارمايتىن. ونىسىن ىلعي اشىق ايتىپ جۇرەتىن.
– ورىسى بار, ەۆرەيى بار, مەنى «ماەسترو» دەپ اتاپ, تىك تۇرىپ, قوشەمەت كورسەتەدى. قىرىق جىلدان استام ۋاقىت بويى تاجىريبە جيناقتاپ ىزدەنگەنىممەن, بىلمەيتىن دۇنيەم وتە كوپ قوي. اقيقاتىنا كەلگەندە, ونى اشىپ ايتۋدان ەش قايمىقپايمىن. نەلىكتەن ءوزىمدى سۋرەت سالىپ – سۋرەتشىمىن, حابار جۇرگىزىپ – ءجۋرناليسپىن, مۋزىكا جازدىم ەكەن دەپ – ماەسترو دەپ ايتۋىم كەرەك؟ بۇل – كۇنا, ۇلكەن بىلمەستىك. ادام بالاسى ارقاشان ىزدەنۋى, جاڭا دۇنيەلەردى ءبىلۋى, مەڭگەرۋى كەرەك-اق, – دەگەن نۇرلان بايكوزوۆتىڭ جۇرەگىنەن ونەرگە دەگەن ادالدىق ەسىپ تۇراتىنىن بايقايتىنبىز. ەندى ونىڭ ءبارى دە وتكەن شاقتا قالدى.
بايكوزوۆتىڭ بايلىعى – ونەرى. ورەلى ادام رەتىندە ول بيىكتەردى باعىندىرسا دا, اسپانعا اتىلعان جوق. ول ءۇشىن شىعارمالارى, ساحناداعى بەينەسى سويلەدى. «تاۋلار الىستاعان سايىن بيىكتەيدى». نۇرلان بايكوزوۆ تە باقيلىق بولدى. بىراق مۋزىكانى جانىنداي جاقسى كورەتىن ازاماتتار ءۇشىن ول ولگەن جوق. ارتىندا مول مۇراسى قالدى. ەندى تاراز جەرىندە سول نۇرلان بايكوزوۆ اتىنداعى «تارازىمنىڭ التىن كۇزى» فەستيۆالى توقتاپ قالماس پا ەكەن... ءوزى كەتسە دە, كوزىندەي بولىپ ساپالى تۋىندىلارى قالعان ازاماتتىڭ رۋحىنا قۇرمەت تولاستاماسا دەيسىڭ...
