– الپىستى القىمداعان شاعىڭىزدا كينوداعى دەبيۋتىڭىزدى جاسادىڭىز. بىراق قاتارداعى كوپ ءرولدىڭ ءبىرى ەمەس, قازاق حاندىعىنىڭ نەگىزىن قالاعان كەرەيدەي كەمەڭگەر حاننىڭ كەسەك بەينەسىن كەسكىندەۋ باقىتى بۇيىردى. كينەماتوگرافياداعى جۇلدىزدى ءساتىڭىزدىڭ بۇلايشا كەش تۋىنا نە سەبەپ؟
– ونىڭ سەبەبى كوپ. مەنىڭ, مەن قاتارلاستاردىڭ ءومىرىنىڭ, شىعارماشىلىق شەدەۆر تۋدىراتىن جالىندى شاعىنىڭ كوپ بولىگى كەڭەس وكىمەتى كەزىندە ءوتىپ كەتتى. جاستىعىمىزدى بەرگەن سول كەزەڭدە دۇنيەنىڭ ءبارىن ماسكەۋ شەشەتىن. سول جاقتىڭ قاس-قاباعىنا قاراپ تىرلىك كەشتىك قوي. بۇل كينەماتوگرافيا سالاسىن دا اينالىپ وتكەن جوق. ول كەزدە قازىرگىدەي قاپتاپ ءتۇسىرىلىپ جاتقان كينو جوق. ماسكەۋ «قازاقفيلمگە» جىلىنا ءبىر, ءارى كەتسە ەكى-اق كينو تۇسىرۋگە رۇقسات بەرەتىن. «قازانشىنىڭ ءوز ەركى, قايدان قۇلاق شىعارسا» دەيدى. سول ەكى ءفيلمدى رەجيسسەرلەر الماتىداعى اكتەرلەرمەن تۇسىرەدى, ءرول سولاردان ارتىلمايتىن دا. ال قاراعاندى, سەمەي, شىمكەنت سياقتى وبلىس-وبلىستىڭ تۇكپىرىندە جاتقان ارتىستەردى كىم شاقىرىپ جۇرەدى؟ ەكى كينو كىمگە جەتەدى؟ مەن ءوزى تابيعاتىمنان, ءتۋابىتتى بولمىسىمنان شاقىرماسا سۇرانىپ, «مەنى الىڭدارشى» دەپ جالىنۋعا جوق اداممىن. ونىڭ ۇستىنە تەاتردا دا تىرشىلىك, شىعارماشىلىق قايناپ جاتىر. باسقا دۇنيەنى ويلاۋعا, پەندەاۋي پيعىلدارعا بەرىلۋگە مويىن بۇرعىزا دا بەرمەيتىن. ءسويتىپ جۇرگەندە كوپ ۋاقىت ءوتىپ كەتتى.
كينوعا تۇسسەك دەگەن اسقاق ارمان جاستىعىمىزبەن بىرگە قول بۇلعاپ قالىپ بارا جاتتى. بىراق مەن وعان وكپەلەمەيمىن. زامان سولاي, تاعدىر بىلاي بولعان شىعار. امبە مەن وزگەدەن ەمەس, كىنانى ۇنەمى وزىمنەن ىزدەيمىن. وسى ۋاقىتقا دەيىن كينوعا شاقىرىلماسام, دەمەك كامەرا مەنى سۇيمەيتىن, قابىلدامايتىن بولعانى دەپ ءتۇيدىم. ويتكەنى رەجيسسەرلەرگە ءمان-جاي بىزگە قاراعاندا ايقىنىراق كورىنەدى عوي. سوندىقتان كينو سالاسىنداعى بۇل تىنىشتىقتى قابىلداپ, سوعان ءۇنسىز كونگەن ەدىم. الايدا كەرەي حان رولىنە شاقىرىلعان ساتتەن باستاپ بارلىعى بىردەن وزگەرىپ شىعا كەلدى. سونگەن ءۇمىت جانىپ, شىعارماشىلىعىمنىڭ ەكىنشى تىنىسى اشىلعانداي بولدى.
– كەرەيمەن قالاي تابىستىڭىز؟ رەجيسسەر شاقىردى ما, الدە كاستينگ ارقىلى ارنايى ىرىكتەۋدەن ءوتتىڭىز بە؟
– كينودان ءبىرجولاتا كۇدەرىمدى ۇزگەنىمدى جوعارىدا ايتتىم عوي. كاستينگ دەگەنگە دە تىپتەن قىزىقپايتىن بولعانمىن. سودان ءبىر كۇنى كولىكتە كەلە جاتسام, تەلەفونىم شىلدىرلايدى. تۇتقانى كوتەرە بەرگەنىم سول ەدى, ارعى جاقتان ءوزىن كاستينگ ديرەكتورىمىن دەپ تانىستىرعان ادام اماندىق-ساۋلىقتان سوڭ ماعان الماتىعا كەلۋىمدى, تۇسىرىلەيىن دەپ جاتقان اۋقىمدى جوبا – «قازاق حاندىعى» ءفيلمىنىڭ كاستينگىنە قاتىسۋىمدى سۇرادى. وسىعان دەيىن قيۋى كەلمەگەن سالادان ابدەن ءۇمىتىمدى ۇزسەم كەرەك, بىردەن باس تارتتىم. بىراق تۇتقانىڭ ارعى جاعىندا داۋىس عالامتوردان فوتوسۋرەتتەرىم مەن سپەكتاكلدەگى مەن ويناعان رولدەردىڭ ۇزىندىلەرىن كورىپ, رەجيسسەر رۇستەم ءابدىراشتىڭ ءوزى ارنايى شاقىرعانىن ايتتى. «مىندەتتى تۇردە كەلسىن, تەكسەرىپ كورەمىن», دەپتى. سودان نە كەرەك, شۇعىل جينالىپ الماتىعا جول تارتتىم. كەلسەم, كاستينگ ءوتىپ جاتقان عيمارات ادامعا لىق تولى. مەن بارعان كۇننىڭ وزىندە كەرەي رولىنە 15-20 ادام ءتۇستى-اۋ دەيمىن. ءار كۇنى وسىلاي ەكەن. ءتىپتى شەتەلدىڭ اكتەرلەرى كەلىپ جاتىر. ءبىر-ەكى كارتيناسىنا ءتۇستىم. سوسىن رۇستەم ماعان ءارى قاراپ, بەرى قاراپ, دەنساۋلىعىمدى سۇرادى, ءتۇرلى سۇراق قويدى. كەيىن «حابار وزىمىزدەن بولادى, جۇرە بەرىڭىز», دەدى. مەن: «مىناۋ جاي شارۋا بولدى عوي», دەپ كەتىپ قالدىم. ءتىپتى ول تۋرالى ۇمىتىپ تا كەتىپپىن. ارادا شامامەن ءبىر ايداي ۋاقىت وتكەندە, الماتىدان حابارلاسىپ, تەز ارادا باستان-اياق كيىم ولشەمىن جىبەرۋىمدى سۇرادى. ءمان-جايدان حابارسىزبىن. دەرەۋ كاستينگ ديرەكتورىنا تەلەفون شالدىم. شارۋا كوپ بولىپ, حابارلاسا الماي جاتقانىن ايتىپ اقتالعان قارىنداس كوركەمدىك كەڭەستىڭ شەشىمىمەن كەرەي رولىنە بەكىتىلگەنىمدى ايتىپ سۇيىنشىلەدى. ارينە, قۋانىشىمدا شەك بولعان جوق. قۋاندىم. بىراق ول قۋانىش ءارى كەتسە ءبىر ساعاتقا سوزىلعان شىعار, ودان ءارى جۇرەكسىنە باستادىم. باستى ءرولدى بۇرىن كينو سالاسىندا تاجىريبەسى جوق اكتەرگە ويلانباستان بەرە سالعان رەجيسسەر رۇستەمنىڭ جۇرەكجۇتقان تاۋەكەلشىلدىگىنە تاڭعالدىم. مەن ول كىسىنىڭ ورنىندا بولسام, مۇنداي قادامعا بارا الماس ەدىم. قالاي دەگەنمەن مۇقىم قازاق كۇتىپ وتىرعان اۋقىمدى جوبا عوي, قورقاقتايتىن ەدىم. الايدا رۇستەم ماعان سەندى. سول سەنىمگە سەلكەۋ تۇسىرمەۋگە بارىمدى سالدىم.
– كەرەي حاننىڭ تۇلعاسىن سومداۋدا قالاي ىزدەندىڭىز؟ قانداي دەرەكتەرگە سۇيەندىڭىز؟
– مەن ءوزى قاراعاندى وبلىسىنىڭ جاڭاارقا اۋدانىنداعى اقتۇبەك ەلدى مەكەنىندە تۋىپ-ءوستىم. ءبىزدىڭ ەل ۇلتتىق قۇناردى ساقتاعان, قايماعى بۇزىلماعان ناعىز قازاقى اۋىل ەدى. تاريحي وقيعالاردى تىلگە تيەك ەتىپ, تەبىرەنە اڭگىمە ايتىپ وتىراتىن دالانىڭ دانا قاريالارى كوپ بولدى. سونىڭ اسەرى بولسا كەرەك, جاستايىمنان تاريحقا قۇمار بولىپ ءوستىم. سەبەبى ءبىزدىڭ كەزىمىزدە تەلەديدار تۇرماق, ەلەكتر جارىعى بولمادى. ويىنىمىز دا, بي كەشىمىز دە, كومپيۋتەرىمىز دە كونە قاريالاردىڭ اڭىز-اڭگىمەلەرى ەدى. ءتۇننىڭ ءبىر ۋاقىتىنا دەيىن جاستىعىمىزدى جاستانىپ قويىپ تىڭدايتىنبىز. نەشە ءتۇرلى قورقىنىشتى, قيال-عاجايىپ اڭگىمەلەردى تىڭداپ الىپ, بالا ويىمىز شوشىنىپ, تۇندە ەرىكسىز وياتاتىن. سول اڭگىمەلەر جادىمىزدا جاتتالعان. رولمەن جۇمىس ىستەگەندە سوعان ءبىراز سۇيەندىم. اۋىل اقساقالدارىنىڭ ءسوز ساپتاۋى, ولاردىڭ كەڭدىگىن, تولعانا, كۇڭىرەنە سويلەيتىندەرىن سالۋعا تىرىستىم. ودان كەيىن, ارينە, ەڭ باستىسى – ءىلياس ەسەنبەرليننىڭ «كوشپەندىلەر» تريلوگياسىن نەگىزگە الدىق. ويتكەنى تاريح ماسەلەسى – داۋلى تاقىرىپ. سوندىقتان دا تاسقا باسىلعان دەرەكتەر نەگىزىندە بەينە تۋدىرۋعا كۇش سالدىق. البەتتە, كوركەم كينو بولعاننان كەيىن كوركەمدەۋ تاسىلدەرىن دە قولداندىق. باستىسى, تاريحىمىزدى بارىنشا تولىمدى, تۇششىمدى جانە كورەرمەندەرىمىزگە قىزىقتى ەتىپ بەرۋگە شىعارماشىلىق توپ بولىپ تەر توكتىك. قولىمنان كەلگەنشە كەرەيدىڭ باتىرلىعىن, تۇلعالىعىن عانا ەمەس, ادام رەتىندە ونىڭ باسىنا تۇسكەن تاۋقىمەتتى قالاي سەزىنگەنىن, ىشكى قينالىستارىن ويناۋعا تىرىستىم. سول ارقىلى كەيىپكەرىمدى حالىققا, كورەرمەنگە بارىنشا جاقىن ەتكىم كەلدى.
– ادەتتە اكتەرلەر جاس كەزىندە-اق «كينوداعى العاشقى سەزىمنىڭ», ياعني دەبيۋتتىڭ تولقىنىسىن باستان كەشىپ قويادى. ءسىز قانداي سەزىمدە بولدىڭىز؟ كينو الاڭىندا قانداي دا ءبىر قيىندىق تۋىنداعان جوق پا؟
– البەتتە, شىعارماشىلىق بولعان سوڭ بارلىعى دا بولادى. مەن دە كينو الاڭىنا كەلىپ ءتۇرلى سەزىمدى, الۋان تولقىنىستى باستان كەشتىم. قاسىما سەرىگىم بولىپ فيلمدە جانىبەكتى سومداعان تالانتتى اكتەر ەركەبۇلان دايىروۆتىڭ تۇسكەنى سونداي جاقسى بولدى. ەركەبۇلاننىڭ جاس تا بولسا كينو سالاسىنداعى تاجىريبەسى مول, ءتۇسىرىلىم جۇمىستارىنىڭ قىر-سىرىنا قانىق. قاي ءشيدىڭ استىندا قانداي كامەرا جاتقانىن جاقسى بىلەدى. اتتىڭ ۇستىندە كەلە جاتقاندا: «اعا, العا قاراي وتە بەرىڭىز, اناۋ جەردە كامەرا بار, ءسىز سوعان وينايسىز. مەن بەرگى جاقتىڭ كامەراسىن الايىن» دەپ الدىن الا ەسكەرتىپ, بارلىعىن ءتۇسىندىرىپ بەردى. ال مەن قاي ءشيدىڭ اسىندا نە جاتقانىن قايدان بىلەيىن؟! مۇنىڭ بارلىعى تاجىريبەمەن كەلەتىن شەبەرلىك قوي. سول جەتىسپەگەندىكتەن دە العاشقى 10-15 كۇندەي قينالدىم, كەيىن بارلىعىن يگەرىپ كەتتىم. ءبىر قىزىعى, «قازاق حاندىعىنا» ءتۇسىپ جاتقان ۋاقىتتا تاعى ءبىر رەجيسسەر جانۇشىرىپ ءوزىنىڭ اۆتورلىق كينوسىنا شاقىردى. ول پسيحولوگيالىق جانر ەكەن. قويشىنىڭ ءرولى. تاۋ ىشىندە ەشكىمگە كەرەك بولماي قالعان شوپاننىڭ ءومىرىن بايان ەتەدى. ال مىنا جاقتا قازاقتىڭ ءبىرىنشى حانىن ويناۋىم كەرەك. سودان العاشقىسىن بىتىرە سالىپ, ىلە ەكىنشى ءفيلمنىڭ جۇمىسىن باستاپ كەتتىك. ونى اياقتاپ ەلگە كەلسەم, قاراعاندىدا قاز داۋىستى قازىبەك ءبيدىڭ مەرەيتويىنا وراي كوركەم ءارى دەرەكتى ءفيلمنىڭ ءتۇسىرىلىمى قولعا الىنىپتى. ءسويتىپ, كينو الاڭىنداعى ىستىق-سۋىعىم باسىلماي تۇرىپ, قازىبەك بي رولىنە ءتۇستىم. قازىر ساحنادا «ساكەن» قويىلىمىمەن ءجۇرمىز.
– ءيا, شىعارماشىلىق ومىربايانىڭىزعا كوز تىكسەك, رەپەرتۋار قورجىنىڭىز اباي, اقان سەرى, ساكەن, قازىبەك بي سىندى كىل تۇلعالار بەينەسىنە تولى ەكەن. بۇل ءسىزدى اكتەر رەتىندە ءبىر امپۋلاعا, ياعني شتامپقا ءتۇسىرىپ جىبەرەدى دەپ قورىقپايسىز با؟
– دۇرىس ايتاسىز. تەاتردا قىرىق جىل ءۇزىلىسسىز قىزمەت ەتىپ كەلە جاتىرمىن. ىلعي سول حان, بي, باتىر بەينەلەرى. فاكتۋرام, ءتۇر-تۇرپاتىم كەلگەندىكتەن بولار, رەجيسسەرلەر كىلەڭ وسىنداي رولدەرگە ىڭعايلاعىسى كەپ تۇرادى. ال ودان باس تارتۋعا ءبىزدىڭ قۇقىعىمىز جوق. مۇنداي رولدەردى ويناۋدىڭ ءوز قيىنشىلىعى بار. ءوزىڭىز ايتپاقشى, «ترافارەتنىي شتامپقا» ءتۇسىپ كەتۋ قاۋپى باسىم. ويتكەنى اعزا بىرەۋ, سىرتقى تۇلعا جالعىز, داۋىس تا سولاي. ويناۋدى جاقسى بىلەمىن, ونىڭ تەورياسىن, نەگىزىن اسقار توقپانوۆ, رابيعا قانىباەۆا باستاعان ۇستازداردان ۇيرەندىك قوي. مەنىڭ قورقىنىشىم – ساحنا مەن ەكراندا ءبىر ءتيپتى بولىپ كەتپەسەم ەكەن دەگەن الاڭ. سوندىقتان دا شامام كەلگەنشە تاريحي تۇلعالاردى ويناردا كەيىپكەرىمدى بارىنشا باسقا جاعىنان, وزگە قىرىنان كورسەتۋگە تىرىسامىن. وتكەندەگى رولدە قولدانعان مىنەز, شتريحتاردى كەلەسى جۇمىسىمدا پايدالانباۋعا تىرىسامىن. كەز كەلگەن رولىمدە تۇلعادان بۇرىن, ەڭ اۋەلى سول تۇلعانىڭ ادام رەتىندەگى بولمىسىن, كەسكىنىن اشۋعا ۇمتىلامىن. ونىڭ دا ءبىز سياقتى ادام ەكەنىن, ءبىز سەكىلدى ونىڭ دا رەنجيتىنىن, كۇلەتىنىن, سەزىمى بار ەكەنىن كورسەتۋگە بارىمدى سالامىن. سودان كەيىن عانا تۇلعالىعىنا وتەمىن. بىراق قانشا ايتقانمەن شتامپ ءبارىبىر وزىنە تارتىپ تۇرادى. ال ودان ارىلۋ ءۇشىن ىزدەنىس, تەك قانا ىزدەنىس, ءبىلىم جانە شەبەرلىك قاجەت. اراسىندا رەجيسسەرلەردەن سۇراپ الىپ كوممەرتسيالىق رولدەردە وينايتىنىم بار. بۇل – از دا بولسىن ءوزىڭدى سىندىرۋ, باسقا قىرىڭنان كورىنۋ ءۇشىن اۋاداي قاجەت دۇنيە. ال قازىر مۇلدە كەرەعار رولدەردە ويناعىم كەلەدى. كەم بوپ قالعان, شەرمەندە كۇيگە تۇسكەن, ءتىپتى كەيدە, شىنى كەرەك, كوشەدەگى ءۇي-كۇيسىز جۇرگەن جانداردىڭ (بومج) دا الەمىنە ەنىپ, سونىڭ مىنەزىن, ويىن ساراپتاعىم كەلەدى. ولار دا بىزدەي ادامدار, بىراق الەمى, ورتاسى, ومىرگە دەگەن كوزقاراسى, تۇسىنىگى باسقا جاندار. سولاردىڭ پسيحولوگياسىن زەرتتەسەم دەيمىن. مىسالى, «قازاق حاندىعىن» اياقتاعاننان كەيىن مەنى دالادا قالعان قويشىنىڭ ءرولىن سومداۋعا شاقىردى. مەن وعان قۋانا-قۋانا باردىم. سەبەبى ەكەۋى ءبىر-بىرىنە قاراما-قايشى بەينە بولدى. مۇنداي تاجىريبە اكتەر ءۇشىن وتە قىزىق.
– شىعارماشىلىق جولىڭىزدىڭ م.اۋەزوۆ اتىنداعى ۇلتتىق اكادەميالىق قازاق دراما تەاترىنان باستالعانىن بىلەمىز. ونەردەگى تۇساۋىڭىزدى كەسكەن قاسيەتتى قاراشاڭىراقتىڭ تاعىلىمى, ءسىزدىڭ الداعى ومىرىڭىزگە اسەرى تۋرالى تولعانعاندا ويىڭىزعا نە ورالادى؟
– مەن نەگىزى ءوزىمدى باقىتتىمىن دەپ سانايمىن. ول ۋاقىتتا تەاترعا باعىتتايتىن قۇرمانعازى اتىنداعى كونسەرۆاتوريانىڭ تەاتر فاكۋلتەتى عانا بولاتىن. سول وقۋ ورداسىنا وقۋعا قابىلدانعاننان باستاپ, اكتەرلىك جولىمدا تالاي جاقسى ادامداردىڭ ءتالىمى مەن شاپاعاتىن كوپ كوردىم. قاراعاندىداعى مەكتەپ-ينتەرناتتا الاڭسىز وقۋىن وقىپ جۇرگەن بالانىڭ ءومىرىن مەكتەبىمىزگە الماتىدان ارنايى كەلگەن ۇستاز رابيعا قانىباەۆنىڭ ساپارى ءبىر-اق ساتتە تۇبەگەيلى وزگەرتىپ جىبەرگەن ەدى. تەاتر فاكۋلتەتىنە وقۋعا قابىلدايتىن تالانتتى تالاپكەرلەردى ىزدەپ كەلگەن رابيعا مۇقايقىزىمەن جولىعۋىم – تاعدىردىڭ ماعان بەرگەن ۇلكەن سىيى. سول كىسىنىڭ ارقاسىندا الماتىعا كەلىپ, وقۋعا ءتۇسىپ, قازاقتىڭ تۇڭعىش كاسىبي رەجيسسەرى اسقار توقپانوۆ, قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى شولپان جانداربەكوۆا باستاعان ۇلاعاتتى ۇستازداردىڭ ءتالىمىن الدىم. وقۋ بىتىرە سالىپ, «اكەمتەاترعا» جۇمىسقا قابىلداندىم. ول ۋاقىتتا وقۋدى ەندى بىتىرگەن اكتەردىڭ م.اۋەزوۆ تەاترىنا قابىلدانۋى سيرەك جاعداي ەدى. ديپلومدىق جۇمىسىمىز ۋ.شەكسپيردىڭ «اساۋعا تۇساۋىنداعى» پەترۋچيو ءرولى ۇلكەن تەاترعا جول سالىپ بەردى ءسويتىپ. سەركە قوجامقۇلوۆ, ءسابيرا مايقانوۆا, بيكەن ريموۆا, فاريدا ءشارىپوۆا, ىدىرىس نوعايباەۆ باستاعان تالانتتاردىڭ ساحنا تۇعىرىندا جۇرگەن كەزەڭى. مىنە, سول كىسىلەردىڭ ورتاسىنا كەلىپ ءتۇستىم عوي. قورقىنىشتى əرينە. اتتارىنىڭ وزىنەن ات ۇركەدى. سوعان قاراماستان بۇل كىسىلەر مەنى ونەردىڭ ۇلى مەكتەبىنەن وتكىزىپ قانا قويماي, مەيىرىم شۋاعىنا قوسا شومىلدىردى. ول ۋاقىتتىڭ ادامدارى بولەك ەدى. ومىردەگى ءجۇرىس-تۇرىسى دا, جاس ماماندارعا دەگەن جاناشىرلىعى دا باسقاشا ەدى. جاي جاناشىرلىق ەمەس, سەن ءۇشىن الاڭداپ, جۇرەگى شىن اۋىراتىن. ءوزىنىڭ تۋعان بالاسىنداي مەيىرىمىن توگەتىن. كەيىن وتباسىلىق جاعدايىما بايلانىستى تۋعان جەرىم قاراعاندىعا كەلىپ, س.سەيفۋللين تەاترىنا جۇمىسقا ورنالاستىم. بۇل جەردە دە قاراعاندى تەاترىنىڭ نەگىزىن قالاعان ءجاميلا شاشكينالاردان باستاپ, قارعاش ساتاەۆ, ءاسيا ابىلاەۆالار دا ايالاپ قارسى الىپ, بىلگەندەرىن ۇيرەتتى. ءوزىم دە اقساقالدىق جاسقا جاقىنداپ قالعاننان كەيىن, ويلانىپ قارايمىن عوي. شىنىمەن دە ول زاماننىڭ ادامدارى بولەك ەكەن. بۇگىن دە تەاتردا جاناشىرلار بار, جاستارعا بارىن سالىپ جانۇشىرا كومەكتەسەدى. بىراق ءبارىبىر ءبىزدىڭ كورگەن مەيىرىم مەن ماحابباتىمىزدىڭ ءجونى بولەك. قالاي دەسەك تە قازىرگى قامقورلىقتىڭ فورماسى باسقا...
– ول قانداي فورما ەكەن؟
– وسى زامانعا لايىق فورمالار. ولار بىلگەنىن ۇيرەتەدى, بىلمەگەنىڭدى تۇسىندىرەدى. بىراق مەن قامقورلىعىن كورگەن اعا-اپالاردىڭ, اقساقالداردىڭ ءتالىمى بولەك ەدى. بەينەبىر تۋىسقانىڭ سياقتى بايەك بولىپ, جاقىنىڭداي جانىڭا ورنىعىپ الاتىن. ال بۇگىنگى زاماندا قاشىقتىق دەگەن بار. ۇلكەن رەتىندە, تاجىريبەلى اكتەر رەتىندە جاناشىرلىق قىلعان بولادى. بىراق ءبارىبىر ىشتەي جاتتىعىن بايقاتادى. ال انا كىسىلەر بولسا سەن تەاترعا كەلگەن بەتتەن بىردەن قوينىڭداعى بالاسى قىلىپ مەنشىكتەپ الادى. نەمەرەسىن قۇشاقتاپ, يىسكەپ جاتقان اتا-اجەلەر سياقتى ەركەلەتىپ ءجۇرىپ ونەگەسىن بويىڭا دارىتادى. سونداي ءبىر ايىرماشىلىعى بار. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ول ادامداردا جۇرەك ۇلكەندەۋ ەدى. ارينە, بۇل بۇگىنگى ادامداردا جۇرەك جوق دەگەن ءسوز ەمەس. بىراق ول كىسىلەردىڭ جۇرەگى باسقاشا ەدى.
– ءسىزدىڭ اكتەرلىك قىزمەتىڭىزدى ءۇش كەزەڭگە ءبولىپ قاراستىرۋعا بولادى. العاشقىسى – م. اۋەزوۆ تەاترىنداعى كەزەڭ, ەكىنشىسى – اقمولا وبلىستىق تەاترى كەزەڭى جانە قاراعاندى تەاترى. ومىرىڭىزدەگى وسى ءۇش تەاتردىڭ ورنىن ايتىپ بەرە الاسىز با؟
– م.اۋەزوۆ تەاترىنا العاش بالا بولىپ كەلگەن كەزدەگى اتموسفەرانىڭ قانداي بولعانىن ايتتىم. الايدا ول جاقتا كوپ بولماي, ءبىر جىلدان سوڭ قاراعاندىعا كەلدىم. ول دا العاشقىنىڭ جالعاسى سياقتى بولدى. مۇندا دا تەاتر اقساقالدارى مەن انالارىنىڭ قولىنا ءتۇستىم, تاربيەسىن كوردىم. جاڭا بەينەلەر كورەرمەنىمەن قاۋىشىپ جاتتى. س.سەيفۋللين اتىنداعى قاراعاندى وبلىستىق دراما تەاترى مەنىڭ ەكىنشى وتباسىم دەسە دە بولعانداي. ءسويتىپ جۇرگەندە جاڭا زامان كەپ قالدى. استانامىز الماتىدان اقمولاعا كوشەتىن بولدى. اقمولا بارلىعىنا بەلگىلى كىشكەنتاي عانا وبلىس ورتالىعى ەدى. ول كەزدە اقمولادا قازاق تەاترى بولماعان ەكەن. قاراعاندى تەاترىندا جۇمىس ىستەگەن قازاقتىڭ مىقتى ازاماتى, ۇلكەن سۋرەتكەر, رەجيسسەر جاقىپ وماروۆتى سول كەزدەگى شاھار باسشىلىعى ارنايى الدىرتىپ, تاقىر جەردەن تەاتر اشقىزادى. جاقىپ اعامىز جەر-جەردەن مىقتى دەگەن اكتەرلەردى جيناپ, جاڭا تەاتردىڭ ترۋپپاسىن جاساقتايدى. سول شاقىرىلعان توپتىڭ ىشىندە ءبىز دە بولدىق. تەاتر شىمىلدىعى ەڭ العاش 1991 جىلدىڭ 15 قاراشاسىندا ع.مۇسىرەپوۆتىڭ «اقان سەرى – اقتوقتى» قويىلىمىمەن ءتۇرىلىپ, سپەكتاكلدە اقان بەينەسىن سومدادىم. تەاتر اشىلعان كۇننەن-اق جاقسى ناتيجە كورسەتتى. ونىڭ ءبارى قويىلىمنىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن جاقىپ وماروۆتىڭ بىلىكتى, جوعارى دەڭگەيدەگى ۇيىمداستىرۋشىلىعىنىڭ ارقاسىندا بولاتىن. كەيىن قادىر جەتپىسباەۆ, ءازىربايجان مامبەتوۆتەر قىزمەتكە كەلدى. تەاتر مۇلدەم باسقا دەڭگەيگە كوتەرىلدى. سوندىقتان ايتىلىپ جاتقان ءۇش مەكتەپتىڭ الدىڭعى ەكى مەكتەبى ءبىر-بىرىنە ۇقساستاۋ بولىپ كەلسە, ق.قۋانىشباەۆ تەاترىنىڭ ءجونى بولەك. جاڭا تەاتر. اركىم جاس تەاترعا ءوز تاراپىنان سەپتىگىن تيگىزۋى قاجەت ەدى. سول جولدا ۇزدىكسىز ىزدەندىك. 5-6 جىلداي وسىندا قىزمەت ەتتىم دە, تەاتر اياعىنان تىك تۇرىپ, ۇجىم ورنىققان سوڭ ەلگە قايتۋعا شەشىم قابىلدادىم. قالاي دەسەك تە, قانشا جەردەن جاعدايىڭدى جاساپ تۇرسا دا تۋعان جەر ادام ءۇشىن ءبارىبىر ىستىق قوي. مەنىڭ جاعدايىمدا ءتىپتى ەرەكشە. قاراعاندىعا كىندىگىم بايلانعان دەسە دە بولادى. ءسويتىپ, ساكەن تەاترىنا قايتىپ ورالدىم. بۇل مەكەن مەن ءۇشىن ەڭ ىستىق ورتا. بيىل قاراشاڭىراق تەاترىمىزدىڭ 90 جىلدىق مەرەيتويى. وسى جىلدار ىشىندە تەاترىمىز گۇلدەنىپ, ءوسىپ-وركەندەپ جاقسى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزدى. سايدىڭ تاسىنداي مىقتى اكتەرلىك بۋىن قالىپتاستى.
– كەزىندە ۇلىلاردىڭ ءتالىمىن كورىپ, باتاسىن العان ءسىز دە بۇگىندە اقساقال جاسىنا جاقىنداپ قالدىڭىز. تەاترداعى قازىرگى جاستاردىڭ تالابىن قالاي باعالايسىز؟ جالپى, بۇگىنگى قاراعاندى تەاترىنىڭ ءحالى قانداي؟
– ىرگەلى قاراشاڭىراق بولعاننان كەيىن دە تەاترىمىز ۇنەمى ىزدەنىس ۇستىندە. جاقسى قويىلىمدار جارىققا شىعىپ جاتىر. ۇجىمىمىز دا ۇيىمشىل. تەك ءبىر اتتەگەن-ايى, وبلىستىق تەاترلارداعى مامان ماسەلەسى ءالى قيىن كۇيىندە قالىپ كەلەدى. بۇل بىزدە عانا ەمەس, بارلىق وبلىستىق تەاترعا ءتان ماسەلە دەپ ويلايمىن. الماتى مەن ەلورداداعى جوعارى وقۋ ورنىن بىتىرگەن جاستار تەاترىمىزعا كەلۋگە ق ۇلىقسىز. ۇلكەن قالادا قالىپ, شىعارماشىلىق مانساپ جاساعىسى كەلەدى. ولاردى دا تۇسىنۋگە بولادى. ويتكەنى وبلىسقا كەلەتىن جاس مامانداردى ىنتالاندىرۋ جاعى كەمشىن ءتۇسىپ جاتقانى بەلگىلى. ءۇيسىز-كۇيسىز پاتەردەن پاتەرگە كوشىپ جۇرگەن ايلىعى شايلىعىنا جەتپەيتىن جاستاردا وسىدان كەيىن قانداي قۇلشىنىس بولسىن؟ وبلىستىق تەاترلارعا جاستاردىڭ تۇراقتامايتىنىنىڭ نەگىزگى سەبەبى وسى. قالاي دەسەك تە سانانى تۇرمىس بيلەيتىنى راس قوي. ويتكەنى ءبارىمىز دە پەندەمىز. ولارعا دا كىنا ارتۋعا بولمايدى. سوندىقتان دا باسشىلىق, بيلىك تاراپىنان وسى جاعىنا كوڭىل بولىنسە دەيمىز. ءبىز دە جاستار كەلمەدى دەپ قول قۋسىرىپ قاراپ وتىرماي, قولىمىزدان كەلگەنشە شاكىرت تاربيەلەپ, ۇجىمعا ورنىقتىرىپ جاتىرمىز. تاتتىمبەت اتىنداعى ونەر كوللەدجىندە «دراما» ءبولىمىن اشقانبىز. سول ءبولىمنىڭ مەڭگەرۋشىسىمىن. جەرگىلىكتى تالانتتى بالالاردى اكتەرلىككە سول جەردە دايارلاپ شىعارامىز. ازىرگە تاپقان شەشىمىمىز وسى. جالپى, ەلدەگى جاستاردىڭ ونەرگە دەگەن قىزىعۋشىلىعى, ۇمتىلىسى قۋانتادى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
نازەركە جۇماباي,
«Egemen Qazaqstan»
