پىكىر • 31 ناۋرىز, 2022

قوعامدىق ءتارتىپتى بۇزۋ – دەموكراتيانىڭ كورىنىسى ەمەس

610 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «جاڭا قازاقستان: جاڭارۋ مەن جاڭعىرۋ جولى» جولداۋىنىڭ ەرەكشەلىگى – قازاقستاندىقتاردىڭ سۇرانىسىنا ساي بولعانىندا جانە ەلدەگى احۋالدى تولىق ەسكەرگەنىندە جاتىر.

قوعامدىق ءتارتىپتى بۇزۋ – دەموكراتيانىڭ كورىنىسى ەمەس

قايعىلى قاڭتار وقيعاسىنان كەيىن قوعامدا كوكەيكەستى ساۋالدار كوپ بولدى. وسى جولعى جولداۋ سول سۇراقتار­دىڭ جاۋابى ىسپەتتەس. ەل پرەزيدەنتى بيلىك تارماقتارىنا, قوعامعا جاڭا قازاق­ستاندى قۇرۋ ستراتەگياسى اياسىندا ساياسي رەفورمالاردىڭ كەزەكتى توپتاماسىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا بىرقاتار مىندەت قويدى. ماڭىزدى ماقساتتاردى ايقىندادى. اتاپ ايتقاندا, وكىلدى بيلىك تارماقتارىن قايتا قۇرۋ, سايلاۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ, قۇقىق قورعاۋ ينستيتۋتتارىن كۇشەيتۋ, ەلىمىزدىڭ اكىمشىلىك-اۋماقتىق قۇرىلىمىن جەتىلدىرۋ سىندى باستامالار كوتەرىلدى. اسىرەسە اتقارۋشى بيلىك وكىل­دەرىنە حالىقپەن ءجيى كەزدەسىپ, قوعام­دىق قابىلداۋلاردى تۇراقتى وتكىزۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.

جولداۋدا اتاپ وتكەندەي, «قۋاتتى وڭىرلەر – قۋاتتى ەل» دەگەن ۇستانىمعا سايكەس كەز كەلگەن ماسەلە جەرگىلىكتى جەردە شەشىلۋگە ءتيىس. ماسەلەن, ماڭعىستاۋ وڭىرىندە گاز باعاسىنا بايلانىستى بولعان جاعدايلار قايتالانباۋى ءۇشىن ەڭبەك شارتتارىن جاقسارتۋ كەرەك, شيەلەنىستى ماسەلەلەر جەرگىلىكتى جەردە وڭ شەشىمىن تابۋى كەرەك. بۇل بولاشاقتا ۇلكەن قاقتىعىستاردىڭ الدىن الادى.

ۇلتتىق ۇلاننىڭ «باتىس» وڭىرلىك قولباسشىلىعىنىڭ اقتاۋ, اتىراۋ, اقتوبە, جاڭاوزەن قالالارىندا اسكەري بولىمدەرى بار. باتىستىق ۇلاندار ءوڭىردىڭ ىشكى تىنىشتىعى مەن قۇقىقتىق ءتارتىبىن قامتاماسىز ەتۋدە ماڭىزدى ءرول اتقارادى. كۇن سايىن جۇزدەگەن ۇلاندىق پولي­تسيا قىزمەتكەرلەرىمەن بىرگە اتالعان قالا­­لاردا قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى قادا­عا­لايدى. تاۋلىك بويى جاۋىنگەرلىك قىز­مەت اتقارادى. سونىمەن قاتار وڭىر­دەگى قوعامدىق-ساياسي جانە باسقا دا بۇ­قارالىق ءىس-شارالاردا قۇقىقتىق ءتار­تىپ­تىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتەدى. سون­دىقتان پرەزيدەنتتىڭ بەيبىت شەرۋلەر تۋرالى ايتقانى كوڭىلىمىزدەن شىقتى. تەك ساياسات سالاسىنىڭ وزىندە وننان استام زاڭ قابىلدانعانىنا قاراپ, قوعامدا بولىپ جاتقان وڭ وزگەرىستەردىڭ اۋقى­مى قانداي ەكەنىن باعامداۋعا بولادى. بەيبىت ميتينگتەر جاپپاي تارتىپسىزدىككە ۇلاسقانىن جانە ونىڭ سالدارى قانداي كۇردەلى بولعانىن بىلەمىز. مەم­لەكەتى­مىزدە قۇقىقتىق ءتار­تىپتى ورنا­تۋ ارقى­لى قازاقستاننىڭ كونستي­تۋتسيالىق قۇرى­لىمىن, ءار ازاماتتىڭ قۇقىعى مەن بوستاندىعىن باتىل قورعاعان ۇلاندىقتار ءۇشىن بەيبىت جينالىستار تۋرالى زاڭنىڭ ساقتالۋى ماڭىزدى. اتاقتى قولباسشى باۋىر­جان مومىش ۇلى «تارتىپكە باعىن­عان قۇل بولمايدى» دەپ ايتقانداي, زاڭ ۇس­­تەمدىگى سالتانات قۇراتىن قۇقىقتىق مەم­لەكەتتە عانا دامۋ مەن وركەندەۋ بولا­دى. «بازبىرەۋلەردىڭ جاۋاپسىزدىعى مەن بەي­باستاق ارەكەتتەرى زاڭدى سىيلايتىن ازا­مات­تارىمىز ءۇشىن تىم قىمباتقا ءتۇستى. زاڭ بارىنە ورتاق, وعان بيلىكتەگى ازامات­تار دا, قوعام بەلسەندىلەرى دە بىردەي باعى­نۋعا ءتيىس» دەپ مەملەكەت باسشىسى بەكەر ايتقان جوق.

ەلىمىز دامۋ جولىندا دەموكراتيالىق وزگەرىستەرگە اياق باسۋدا. قوعامدىق ءتارتىپتى بۇزۋ, ەلدىڭ شىرقىن كەتىرۋ – وركەنيەتتى دەموكراتيانىڭ كورىنىسى ەمەس. تولەرانتتىلىق, جاۋاپكەرشىلىك, ءوزارا سىيلاستىق, كەڭەسۋ, ازشىلىقتىڭ پىكىرى ەسكەرىلۋ ارقىلى كوپشىلىكتىڭ بيلىك قۇرۋى – ناقتى دەموكراتيالىق وزگەرىستەردىڭ العىشارتى. جاڭا زاڭ بەلسەندى ازاماتتارعا, ونىڭ ىشىندە وپپو­زيتسيالىق كوزقاراستاعى قوعام بەلسەن­دىلەرىنە ەش كەدەرگىسىز شەرۋ وتكىزۋىنە, سول جەردە وي-پىكىرلەرىن ەمىن-ەركىن ايتۋىنا مۇمكىندىك بەردى.

ەلىمىزدە جاڭا ساياسي مادەنيەتتىڭ تامىر جايۋىنا, قوعامداعى ءوزارا جاۋاپ­كەر­شىلىك پەن سەنىمنىڭ ارتۋىنا جول اشتى. سولاي دەسە دە ەلدى ارانداتقىسى كەلە­تىن, زاڭعا باعىنعىسى كەلمەيتىن «مى­سىق تىلەۋ» ادامداردىڭ تابىلاتىنى وكى­نىش­تى. ولارعا قاتىستى «بۇدان بىلاي ەشقان­داي جۇمساقتىق كورسەتپەيتىنىمىزدى مالىم­دەيمىن. باسقا دا زاڭدار سياقتى بۇل زاڭنىڭ تالاپتارى دا مۇلتىكسىز ورىن­دالۋعا ءتيىس» دەپ ناقتى ەسكەرتۋ جاسال­دى. ۇلت­تىق ۇلان اسكەرى وزىنە جۇك­تەل­گەن مىن­دەتتەرگە سايكەس مەملە­كەتتiڭ قا­ۋiپسiز­دiگiن قامتاماسىز ەتۋگە, ادام­نىڭ جانە ازاماتتىڭ قۇقىقتارى مەن بوس­­تان­دىقتارىن قىلمىستىق جانە وزگە دە قۇ­قىق­قا قارسى قولسۇعۋشىلىقتاردان قور­عاۋ­عا, قارۋلى كۇشتەرىمىزدىڭ جوعار­عى باس قولباسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ­تىڭ باستامالارىنا قولداۋ كورسە­تىپ, جاڭارعان بولاشاقتى قۇرۋعا ءبىر ادامداي اتسالىسۋعا دايىن ەكەنىن ايتقىم كەلەدى.

 

قايرات ۇمبەتوۆ,

ۇلتتىق ۇلان «باتىس» وڭىرلىك قولباسشىلىعى قولباسشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى – شتاب باستىعى,

حالىق قاھارمانى جانە «وتان» وردەنىنىڭ يەگەرى, پولكوۆنيك

سوڭعى جاڭالىقتار