– تالعات قۇرالبەك ۇلى, 12 ءساۋىر قازاقستاندا عىلىم قىزمەتكەرلەرىنىڭ كۇنى رەتىندە اتاپ وتىلەدى. وسى اتاۋلى كۇنى عىلىمي-زەرتتەۋ ۇيىمدارى, عىلىمعا قاتىسى بار وقۋ ورىندارى جانە جەكە العاندا ءاربىر عالىم بۇگىنگە دەيىن قانداي ىزدەنىستەر, زەرتتەۋلەر جۇرگىزىپ, نەندەي جەتىستىكتەرگە جەتكەنىن جانە الداعى اتقاراتىن ىستەرىن ءبىر زەردەلەپ, تۇيىندەپ الاتىنى تۇسىنىكتى. ءسىز باسقاراتىن الماتى تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دە وزىندىك ايتارلىقتاي تابىستارى بار. بۇگىنگى سىزبەن اراداعى سۇحباتىمىزدى وسى باعىتتا وربىتسەك دەپ ويلايمىن. وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءوزىڭىز باستاعان عالىمدار توبى ساتباەۆ اتىنداعى سىيلىققا يە بولدى, بۇل عالىمدار ءۇشىن ۇلكەن ابىرويلى ماراپات...
– يا, 12 ءساۋىردىڭ عىلىم كۇنى بولىپ بەلگىلەنۋى بەكەر ەمەس, بۇل كۇنى قازاقستان عىلىمىنىڭ دامۋىنا وراسان زور ۇلەس قوسقان اسا كورنەكتى عالىم, قازاقستان عىلىم اكادەمياسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى قانىش يمانتاي ۇلى ساتباەۆ دۇنيەگە كەلگەن. عىلىم كۇنى مەن ساتباەۆ ەسىمىنىڭ قاتار اتالۋى زاڭدى نارسە دەپ ويلايمىن.
وسى ورايدا «اگرووندىرىستىك كەشەننىڭ يننوۆاتسيالىق تەحنولوگياسى مەن قايتا وڭدەۋ ءوندىرىسىنىڭ لوگيستيكاسى» اتتى عىلىمي ەڭبەگىمىز ءۇشىن 2021 جىلعى رەسپۋبليكالىق بايقاۋ قورىتىندىلارى بويىنشا جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى سالاسىنداعى ساتباەۆ اتىنداعى سىيلىقتىڭ بىزگە بەرىلۋىن ءوزىم دە, اكادەميك-ارىپتەستەرىم ءا. ىزتاەۆ پەن ءا. ساپارباەۆ تا وتە بيىك قۇرمەت دەپ بىلەمىز. مۇنىڭ ءوزى قوعامعا قاجەت بىلىكتى مامان دايارلاۋدى عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىمەن نىسانالى تۇردە ۇشتاستىرىپ وتىرعان اتۋ-دىڭ ۇستاز-عالىمدارىن جاڭا ىزدەنىستەرگە جىگەرلەندىرەدى.
– تاياۋدا مەملەكەت باسشىسى قازاقستان حالقىنا جولداۋىن ارنادى. ۋنيۆەرسيتەت ۇجىمى ءۇشىن وسى قۇجاتتاعى باسشىلىققا الاتىن باستى تۇجىرىمدار قانداي؟
– قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا سويلەگەن ءسوزىن الماتى تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ باسشىلىعى, پروفەسسور-وقىتۋشىلار قۇرامى ستۋدەنتتەر وكىلدەرىمەن بىرگە تەلەديداردان تىڭداعان ەدى. بۇل ءبىزدىڭ قالىپتاسقان ءداستۇرىمىز. مەملەكەت باسشىسى قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىندا ساياسي رەفورمالاردىڭ جاڭا باعدارلاماسىن جانە جاقىن ارادا جۇزەگە اسىرىلاتىن بىرقاتار الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق شارانى ۇسىندى. بۇل باستامالار ۋنيۆەرسيتەت ۇجىمى تاراپىنان تولىق قولداۋ تاۋىپ وتىر. پرەزيدەنت اتاپ كورسەتكەندەي, ادال ەڭبەك, وزىق ءبىلىم جانە ۇزدىك تاجىريبە ءاردايىم جوعارى باعالانۋعا ءتيىس. ءوز ەڭبەگىنىڭ, العان ءبىلىمىنىڭ جەمىسىن كورۋدى, جيعان-تەرگەن تاجىريبەسىن كادەگە اسىرۋدى ماقسات تۇتقان ءىس ادامىنا كەرەگى وسى.
الەمدىك باسەكەگە قابىلەتتى جانە زاماناۋي يننوۆاتسيالىق تەحنولوگياعا ارقا سۇيەيتىن ەكونوميكانى ورنىقتىرىپ, ونىڭ ۇنەمى ىلگەرىلەپ وتىرۋى ءۇشىن, ەڭ اۋەلى, مەملەكەتتىك شارۋاشىلىقتىڭ بارلىق سالاسىندا ءوز ءىسىن جەتىك بىلەتىن بىلىكتى ماماندار قاجەت ەكەنى اقيقات. بۇل رەتتە مەملەكەت باسشىسى اتاپ كورسەتكەندەي, جاڭا ەكونوميكا قۇرۋ ءۇشىن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن كۇشەيتۋدىڭ ماڭىزى زور. سوندىقتان دا ءومىردىڭ وزىنەن تۋىنداپ وتىرعان شارتتارعا ساي قارەكەت جاساپ, وڭ ناتيجەگە جەتۋدى ماقسات تۇتۋىمىز كەرەك دەپ ويلايمىن.
– ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋ, عىلىمي ىزدەنىستەردى دامىتۋ باعىتىندا وتاندىق تاجىريبەلەردى نازاردا ۇستاۋمەن قاتار شەتەلدەردەگى وقۋ ورىندارىمەن تىكەلەي بايلانىستىڭ ماڭىزى زور ەكەنى داۋسىز. سىزدەردە بۇل تۇرعىدان قانداي جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە؟
– حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق شىعىس ەۋروپا جانە ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ جوو اراسىنداعى QS حالىقارالىق رەيتينگىسىندە ۇزدىك 200 ۋنيۆەرسيتەتتەر قاتارىنا كىرەتىن الماتى تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتى قىزمەتىنىڭ اجىراماس بولىگى جانە ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماڭىزدى قۇرالى بولىپ تابىلادى. بۇل سالاداعى جۇمىس زاماناۋي ستاندارتتارعا سايكەس جۇرگىزىلىپ كەلەدى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ستراتەگيالىق دامۋ مودەلى الەمدەگى ۇزدىك ۋنيۆەرسيتەتتەر رەيتينگىندە تۇرعان جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن سەرىكتەستىككە نەگىزدەلگەن.
بۇگىنگى كۇنگە اتۋ الىس جانە جاقىن شەت ەلدەردىڭ 130-دان استام جوعارى وقۋ ورىندارىمەن جانە عىلىمي ورتالىقتارىمەن ىنتىماقتاستىق جونىندەگى مەموراندۋمعا قول قويدى, ناتيجەسىندە ۋنيۆەرسيتەت وقىتۋشىلارى مەن ستۋدەنتتەرىنە وزدەرىنىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا, شەت ەلدە ءبىلىم الىپ, زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك جاسالىپ وتىر. ماسەلەن وسى مەموراندۋمدار نەگىزىندە كادرلار دايارلاۋدىڭ بىرلەسكەن جوباسى بويىنشا شۆەيتساريانىڭ تۋريزم جانە قوناقۇي مەنەدجمەنتى ينستيتۋتىمەن (Hotel and Tourism Management Institute - HTMI), گ.ۆ.پلەحانوۆ اتىنداعى رەسەي ەكونوميكا ۋنيۆەرسيتەتىمەن (رەۋ), ەۋروپا ديزاين ينستيتۋتىمەن (IED), پلوۆديۆ تاعام تەحنولوگيالارى ۋنيۆەرسيتەتىمەن (بولگاريا) راستالعان ءبىلىم دەڭگەيى نەگىزىندە قوس ديپلوم الۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن باعدارلامالار ىسكە اسىرىلۋدا. بۇگىندە 65 جىلدىق تاريحى بار الماتى تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتى تاعام, وڭدەۋ ءوندىرىسى, توقىما جانە جەڭىل ونەركاسىپ, ينجينيرينگ, اقپاراتتىق تەحنولوگيا, بيزنەس سالالارى مەن سەرۆيس جانە قوناقجايلىق يندۋسترياسى ءۇشىن جوعارى بىلىكتى ماماندار مەن عىلىمي كادرلار دايارلاۋدى تابىستى جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى.
– ۋنيۆەرسيتەتتىڭ پروفەسسور-وقىتۋشىلار قۇرامى مەن ينفراقۇرىلىمى تۋرالى ايتا كەتسەڭىز دەيمىن, ويتكەنى كەز كەلگەن الدىڭعى قاتارلى وقۋ ورنىنىڭ وسى ەكى قۇرامداس بولىگى ونىڭ رەيتينگتىك دەڭگەيىن ايقىندايدى ەمەس پە؟
– ءبىز ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتەگى مىندەت مەملەكەت باسشىسىنىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋدىڭ بارلىق مۇمكىندىكتەرىن قاراستىرۋ جانە ستۋدەنتتەردى جاتاقجايمەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندە بەرگەن تاپسىرمالارىن جۇزەگە اسىرۋ بولىپ تابىلادى.
بۇگىندە ۋنيۆەرسيتەتتە 8000-عا جۋىق ستۋدەنت (ماگيسترانتتار مەن دوكتورانتتاردى قوسقاندا) ءبىلىم الادى, 520 عالىم مەن وقىتۋشى ءدارىس بەرەدى, ولاردىڭ 28-ءى حالىقارالىق جانە ۇلتتىق عىلىم اكادەميالارىنىڭ اكادەميكتەرى مەن كوررەسپوندەنت-مۇشەلەرى, 47-ءى – عىلىم دوكتورى مەن پروفەسسور, 151 ادام – عىلىم كانديداتى مەن دوتسەنت, 80 ۇستاز – رhD دوكتورى.
«اتۋ» اق-دا «تاماق ونەركاسىبىنىڭ تەحنولوگياسى» جانە «جەڭىل جانە قايتا وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ تەحنولوگياسى» عىلىم باعىتتارى بويىنشا 2 ديسسەرتاتسيالىق كەڭەس جۇمىس ىستەيدى.
وقۋ ورنىنىڭ ينفراقۇرىلىمى تۋرالى ايتار بولساق, ونىڭ جالپى اۋماعى 70 مىڭ شارشى مەتر. ۋنيۆەرسيتەتتە 5 وقۋ كورپۋسى, 5 جاتاقحانا, ۇلكەن جانە كىشى ءماجىلىس زالدارى, عىلىمي كىتاپحانا, 5 فاكۋلتەت, 19 كافەدرا, قازاقستان-شۆەيتساريا تۋريزم جانە مەيمانحانا بيزنەسى ينستيتۋتى, 3 عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى, 8 عىلىمي-زەرتتەۋ زەرتحاناسى, 13 وقۋ-عىلىمي ورتالىعى, تىگىن بۇيىمدارى تسەحى, وقۋ-وندىرىستىك مەيرامحانا, تاماقتانۋ كومبيناتى, 2 سپورت زالى جانە ستاديون, 2 مەدپۋنكت, باسپاحانا, ستۋدەنتتەرگە قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى جۇمىس ىستەيدى.
– عافۋ ەتىڭىز, ءسوزىڭىزدى بولەيىن, «بىزدەردە مىناداي بار, مىناداي بار» دەگەندەي, كەيدە تىزبەلەنگەن ءبىراز نارسەنىڭ مازمۇنى اشىلماي, تسيفرلاردىڭ تاساسىندا قالىپ كەتەدى. جاڭاعى ءوزىڭىز ايتىپ وتىرعان عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى مەن ولاردىڭ زەرتحانالارى جانە وقۋ-عىلىمي ورتالىقتارى تۋرالى شيراتىپ ايتساڭىز ارتىق بولماس, تەرەڭىرەك بىلگىسى كەلەتىن وقىرماندارىمىز دا بار.
– ءبىلىم عىلىمسىز بولمايدى. قازىرگى زاماندا ءبىلىم بەرۋ پروتسەسى عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىمەن ۇشتاستىرىلعانى ابزال. جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبارىنىڭ بىردەي مۇنداي عىلىمي مۇمكىندىگى جوق ەكەنى بەلگىلى. ال ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەت ءبىلىم, عىلىم, ءوندىرىس تۇتاستىعى جونىندەگى حالىقارالىق ستاندارتتاردى باسشىلىققا الىپ جۇمىس جۇرگىزىپ كەلەدى.
وقىرماندى جالىقتىرىپ الماس ءۇشىن جوعارىدا ايتقان ءۇش عىلىمي-زەرتەۋ ينستيتۋتى تۋرالى ءسال عانا تارقاتىپ ايتايىن.
ءبىرىنشى, تاعام تەحنولوگيالارى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا جاڭا بۋىن ونىمدەرىنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ زەرتحاناسى, تەحنولوگيالىق پروتسەستەردى لازەرلىك اكتيۆتەندىرۋ عىلىمي-زەرتتەۋ زەرتحاناسى, قايتالاما شيكىزاتتى كەشەندى قايتا وڭدەۋ جانە تاماق ءوندىرىسى عىلىمي-زەرتتەۋ زەرتحاناسى, تاماق جانە قايتا وڭدەۋ وندىرىستەرىنىڭ يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالارىنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ زەرتحاناسى جۇمىس ىستەيدى.
ال تاماق قاۋىپسىزدىگى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ قۇرامىنا اككرەديتتەلگەن تاماق قاۋىپسىزدىگى زەرتحاناسى مەن ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىن باعالاۋ جونىندەگى عىلىمي-زەرتتەۋ زەرتحاناسى كىرەدى.
ءۇشىنشى, جەڭىل ونەركاسىپ پروبلەمالارىنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى توقىما ماتەريالدارىنىڭ تەحنولوگياسى مەن قاۋىپسىزدىگى عىلىمي-زەرتتەۋ زەرتحاناسى مەن جەڭىل ونەركاسىپ بۇيىمدارىن جوبالاۋ عىلىمي-زەرتتەۋ زەرتحاناسىنىڭ قىزمەتىنە جۇگىنەدى.
كوردىڭىز بە, اتاۋلارىنىڭ ءوزى ايتىپ تۇرعانداي, بۇل زەرتحانالاردىڭ ىزدەنىستەگى عالىم-ۇستازدار ءۇشىن دە, تەرەڭ ءبىلىم الۋدى ماقسات تۇتقان ستۋدەنتتەر ءۇشىن دە جانە بىزبەن سەرىكتەستىك بايلانىستاعى وندىرىسشىلەر ءۇشىن دە ابدەن ماڭىزدى. قۇرامىندا بىرنەشە وقۋ-عىلىمي ورتالىقتارى بار تەحنوپاركتەر دە ءبىلىم, عىلىم, ءوندىرىس بىرلىگىنە قىزمەت ەتەدى. وسى اتالعان قۇرىلىمدىق بىرلىكتەردىڭ ءبارى وسى زامانعى, سونىڭ ىشىندە وزىق شەتەلدىك جابدىقتارمەن جاراقتاندىرىلعان.
– قۇپتارلىق جاعداي ەكەن. ال ەندى, ءوزىڭىز ءسوز ەتكەندەي, عىلىم مەن ءوندىرىستىڭ بىرلىگى, ياعني جوعارى وقۋ ورنىنىڭ كاسىپورىندارمەن, بيزنەس-قۇرىلىمدارمەن, مەملەكەتتىك سەكتورمەن بايلانىسى, سەرىكتەستىگى تۋرالى قانداي ناقتى بىرەر مىسال كەلتىرەر ەدىڭىز؟
– ۋنيۆەرسيتەت ءوندىرىس ورىندارىنىڭ بازاسىندا جۇرگىزىلگەن ءوز زەرتتەمەلەرىن سول كاسىپورىنداردا ەندىرۋ بويىنشا ناتيجەلى جۇمىستار اتقارىپ كەلەدى. ماسەلەن, قازىرگى ۋاقىتتا «بەككەر», «Efes Kazakhstan», «Carlsberg Kazakhstan», «Stella Alpina», «شىمكەنت-كاشەمير», «Azala Textile», «الماتى-نان» سياقتى جانە باسقا دا جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستەرمەن وسىنداي جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. سونىمەن قاتار بىرقاتار كاسىپورىن تاراپىنان تەحنولوگيالار جاساپ بەرۋگە تاپسىرىستار الدىق.
«ەفكو-كازاحستان» كومپانيالار توبى ءۇشىن «ەكوۋنيۆەرسيل 1203-32» تۇتىنۋ مارگارينىن پايدالانۋ ارقىلى ۇن جانە كونديتەر ونىمدەرىن جانە ارناۋلى ماقساتتا قولدانىلاتىن «Oilprime 1003-32» توڭمايىن ءوندىرۋ تەحنولوگياسىن جاساپ بەردىك. «RG Brands» جشس ءۇشىن شىرىنداردىڭ تۇستىلىگى مەن مولدىرلىگىن ايقىندايتىن قۇرال جاسالىندى. «گالەتا كازاحستان» جشس تاپسىرىسى بويىنشا قر قارۋلى كۇشتەرىنە ارنالعان ۇزاق ساقتالاتىن قاتىرما نان دايىنداۋ تەحنولوگياسى ازىرلەندى. «جالىن عوتو» سۇرانىسى بويىنشا جاپپاي قولدانىستاعى نەگىزگى ونىمدەردىڭ (ەنتەروسورعىش تاعامدىق تالشىقتار قوسىلاتىن نان-توقاش جانە ءسۇت ونىمدەرىنىڭ) ساپاسىن ارتتىرۋ تەحنولوگياسى جاسالىندى. قازىرگى ۋاقىتتا «Bastion Trans Logistics», «Bota Kaz Streition», «High Invest», «ەلليس» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستەرى سياقتى كومپانيالار ءۇشىن زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە شارتتار جاسالىندى. بىرلەسكەن جۇمىستاردىڭ ءبىر توپتاماسى وسىنداي.
– ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارىنىڭ تىركەلگەن زياتكەرلىك تابىستارى تۋرالى نە ايتار ەدىڭىز؟
– بۇل ەندى وسى ايتىپ وتىرعان اڭگىمەمىزدىڭ جالعاسى دەسەك تە بولادى. ءبارىن تىزبەلەمەي-اق قويايىن, قازاقستاننىڭ استىق قابىلداۋ, ەلەۆاتور, ديىرمەن, جارما, قۇراماجەم كاسىپورىندارىنداعى, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, استىق ونىمدەرى كەشەنىندەگى كوپتەگەن وندىرىستىك كۇردەلى ماسەلەلەر اتۋ عالىمدارىنىڭ تىكەلەي اتسالىسۋىمەن وڭ شەشىمىن تاپتى. ەت-ءسۇت ونىمدەرى بويىنشا وندىرىستە قولدانىسىن تاپقان عىلىمي زەرتتەمەلەر ءبىر توبە.
سوڭعى ەكى جىل كولەمىندە اتۋ عالىمدارى 119 قورعاۋ قۇجاتتارىن (پاتەنت الۋ ءۇشىن قارالىپ جاتقان وتىنىمدەردى ەسەپتەمەگەندە) العان ەكەن, سونىڭ ىشىندە 15-ءى ونەرتابىسقا (ونىڭ 1-ءى رف پاتەنتى), 44 پاتەنت پايدالى ۇلگىگە, 13-ءى ونەركاسىپتىك ۇلگىگە بەرىلدى, سونىمەن قاتار 2 تاۋارلىق تاڭبا كۋالىگى, 45 اۆتورلىق كۋالىك بار. عالىمدارىمىزدىڭ بىرقاتارى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءوز تۇلەكتەرى ەكەنىن ماقتانىشپەن ايتۋعا بولادى.
– اڭگىمەڭىزگە كوپ راحمەت. الماتى تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ الداعى 65 جىلدىعى قۇرمەتىنە جاڭا بيىك بەلەستەردەن كورىنە بەرىڭىزدەر.
– ايتقانىڭىز كەلسىن.
