وسى جىلى تالانتىن جەر ءجۇزى تانىعان ءانشى دۇنيەگە كەلگەن قازالى ءوڭىرى ءۇشىن مەرەيتويلار جىلى. كيەلى توپىراقتا كىندىگى كەسىلىپ, شىعىس جاستارىنىڭ جالىندى كوسەمىنە اينالعان عاني مۇراتباەۆتىڭ دا تۋعانىنا 120 جىل تولىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى اۋداندىق مادەنيەت جانە تىلدەردى دامىتۋ ءبولىمى «شىعىستىڭ جۇلدىزى, شىعىستىڭ بۇلب ۇلى» اتتى شارالار جوباسىن ءتۇزىپتى. ودان بولەك «اينالايىن حالقىمنان ەركەلەتكەن» اتتى باعدارلاما اياسىندا قازاقتىڭ اتىن الىس-جاقىنعا تانىتقان اقماڭداي ءانشىنىڭ رۋحىن ۇلىقتاۋعا ارنالعان شارالار ءوتىپ جاتىر.
– بىلتىر جىل سوڭىندا روزا تاجىبايقىزىنىڭ وتباسىندا بولىپ, جوسپارلارىمىزدى تالقىلادىق. جاڭا مادەنيەت ۇيىنەن اشىلاتىن مۋزەيگە قويىلاتىن جادىگەرلەر جاعىن پىسىقتادىق. قازىر ءان ونەرىنىڭ تۇتاس ءبىر ءداۋىرىنىڭ باسىندا تۇرعان تۇلعا تۋرالى ءبىراز ەستەلىك, فوتوسۋرەتتەر جيناقتالدى, – دەيدى اۋداندىق مادەنيەت جانە تىلدەردى دامىتۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى بولات جولتاەۆ.
بىلتىرعى جىل سوڭىنان بەرى جوسپارلانعان 44 شارانىڭ العاشقى لەگى ءوتىپ جاتىر. اۋدان ورتالىعىندا سالىنىپ جاتقان جاڭا مادەنيەت ءۇيىنىڭ الدىنا قويىلاتىن ءبيۋستىڭ تۇعىرتاسىن دايىنداۋعا پاندەميا كەدەرگى بولدى. باعلانوۆا بار قازاققا ورتاق, بىراق ءانشىنىڭ كىندىگى كەسىلگەن كيەلى توپىراقتاعىلار توي يەسى بولعاندىقتان, جاۋاپكەرشىلىكتىڭ سالماعىن سەزىنىپ, ولمەس ونەر يەسىنىڭ عاسىرلىق تويىن اتاپ وتۋگە ايرىقشا دايىندالىپ جاتىر.
اۋداندا جىل باسىنان بەرگى بارلىق مادەني ءىس-شارا كىرىسپەسى باعلانوۆامەن بايلانىستىرىلا باستالاتىن بولىپتى. وسىعان دەيىن اۋداندا «اقماڭدايلىم» اتتى انشىلەر كونكۋرسى وتكىزىلىپ كەلگەن بولاتىن. كەيىن وبلىس ورتالىعىنا كوشكەن ونەر دوداسى تالاي دارىننىڭ تۇساۋىن كەسكەن ايتۋلى شاراعا اينالدى. بىلتىردان باستاپ اۋداندا «ىڭكارىم-اي» كونكۋرسى قولعا الىندى. جۇلدىزى بيىك ونەر يەسىنىڭ ءجۇز جىلدىعىنا بايلانىستى ەستەلىكتەر مەن سيرەك فوتولار توپتاستىرىلعان كىتاپ تا باسپا ءجۇزىن كورەدى. قۇراستىرۋشىلار بۇل كىتاپقا ءانشى تۋرالى بۇرىن بەلگىسىز بولىپ كەلگەن مالىمەتتەر ەنگەندىگىن ايتىپ وتىر.
مالىمەت دەمەكشى, روزا تاجىبايقىزىنىڭ تۋعان جەرى قازالى ءوڭىرى ەكەندىگى امبەگە ايان. جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, ءانشى كۇللى قازاققا ورتاق, ءتىپتى قاي شەت ەلدىڭ ساحناسىنا شىقسا سول تىلدە ءبىر ءان سالاتىن دارىن يەسىن الەم جۇرتشىلىعى دا جاتىرقامايدى. داڭقى اسپانداپ تۇرسا دا قايران بالالىعى قالعان قازالىسىنا ەركەلەپ كەلەتىن ءانشىنىڭ ءومىربايانىندا كىندىك كەسكەن جەرى تۋرالى انىق تا, قانىق جازىلعان. بىراق وسىعان قاراماستان قازىر باعلانوۆانى باسقا كورشىلەس اۋداندارعا تەلىپ جۇرگەندەر دە كەزدەسىپ قالادى.
– مەنىڭ ناعاشى اجەم جەكەي قوجاحمەتوۆا وسى روزانىڭ جاقىن جەڭگەسى بولىپ كەلەتىن. روزا مەن ەكى شەشەسى وسى كەنتتەگى 1 ماي كوشەسىندە تۇرعان, – دەيدى بۇگىندە سەكسەننەن اسىپ وتىرعان تويعان الدانازاروۆا. – ال ءانشىنىڭ وقىعان جەرى تەمىرجول ۆوكزالىنا جاقىن №420 مەكتەپ. بالا كەزىندە مويناق جاعىندا دا ءبىرشاما ۋاقىت تۇرسا كەرەك. اتاسى ازان شاقىرىلىپ قويعان اتى تەكە بولسا دا ەل اۋزىندا شاقكوز اتالىپ كەتكەن ايگىلى باتىر. ول اتامىزدىڭ سۇيەگى, اكەسى ءتاجىبايدىڭ بەلگىسى وسىندا. تۋعان توپىراعىنا ءجيى سوعىپ تۇراتىن روزا اپامىز وسىدان ءبىراز جىل ولاردىڭ باسىن قارايتىپ, اس بەردى.
قازالىداعى مادەنيەت ورتالىعى, ەسكەرتكىش بيۋست اشىلاردا تويعان اپاعا ءانشىنىڭ كەلىنى مارال جولىعىپ, اماناتىن جەتكىزىپتى. ەلىنە ەركەلەپ وتكەن روزا تاجىبايقىزىنىڭ اقىرعى ءوتىنىشى بويىنشا قابىرىنەن الىنعان توپىراق تۋعان جەرىندەگى ەسكەرتكىش تۇبىنە, ول جەردەن الىنعان ءبىر ۋىس الاتاۋ باۋرايىنداعى زيراتىنا جەتكىزىلدى.
الەۋمەتتىك جەلىلەردە باعلانوۆاداي كۇللى الاش الاقانىنا سالعان اياۋلى جاننىڭ رۋى تۋرالى جاڭساق ايتىلىپ جۇرگەنى دە جەرلەستەرىنىڭ جانىنا باتادى. قازاق رۋعا بولىنبەيدى, قازاق رۋدان قۇرالادى. دەگەنمەن...
– ونەرىنىڭ ارقاسىندا ەلىن الەمنىڭ ءار تۇكپىرىندە تانىتقان بۇلبۇلدىڭ بار قازاققا ورتاق ەكەنىن تاعى ءبىر ەسكە سالا كەتكەننىڭ ارتىعى بولماس. بىراق تۇلعامىزدىڭ تەگىن تانۋدا وسىنداي ولقىلىقتاردىڭ دا كەزدەسىپ قالاتىنىن جاسىرماي ايتقان ءجون. ءبىز كىشى ءجۇز ىشىندە ءالىمنىڭ شەكتىسىنەن تارايتىن اسانبىز. ونىڭ ىشىندە بىلايعى جۇرت «بولەك اسان» اتاندىرىپ جىبەرگەن وتەبىمىز. روزا تاجىبايقىزى وسى رۋدان, ءبىزدىڭ اپامىز. ءتىپتى بالا كەزىمدە اۋداندىق گازەتكە بەرگەن سۇحباتتارىنىڭ بىرىندە ءوزىنىڭ رۋى تۋرالى ايتقانىن وقىعانمىن. سول تۇستاعى ەكى شوقىپ, ءبىر قارايتىن ساۋىسقانداي ساق ساياساتتىڭ باسىلىمعا بۇل دەرەكتى قالاي جىبەرگەنىنە ءالى كۇنگە قايران قالامىن. بىراق انىعى وسى, – دەيدى وسى ەلدىڭ بەلگىلى ازاماتى داۋلەت تۇياقباەۆ.
مەرەيتويعا دايىندىققا ورالايىق. كىتاپتان بولەك, وبلىستىق Qyzylorda تەلەارناسى روزا تاجىبايقىزىنىڭ عۇمىرىن قامتيتىن دەرەكتى فيلم ءتۇسىردى. اۋدانداعىلار جۋىردا اشىلاتىن مادەنيەت ۇيىنەن جابدىقتالار مۋزەيگە قويىلاتىن جادىگەرلەردى تۇگەندەپ, تىنىم تاپپاي ءجۇر. «مەرەيتوي شارالارىن ءاسانالى ءاشىموۆ اعامىزبەن دە اقىلداستىق» دەيدى اۋداندىق مادەنيەت جانە تىلدەردى دامىتۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى بولات جولتاەۆ. قازاق كينوسىنىڭ مەترى: «مۋزەي جاساقتاساڭ, اپامنىڭ قاسىعىنا دەيىن سوندا تۇرسىن», دەگەن تىلەگىن ايتىپتى.
وتكەندى قۇرمەتتەۋ, تۇلعانى تانۋ دەگەن وسىندايدان باستالسا كەرەك.
قىزىلوردا
