زەرتتەۋشىلەر سىرتقى بەلگىسى بويىنشا قازاقستاندىق قۇقىقتى روماندىق باعىتقا جاتقىزىپ ءجۇر (ال رەسەيلىك قۇقىققا گەرماندىق سيپات كوبىرەك ءتان). روماندىق باعىتتاعى فرانتسيا قۇقىعىندا كونستيتۋتسيالىق ءادىل سوت ينستيتۋتى جوق. سوندىقتان ونىڭ ورنىنا بىزدەگى سياقتى كونسۋلتاتيۆتى ورگان – كونستيتۋتسيالىق كەڭەس جۇمىس ىستەيدى (انىعىندا, ءبىز فرانتسيا تاجىريبەسىنەن كوشىرىپ العانبىز).
ەندى كونستيتۋتسيالىق سوتتى قۇرۋ تۋرالى ماسەلە قويىلعاندا قاي ەلدىڭ تاجىريبەسىن ەسكەرۋگە ءتيىسپىز دەگەن زاڭدى سۇراق تۋىندايدى. روماندىق داستۇردە بۇل ينستيتۋت جوق نەمەسە اسا جەتىلە قويماعان. قالىپ وتىرعانى – گەرماندىق باعىتتاعى ەلدەردىڭ تاجىريبەسى (وبەكتيۆتى سەبەپتەر بويىنشا سكانديناۆ ەلدەرى بۇل ينستيتۋتتان باس تارتقان), سونىڭ ىشىندە جاقسى بولسىن, جامان بولسىن زوركين, تۋمانوۆتار باسقارعان, ءالى دە باسقارىپ كەلە جاتقان رەسەي تاجىريبەسى.
جالپى, يۋريسديكتسياداعى سوتتار ءوز بەتىنشە قۇقىق نورماسىن تۇزە بەرەتىندىكتەن, اقش سەكىلدى انگلو-ساكسوندىق ەلدەر ءۇشىن ادەيىلەپ كونستيتۋتسيالىق ءادىلسوت ينستيتۋتىن قۇرۋعا قاجەتتىلىك جوق. سوندىقتان بۇل ەلدەردىڭ قۇقىقتىق مودەلى ارنايى قارالماۋى ىقتيمال. دەسە دە, ءادىل سوت, جالپى, قۇقىق تۋرالى تانىمىمىز ەمپيريزمى باسىم اعىلشىن-امەريكالىق قۇقىقتىق مادەنيەتكە كوبىرەك تۋىساتىندىقتان, ونىڭ فۋندامەنتالدى زاڭدىلىقتارىن ءسوزسىز ەسكەرۋگە ءتيىسپىز. ونىڭ ۇستىنە الەم عانا ەمەس, قۇقىق تا جاھاندانىپ, ونىڭ ينتەركوممۋنيكاتيۆتى سۇلباسى كۇن وتكەن سايىن كۇشەيۋدە.
بۇل ماسەلەنىڭ سونداي-اق ەكىنشى جاعى بار – تەك شەتەلدىك تاجىريبەنى عانا ەمەس, سوت تۋرالى قالىپتاسقان ۇلتتىق قۇقىقتىق وي-اۋەن مەن تۇجىرىمداردى, مادەنيەتتانۋشىلىق نەگىزدەردى تەڭ ەسكەرۋ قاجەت. وسىلاي قاراعاندا عانا قۇرىلۋى كوزدەلىپ وتىرعان كونستيتۋتسيالىق سوت ءتيىمدى جۇمىس ىستەيتىن ينستيتۋتقا اينالادى.
كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ باستى ارتىقشىلىعى – ونىڭ تەك ادام قۇقىعىن جوعارى دەڭگەيدە قورعاۋىندا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار كونستيتۋتسيا نورمالارىن تىكەلەي قولدانۋى جانە ىسكە اسىرۋى بولىپ تابىلادى.
الەمدىك تاجىريبە كورسەتىپ وتىرعانداي, كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ كورپۋسى نەگىزىنەن اكادەميالىق سىنمەن قاراي الاتىن قۇقىق پروفەسسورلارىنان قالىپتاسادى. ولاردىڭ شىعارعان شەشىمدەرىن, ونداعى كەلتىرەتىن كونتسەپتۋالدى ۋاجدەر مەن بەيتاراپ نەگىزدەۋلەرىن وقۋدىڭ ءوزى نەگە تۇرادى!؟ بۇل تۇپتەپ كەلگەندە, كونستيتۋتسيالىق قۇقىق عىلىمى مەن تەورياسىنىڭ دامۋىنا دا ۇلكەن سەرپىن بەرەتىنى ءسوزسىز.
ەندىگى جەردە كونستيتۋتسيالىق سوتى بار ەلدىڭ الدىندا تۇرعان كەزەكتى مىندەت, ول – ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ەۋروپالىق سوتقا مۇشە بولۋ. قازاقستاننىڭ بۇعان تەرريتوريالىق قانا ەمەس ء(بىر-ەكى فرانتسيا سىيىپ كەتەتىن باتىس قازاقستان وبلىسى ەۋروپا كونتينەنتىنە كىرەدى), يۋريسديكتسيالىق تا نەگىزدەمەسى بار.
قازىبەك داۋتاليەۆ,
ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ وقىتۋشىسى,
زاڭ عىلىمىنىڭ كانديداتى
الماتى
