جەر كولەمى ۇلانعايىر بولعاندىقتان قازاقستان ءۇشىن قارىم-قاتىناس, كوممۋنيكاتسيانىڭ ماڭىزى ۇلكەن. باتىس قازاقستان وبلىسى اۋماعىنداعى جەرگىلىكتى اۆتوجولدار جەلىسىنىڭ جالپى ۇزىندىعى – 5 082,7 شاقىرىم بولسا, مۇنىڭ 1 874,3 شاقىرىمى عانا جاقسى جانە قاناعاتتانارلىق جاعدايدا دەپ ەسەپتەلەدى. ياعني جەرگىلىكتى جولداردىڭ 39 پايىزى جاقسى جانە قاناعاتتانارلىق دەگەن دارەجەدە. بۇل – قازاقستان رەسپۋبليكاسى بويىنشا ەڭ تومەنگى كورسەتكىش. جەرگىلىكتى جولداردىڭ جاعدايى وسىنداي بولعاندا, رەسپۋبليكالىق مارتەبەسى بار ۇلكەن جولداردىڭ دا ءحالى ءماز ەمەس.
2018 جىلى سول كەزدەگى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ ورال قالاسىنا كەلگەن جۇمىس ساپارىندا باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ بوكەي ورداسى, جانىبەك جانە قازتالوۆ اۋداندارىن جالعايتىن جول سالۋ جونىندە ۇكىمەتكە تاپسىرما بەرىپ, حالىق قاتتى قۋانعان ەدى. سول كەزدەگى جوسپار بويىنشا جاڭا جول 2021 جىلدىڭ سوڭىندا پايدالانۋعا بەرىلۋگە ءتيىس بولاتىن. الايدا ولاي بولمادى. اتالعان اۋدان حالقى ءالى جول ازابىن تارتىپ-اق كەلەدى.
جاقىندا سەناتور ناريمان تورەعاليەۆ پرەمەر-ءمينيستردىڭ اتىنا جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا پرەزيدەنت تاپسىرماسىنىڭ ءالى ورىندالماعانىن ايتىپ, باتىسقازاقستاندىقتاردىڭ جانايقايىنا نازار اۋداردى.
سەناتوردىڭ ساۋالى
«2019 جىلى «قازتالوۆ –جانىبەك – رەسەي فەدەراتسياسى» شەكاراسىنا دەيىن 145 شاقىرىم جانە «بيسەن – ونەگە – سايحىن» جولى – 103 شاقىرىم, بارلىعى 248 شاقىرىم جول ۋچاسكەلەرىنىڭ جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتاماسى ازىرلەنىپ, قۇرىلىس جۇمىسىن جۇرگىزەتىن 4 مەردىگەر كومپانيا انىقتالعان بولاتىن. جوبالاردىڭ قۇنى – 57 ملرد تەڭگە. جوبالاردى ىسكە اسىرۋ مەرزىمى قىس ايلارىن قوسپاعاندا 21 ايدان 23 ايعا دەيىن بەلگىلەندى. وكىنىشكە قاراي, جوسپارلاعانداي بولماي شىقتى. ءۇش جىلدا نەبارى 248 شاقىرىم جولدىڭ 55 شاقىرىمى عانا جاسالدى. بۇلاي جالعاسا بەرەتىن بولسا, اتالعان جول ۋچاسكەلەرىن ءبىتىرۋ ءۇشىن كەمىندە 4-5 جىل كەرەك», دەدى دەپۋتات.
سەناتور جول قۇرىلىسىنىڭ ۋاقتىلى اياقتالماۋىنا بىرنەشە فاكتور كەرى اسەر ەتكەنىن ايتادى. بىرىنشىدەن, جوبا جىل سايىن تولىق قارجىلاندىرىلماي وتىر. ەكىنشىدەن, قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ قۇنى كۇرت ءوسىپ كەتكەن. جول قۇرىلىسىنا قاجەتتى ينەرتتى ماتەريالدارمەن قامتاماسىز ەتۋدە دە قيىندىق بار, جۇك ۆاگوندارى تاپشىلىعىنان ۋاقتىلى جەتكىزىلمەيدى. ماسەلەن, 2021 جىلى وبلىسقا قاجەتتى مولشەردەگى قيىرشىق تاستى تاسىمالداۋ ءۇشىن ايىنا 600 ۆاگون جەتكىزۋ قاجەت بولسا, ونىڭ 12 پايىزى عانا جەتكىزىلگەن.
«اتالعان جوسپارعا «قازاقستان تەمىر جولى» اق مەن يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگىنە قۇرىلىس ماتەريالدارىن اقتوبە وبلىسىنان جەتكىزۋ ءۇشىن ۆاگوندارمەن قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىرۋ, ەگەر دە بۇل ماسەلە شەشىمىن تاپپايتىن بولسا, كورشى رەسەي فەدەراتسياسىنان وڭىرگە قاجەتتى قۇرىلىس ماتەريالدارىن تاسىمالداۋعا ارنايى رۇقسات بەرۋىڭىزدى سۇرايمىز», دەدى سەناتور.
مەردىگەرلەر مۇڭى
جاقىندا باتىس قازاقستان وبلىسى اكىمدىگىنىڭ الدىندا «قازتالوۆ – جانىبەك – رف شەكاراسى» جولىن سالۋعا قاتىسىپ جاتقان 15 سۋبمەردىگەر كومپانيا باسشىلارى جينالىپ, نارازىلىق ءبىلدىردى. بۇلارعا تاپسىرىس بەرۋشى «ADFstroy» كومپانياسى ءوز ۋادەسىن ورىنداماي, 236 ملن تەڭگە قاراجاتتى بەرمەي قويعان. ء«بىز ءتۇرلى دەڭگەيدەگى كەڭسەلەردىڭ ەسىگىن قاعىپ, اتقارعان قىزمەتىمىز ءۇشىن تيەسىلى قاراجاتتى الا الماي جۇرگەنىمىزگە ەكى جىل بولدى», دەيدى ولار.
نارازىلىققا شىققان مەردىگەر فيرما وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا, ماسەلە بىلاي بولعان: 2019-2020 جىلدارى بۇل فيرمالار «قازتالوۆ – جانىبەك – رف شەكاراسى» جولى قۇرىلىسىنىڭ ءبىر بولىگىن جۇرگىزۋشى «تەمىرجول جوندەۋ» كومپانياسىنا سۋبمەردىگەر رەتىندە ىسكە كىرىسكەن. بىراق «تەمىرجول جوندەۋ» مەن بۇلاردىڭ اراسىندا «ADFstroy» دەگەن «ۇلتاراق» كومپانيا بولعان. جول قۇرىلىسىنا ارنالعان مەملەكەت قارجىسى «قازاۆتوجول» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ وبلىستىق فيليالىنان «تەمىرجول جوندەۋ» كومپانياسىنا كەدەرگىسىز تۇسەدى. «تەمىرجول جوندەۋ» ءوز كەزەگىندە «ADFstroy» ەسەپشوتىنا اۋدارادى. «ADFstroy» جوعارىداعى 15 فيرماعا جۇمىستى ءبولىپ تاپسىرىپ, اقىر سوڭىندا ءتيىستى قاراجاتتى بەرمەي كەتكەن. بۇل فيرمالاردىڭ ءبىرى جانار-جاعارماي جەتكىزگەن, ءبىرى ارنايى تەحنيكالارىن جالعا بەرگەن, ءبىر فيرمانى تاماقپەن قامتىعان. بارلىق قۇجات, كەلىسىمشارتتار جاسالعان. 2020 جىل بويىنا سۋبمەردىگەرلەر ءوز قىزمەتىن تولىق ورىنداعان. بىراق ءالسىن-ءالى قارجىلاندىرۋ توقتاپ قالىپ, ماسەلە تۋىنداعان. جاساعان قىزمەتى ءۇشىن اقىسىن الا الماعان سۋبمەردىگەرلەر قىزمەتىن توقتاتسا, جوعارىدان ءتۇرلى ۋادە ارقالاعان قوڭىراۋ قاپتاعان.
– بىزگە «قازاۆتوجول» فيليالى باسشىلارى دا, «تەمىرجول جوندەۋ» كومپانياسىنىڭ باسشىلارى دا تەلەفون شالىپ, «جۇمىستى توقتاتا كورمەڭىزدەر, اقشاڭىزدى الاسىز, ءبىز كەپىل بولامىز» دەۋمەن بولدى. ءسويتىپ, كۇزگە دەيىن ءبىز ۋادەگە سەنىپ, جۇمىستى جالعاستىرا بەردىك. الايدا «ADFstroy» مىندەتىن ورىندامادى. باس-اياعى 15 فيرماعا بەرەشەگى 236 ملن تەڭگەگە جەتتى. بۇل ماسەلەنى كوتەرىپ, ماڭداي تەرىمىزدىڭ ادال اقىسىن داۋلاپ, تالاي جەرگە باردىق. بىزگە «ADFstroy»-دى سوتقا بەرىڭدەر» دەيدى. ال قازىر بۇل «كومپانيانى» سوتقا بەرگەنمەن, ولاردان ەشتەڭە الا المايمىز. ەسەپشوتى بۇعاتتاۋلى, قارىزى باستان اسقان. ەكى ورتادا الاياقتاردىڭ كەسىرىنەن ءبىز زارداپ شەگىپ وتىرمىز, – دەيدى «ابۋ-گرۋپپ» جشس ديرەكتورى ەرلان اقتاۋ.
ەرلان بەكجان ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, «ADFstroy» كومپانياسىنىڭ «ابۋ-گرۋپپ» جشس-نا 25 ملن تەڭگە بەرەشەگى بار ەكەن. ء«تيىستى اقىسىن الماي تۇرىپ نەگە قارىزعا باتىپ جۇمىستى جالعاستىرا بەردىڭىزدەر؟» دەگەن سۇراعىمىزعا:
– باستاپقىدا ءبارى دۇرىس بولدى. باس مەردىگەرىمىز «تەمىرجول جوندەۋ» كومپانياسى «ADFstroy»-عا بارلىق تەحنيكاسىن بەرىپ, كومەكتەسىپ تۇردى. «ADFstroy» تاراپىنان قارجى تولەۋ كىدىرىپ, ءبىز جۇمىستى توقتاتپاق بولعاندا, «تەمىرجول جوندەۋ» كومپانياسى باسشىلارى حابارلاسىپ, «اقشا بولادى, توقتاماڭىزدار, ءبىز كەپىل بولامىز» دەپ ۋادەسىن جاۋدىردى. ءبىز سوعان سەنىپ قالدىق, – دەيدى.
ەندى, مىنە, ورالدىق 15 سۋبمەردىگەر فيرمانىڭ باسىنا قيىن كۇن تۋىپ تۇر. «ADFstroy» كومپانياسى شىنىمەن دە جوسىقسىز بولىپ تانىلعان. بىراق زاڭ بويىنشا «تەمىرجول جوندەۋ» كومپانياسى ءوز مەردىگەرى ءۇشىن جاۋاپ بەرمەيدى.
– ءيا, ەكى جىل ىشىندە «ADFstroy» كومپانياسىنىڭ دەبيتورلىق جانە كرەديتورلىق قارىزى 200 ملن تەڭگەدەن اسىپ كەتتى. بىراق زاڭدىلىق جاعىنان قاراساق, بۇعان «تەمىرجول جوندەۋ» كومپانياسى باسشىلىعىنىڭ كىناسى جوق. ويتكەنى ولار بارلىق اتقارىلعان جول قۇرىلىسى جۇمىسى ءۇشىن ءتيىستى قاراجاتتى تولىق كولەمدە «ADFstroy» كومپانياسىنىڭ ەسەپشوتىنا اۋدارعان. سوندىقتان بۇل ىسكە مەملەكەتتىك باسقارۋ ورىندارى دا, پروكۋراتۋرا دا ارالاسا المايدى. بۇل سۋبمەردىگەر فيرمالار «ADFstroy» كومپانياسىنىڭ ۇستىنەن سوتقا شاعىمدانۋى كەرەك, – دەيدى باتىس قازاقستان وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى تەمىرحان مەڭدىعاليەۆ.
مىنە, باتىس قازاقستان وبلىسىندا «عاسىر جولى» دەپ اسپەتتەگەن اۆتوجول قۇرىلىسى توڭىرەگىندە وسىنداي داۋ-داماي بولىپ جاتىر. جاقىندا عانا ورال قالاسىنا كەلگەن يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى بەرىك كاماليەۆ تە بۇل ماسەلەنىڭ وڭ شەشىلۋىنە كومەكتەسۋگە ۋادە بەرگەن بولاتىن. ورالدىق كاسىپكەرلەر قازىر ەلوردادان جاقسى حابار كۇتىپ ءجۇر. ال جەرگىلىكتى حالىق جول ازابىن تارتۋدا.
باتىس قازاقستان وبلىسى
