ءىس-شاراعا قاتىسقان ءماجىلىس دەپۋتاتى ايدوس سارىمنىڭ ايتۋىنشا, ءبىزدىڭ ەلگە ساياسي رەفورمالار اۋاداي قاجەت.
– پرەزيدەنتتىڭ وسىعان دەيىن ايتقان تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرىپ, ەكونوميكانى دامىتۋ ءۇشىن ساياسي رەفورمالار اۋاداي قاجەت. ويتكەنى قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك دامۋ مودەلدەرى ءوزىنىڭ شەگىنە جەتتى. ولاردى ءارى قاراي قوزعالتىپ, دامىتۋ ءۇشىن قاجەتتى ەنەرگيا كوزدەرىن تابا المايتىن سياقتىمىز. ازاماتتىق قوعامنىڭ اشىلۋى, قوعامنىڭ ىشىندەگى ەركىندىك, ءسوز, وي بوستاندىعى عانا ازاماتتاردىڭ ەنەرگياسىن وياتا الادى, – دەدى ا.سارىم.
دەپۋتات ەلىمىزدەگى جاڭا ايماقتاردىڭ قۇرىلۋى تۋرالى دا پىكىر ءبىلدىردى.
– بۇل 25 جىلدان بەرى ايتىلىپ كەلە جاتقان اڭگىمە ەدى. سوعان نۇكتە قويىلدى. مۇنداي قادام سول ايماقتاردا تۇرىپ جاتقان حالىقتىڭ ەڭسەسىن كوتەرىپ, ومىرگە دەگەن قۇشتارلىعىن, بولاشاققا دەگەن جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرادى, – دەدى ول.
ا.سارىم ساياسي رەفورمالار ەلىمىزدە قالىپتاسقان ساياسي باسەكەلەستىك ەرەجەلەرىن قايتا جاساقتاۋعا باعىتتالاتىنىن جەتكىزدى.
– پارتيالار تۋرالى زاڭعا, سايلاۋ ۇدەرىستەرىنە وزگەرىستەر ەنگىزۋدىڭ, كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەردىڭ تۇپكى ماقساتى ءبىر. ول – ساياسي الاڭدى جاڭارتۋ, ساياسي الاڭعا جاڭا ويىنشىلاردىڭ كەلۋىنە مۇمكىندىك بەرۋ, سول ارقىلى جاڭا ساياسي ديالوگتى باستاۋ. ساياسي ديالوگ ۇلكەن ساياسي سەنىمگە يتەرمەلەۋى كەرەك, – دەدى ءماجىلىس دەپۋتاتى.
دەپۋتات كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ قايتا پايدا بولۋى, ونىڭ ادىلەتتىكتى قامتاماسىز ەتۋ جولىنداعى كەشەندى ينستيتۋتقا اينالۋى قازاقستانداعى سوت جۇيەسىنىڭ دامۋىنا جاقسى پارمەن بەرەتىنىنە سەنىمدى.
ەۋروپالىق قۇقىق جانە ادام قۇقىقتارى ساراپتامالىق ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى مارات ءباشىموۆتىڭ ايتۋىنشا, پرەزيدەنتتىڭ جاڭا جولداۋى شىن مانىندە رەۆوليۋتسيالىق سيپاتقا يە.
– كونستيتۋتسياعا مەملەكەتتىڭ باسقارۋ فورماسىنا بايلانىستى ماڭىزدى دۇنيەلەر ەنگىزىلەتىنى تۇسىنىكتى بولدى. بۇل دەگەنىمىز – پارلامەنتتىك باقىلاۋدى, پارلامەنتتىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ. پارلامەنتكە بيۋدجەتتى باقىلاۋ وكىلەتتىگى بەرىلمەك. دەمەك, ەندى بيۋدجەت قارجىسىنىڭ ءار تيىنى پارلامەنتتىڭ باقىلاۋىندا بولادى, – دەدى م.ءباشىموۆ.
ونىڭ پىكىرىنە قاراعاندا, جولداۋدا قۇقىق قورعاۋ بلوگىنا, قۇقىق ۇستەمدىگىنە, ادام قۇقىقتارىنىڭ ۇستەمدىگىنە ەرەكشە باسىمدىق بەرىلگەن.
– پرەزيدەنت قۇقىق ۇستەمدىگىنە ەرەكشە نازار اۋدارىپ كەلەدى. تۇرعىنداردىڭ ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىلگە, باس پروكۋرورعا جۇگىنۋىنە قۇقىق ۇسىنۋدا. ولار ۇنەمى زاڭسىزدىققا, زاڭنامانىڭ جەتىلمەگەندىگىنە تاپ بولىپ جاتادى. ەندى ولار تىكەلەي كونستيتۋتسيالىق كەڭەسكە زاڭداردىڭ, زاڭعا تاۋەلدى اكتىلەردىڭ كونستيتۋتسياعا سايكەستىگىن قاراۋ تۋرالى وتىنىشپەن جۇگىنە الادى. بۇل – ۇلكەن قادام. وركەنيەتتى 112 مەملەكەتتە كونستيتۋتسيالىق كەڭەس جۇمىس ىستەيدى, – دەدى ول.
قولدانبالى ەتنوساياسي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى تالعات قاليەۆ ساياسي رەفورمالاردى جالعاستىرۋ باتىل قادام ەكەنىن العا تارتتى.
– تۇراقتىلىقتىڭ سوڭىنان قۋامىز دەپ, توقىراۋعا, كونسەرۆاتسياعا ۇشىرادىق. سوندىقتان قازىر ساياسي پروتسەستەر جاڭا يمپۋلس الىپ, مۇلدەم وزگەرۋى كەرەك. پرەزيدەنتتىڭ تۋىسقاندارى جوعارى قىزمەتتە بولا المايدى دەۋ ارقىلى قاسىم-جومارت توقاەۆ وزىنە شەكتەۋ قويىپ جاتىر. بۇل بولاشاقتا ۇلكەن داستۇرگە اينالۋى مۇمكىن. پرەزيدەنت, مەملەكەتتىك قىزمەتكەر بولاتىن ادام وزىنە وسىنداي شەكتەۋ قويىپ, ادال قىزمەت ەتۋى كەرەك. ءماسليحاتتىڭ كۇشى جوق دەگەن پىكىر ايتىلدى. ءماسليحاتتىڭ دا جارتىسى ماجوريتارلىق فورمامەن, جارتىسى پروپورتسيونالدى جولمەن تاعايىندالسا, وندا حالىق ءوز باسشىسىن ءوزى تىكەلەي تاڭدايدى. سوندا ءماسليحاتتىڭ دا ءوز بيلىگى بولادى. بۇل جاڭا داستۇرلەر قالىپتاستىرىپ, جاڭا ساياسي مادەنيەتكە جاسالاتىن ۇلكەن قادام, – دەدى ت.قاليەۆ.
پرەزيدەنت جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسى قاراعاندى فيليالىنىڭ ديرەكتورى سەرىكجان بايبوسىنوۆتىڭ پىكىرىنە قاراعاندا, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدى جەتىلدىرۋ باعىتىندا ناقتى مەحانيزمدەردى قولعا الۋ بارىسىندا وسى ۋاقىتقا دەيىن جىبەرىلگەن قاتەلىكتەردى قايتالاماس ءۇشىن وتكەننەن ساباق الۋ ءتاسىلىن مەڭگەرۋ ماڭىزدى.
– قازىرگى كەزدە مەملەكەتتىك باسقارۋعا جوبالىق باسقارۋ تۇجىرىمداماسى ەنگىزىلىپ جاتىر. ۇلتتىق جوبالىق كەڭەس ءوز جۇمىسىن اتقارۋدا. پرەزيدەنت جوبالىق مەنەدجمەنتكە كوشۋدىڭ قاجەتتىلىگىنە باسا نازار اۋدارۋدا. جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدى رەفورمالاۋ, حالىقتىڭ قاجەتتىلىگىنە, يگىلىگىنە جۇمىس ىستەۋ بارىسىندا ونى جوبالىق مەنەدجمەنت قاعيداسىنا ەنگىزۋ كەرەك. اۋىل اكىمدەرىن سايلاۋدا سايكەسسىزدىكتەر بولعانى راس. بىراق كەلەسى سايلاۋدا جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدىڭ دۇرىس مەحانيزمدەرىن دايىنداۋىمىز كەرەك. بۇل جەردە جەرگىلىكتى قاۋىمداستىقتاردىڭ ءرولىن ارتتىرۋ ماڭىزدى. سونداي-اق جەرگىلىكتى قاۋىمداستىققا تارتىلاتىن ازاماتتاردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىنە نازار اۋدارۋ قاجەت. سوندىقتان جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدىڭ ەكونوميكانىڭ دامۋىنا تيگىزەتىن زور اسەرىن كورگىمىز كەلسە, جەرگىلىكتى قاۋىمداستىقتان باستاپ, قوعامدىق كەڭەستەردىڭ جۇمىسىنا جاڭا فورماتتا سەرپىن بەرۋىمىز قاجەت, – دەدى س.بايبوسىنوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, جوبالىق مەنەدجمەنت قاعيداتتارىن قوعامدىق كەڭەستەر مەن جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ فورماسىنداعى قاۋىمداستىقتارعا ەنگىزۋدى نازاردا ۇستاعان ءجون. سونداي-اق حالىقتىڭ بيلىك پەن ۇكىمەتكە دەگەن سەنىمىن قايتارۋ ءۇشىن كۇشتى ءارى كاسىبي قوعامدىق كەڭەستەر كەرەك. بۇل – جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدىڭ نەگىزگى قاينار كوزى, ازاماتتاردىڭ پوزيتسياسىن ناقتىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ۇلكەن الاڭ.
Amanat پارتياسىنىڭ قوعامدىق ساياسات ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ءمادينا نۇرعاليەۆا پارتيا ءۇشىن جاۋاپتى ءھام قىزىقتى كەزەڭ باستالعانىن جەتكىزدى.
– ساياسي پارتيالار «جاڭا قازاقستاندا» ماڭىزدى ءرول اتقاراتىن بولادى. ساياسي پارتيالاردى ينستيتۋتتاندىرۋ پروتسەسى كۇشەيەدى, ىرىلەنەدى, ينۆەستيتسيالانادى. بۇرىن ادامدار بيلىككە سىني كوزقاراسپەن قاراپ, جاڭا پارتيالاردىڭ پايدا بولۋى مۇمكىن ەمەس, بۇل كەڭىستىك رەتتەلگەن دەپ ايتىپ كەلسە, ال قازىر جاڭا ساياسي پارتيانىڭ پايدا بولۋىنا ەش كەدەرگى جوق. ارينە, Amanat ءۇشىن وتە قىزىقتى كەزەڭ باستالادى. بيلەۋشى پارتيا ءوزىنىڭ ساياسي جەتىلۋىن, ساياسي جاۋاپكەرشىلىگىن كورسەتەدى. پارتيا مودەرنيزاتسيالانۋ, قايتا قۇرۋ ساتىسىندا. پارتيانى بارىنشا مانەۆرلى, يكەمدى جانە سەزىمتال ەتەتىن ىشكى پروتسەستەر وتە كوپ. بۇگىنگى Amanat – قالىپتاسقان ينستيتۋت. ول دەربەس, ارەكەتكە قابىلەتتى, رەسۋرستىق بازاسى ۇلكەن, ۇيىمداستىرۋشىلىق مۇمكىندىكتەرى, كادرلىق, تارماقتالعان فيليالدىق جەلىسى, ۇلكەن ەلەكتورالدىق تاجىريبەسى بار. ارينە, بيلەۋشى پارتيا مارتەبەسىنە ساي بولۋ ءۇشىن الدا ءالى تالاي جۇمىس كۇتىپ تۇر. اكىمدەر مەن ولاردىڭ ورىنباسارلارىنا پارتيادا قىزمەت اتقارۋعا تىيىم سالىندى. بۇل پارتيالىق باقىلاۋ تەتىگىن كۇشەيتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. اكىمدەردىڭ جۇمىسىن مۇقيات قاداعالاپ, باقىلاي الادى, – دەدى م.نۇرعاليەۆا.
قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى قازبەك مايگەلدينوۆ پرەزيدەنت جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدى دامىتۋعا, ىقپالدى پارلامەنت قۇرۋعا نەگىزگى العىشارتتار جاساپ بەرگەنىن ايتادى.
– بىرىنشىدەن, پرەزيدەنت وكىلەتتىگىن شەكتەۋ. ول تەك قانا سۋپەرپرەزيدەنتتىكتەن مىقتى پرەزيدەنت, ىقپالدى پارلامەنت جۇيەسىنە ءوتۋ عانا ەمەس, سونىمەن قاتار الداعى ۋاقىتتاعى ساياسي جۇيەدە يگى داستۇرگە اينالادى. ەكىنشىدەن, جولداۋدا قوعامنىڭ سۇرانىسى دا, تالابى دا 80-90 پايىزعا ەسكەرىلدى. جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدا جەرگىلىكتى حالىقتىڭ ەڭ ۇلكەن سىنى اتقارۋشى بيلىككە, اكىمدەرگە قاتىستى بولدى. ءماسليحاتتىڭ جۇمىسى ناتيجەسىز دەگەن پىكىر ايتىلدى. وسىعان بايلانىستى پرەزيدەنت ءوز وكىلەتتىگىن شەكتەي وتىرىپ, جوعارىدا ايتقان تەپە-تەڭدىك پەن تەجەگىش جۇيەسىن ەنگىزۋگە العىشارتتار جاسادى, – دەدى ق.مايگەلدينوۆ.
