بارلىق مەملەكەتتىك باعدارلاما دايىندالعان كەزدە دە ەڭ باستى قۇندىلىق – ادامعا جانە ادامنىڭ ءال-اۋقاتىنا باعىتتالعان دەپ جازامىز. بىراق شىنداپ كەلگەن كەزدە ول كوپ جاعدايدا باسقا ءبىر ولشەمدەرمەن, ساندىق ولشەمدەرمەن بايلانىستى بولىپ كەتەدى. مىسالى, وسىنشا شارشى مەتر ىسكە قوسىلدى, وسىنشاما جۇمىس ورنى اشىلدى. بىراق ناقتى قانداي الەۋمەتتىك توپتارعا باعىتتالعان, قانداي الەۋمەتتىك ورتانى جاقسارتتى, سوعان ءمان بەرمەيمىز.
بىراق ءبىزدىڭ قازىرگى قوعام قانداي, قانداي قوعامعا قىزمەت ەتەمىز جانە قانداي قوعاممەن جۇمىس ىستەيمىز. مەنىڭشە, وسى سۇراقتارعا ءالى دە جاۋابىمىز جوق. قازىرگى تاڭدا ءبىر عانا ناقتى سۇيەنىپ وتىرعان مالىمەتىمىز بار. ەلدە 162 بايىعان ادام بار جانە ميلليونداعان تۇرعىن ەلۋ مىڭ تەڭگەنىڭ اينالاسىنداعى قاراجاتقا ءومىر سۇرەدى.
كەيىنگى كەزدە قاڭتار وقيعاسىنا قاتىسۋشىلاردىڭ قاتارىندا پرەكاريات باسىم دەگەن وي-پىكىرلەر ايتىلادى. بىراق بۇل ساراپشىلىق كوزقاراس قانا. بۇل باعىتتا اۋقىمدى, ناقتى زەرتتەۋلەر جاسالعان جوق. دەموگرافيالىق پروتسەستى ءبارىمىز العا تارتامىز, بىراق ونى زەردەلەۋگە ءالى دە كىرىسكەنىمىز جوق. مىسالى, قازاقستان ءدال قازىر ورىسشا ايتقاندا «مولودەجنىي پۋزىر» جاعدايىندا تۇر. كەيبىر مامانداردىڭ ەسەپتەۋىنشە, قازاقستاندىقتاردىڭ 50 پايىزى تاۋەلسىز مەملەكەتتە تۋىپ-ءوسىپ, تاربيەلەندى. سوندىقتان قۇندىلىقتار ماسەلەسى دە وسىعان تىكەلەي بايلانىستى وزگەرە بەرەدى.
ەلىمىزدە الەمدىك زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلەدى. بىراق ولار قىسقا ۋاقىتتا عانا ولشەنەدى. ولاردىڭ ىرىكتەۋى دە شەكتەۋلى. ال ناقتى قازاقستان ازاماتتارىنىڭ, ەلدەگى الەۋمەتتىك توپتار نازاردان تىس قالادى. بۇعان دەيىن ورتا تاپتى قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان ۇلكەن باعدارلامالاردى ىسكە اسىردىق. ال قازىرگى تاڭدا ورتا تاپقا كىمدى جاتقىزامىز. ونىڭ ماتەريالدى, سۋبەكتيۆتى, وبەكتيۆتى ساناتى قانداي؟ ونى تولىققاندى زەرتتەپ, سول تاپتاردى قالاي رەتتەپ, كىممەن جۇمىس ىستەيتىنىمىز دە انىق ەمەس. ساياسي پارتيالاردىڭ پايدا بولۋى دا الەۋمەتتىك توپتارعا سۇيەنەدى. بىراق ناقتى جىكتەگەن ەمەسپىز. بۇعان ناقتى نازار اۋدارۋىمىز كەرەك.
ءاربىر ماسەلە بويىنشا كونسترۋكتيۆتى ديالوگ قۇرۋدى كوزدەسەك, اشىق مالىمەتتەر كەرەك. بۇل پارلامەنتكە دە, بيلىككە دە, ازاماتتىق قوعامعا دا قاجەت. سوندا عانا جاڭاشا ويلايتىن ادامداردى تاربيەلەي الامىز دەپ ويلايمىن. تىكەلەي وسىعان نازار اۋدارماساق بولمايدى. سوندا عانا اشىق سويلەيتىن ليدەرلەردى قالىپتاستىرا الامىز.
بۇدان بولەك, سىرتقى ۆەكتوردى زەرتتەيتىن ورتالىقتار كەرەك. ورتالىق ازيا وڭىرىندە بولىپ جاتقان پروتسەستەر تىكەلەي قازاقستانعا قاتىسى بار. سول سەكىلدى اۋعانستان پروتسەستەرى بىزگە دە تىكەلەي قاتىسى بار. بىراق مۇنى ايتقانىمىزبەن, ءارى قاراي تەرەڭ قازىپ, تۇبەگەيلى زەرتتەۋلەرگە سۇيەنە المايمىز. رەسەيمەن شەكارالاس بولا وتىرىپ, ولاردى زەرتتەيتىن بىردە-ءبىر ورتالىعىمىز جوق. قازىرگى تاڭدا ولاردىڭ ساراپشىلىق وي-پىكىرلەرى تاپشى, ولارعا سۇيەنە المايمىز. ۋكرايناداعى جاعدايدى ءبارىمىز بىلسەك تە, بىرەگەيلىك, ازاماتتىق دەگەن ۇعىمعا نازار اۋدارا الماي وتىرمىز. مۇنىڭ ءبارى ساراپشىلىق ورتالىقتىڭ جوقتىعى, وي-پىكىرى ايتىلماۋىنىڭ سەبەبى.
جولداۋدا ايتىلعان رەفورمالار قوعامدا ايتىلعان وزگەرىستەرمەن تىكەلەي بايلانىستى. مۇنىڭ ءبارى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتى سۋبەكتىسىنىڭ دالەلدەپ بەرەدى. سوعان ۇلكەن جول اشادى دەپ ويلايمىن. جاستار, جاس مامان وسىنداي جولدار بار ەكەنىن ءتۇسىنىپ, ونى ەستىپ, مەملەكەتتىڭ تەڭقۇقىلى ازاماتى رەتىندە قابىلداعان كەزدە ادام كاپيتالىنىڭ ساپاسىن جوعارىلاتىپ, جاقسى مامانداردى دا, تەرەڭ ويلاناتىن ساياساتكەرلەردى دە تاربيەلەۋگە مۇمكىندىگىمىز بولادى.
ايگۇل سادۋاقاسوۆا,
الەۋمەتتانۋشى
