قاتەلىكتىڭ قۇنى – قايتارىلعان سۋبسيديا

ماسەلەنى تارقاتا ايتساق بىلاي, 2020 جىلدىڭ 17 شىلدە­سىندە اۋىل شارۋاشىلىعى مينيس­تر­لىگى «اسىل تۇقىمدى مال شا­رۋا­شىلىعىن دامىتۋدى, مال شا­رۋاشىلىعىنىڭ ونىمدىلىگىن جانە ءونىم ساپاسىن ارتتىرۋدى سۋبسيديالاۋ قاعيدالارىن بەكىتۋ تۋرالى» بۇيرىق قابىلداپ, مال ازىعىنا جۇمسالعان شىعىندار قۇنىن ارزانداتۋ شاراسىن ەن­گىزەدى.

وسىنىڭ نەگىزىندە ايماقتاعى بىرقاتار كاسىپكەر ەش الاڭسىز سۋبسيديا الىپ, شارۋاسىنا كىرى­سىپتى. بىراق وتكەن جىلدىڭ قا­زان ايىندا وبلىستىق اۋىل شا­رۋا­شىلىعى باسقارماسىنان بۇ­لاردىڭ سۋبسيديالانعان مال باسىنىڭ ساقتالۋىن قامتا­ما­سىز ەتۋ مىندەتتەمەلەرىن ساق­تاما­عاندىعى جونىندە كەلگەن حات شارۋالاردى ايران-اسىر ەتكەن. قاي جەردە جازا باسقانىن اڭعارماعان اۋىلداعىلاردان باسقارما سۋبسيديا قارجىسىن بيۋد­جەتكە قايتارۋدى تالاپ ەتەدى.

باسقارمانىڭ «مىندەتتەمەنى ساقتامادى» دەۋىنىڭ سەبەبى دە كوپ ۇزاماي بەلگىلى بولادى. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيس­تر­لىگى ازىرلەگەن قاعيدانىڭ قا­زاق­شا نۇسقاسىندا كاسىپكەرگە سۋبسي­ديالانعان انالىق مال باسىنىڭ اعىمداعى جىل بويى ساق­تالۋىن قامتاماسىز ەتۋ مىندەت­تەلگەن. ال قۇجاتتىڭ ورىس تىلىن­دەگى نۇس­قاسىندا – «ۆ تەچەنيە گودا», ياعني «جىل بويى» دەپ جازىلعان. مينيسترلىكتەن كەتكەن قاتەنىڭ قۇنى العان قارجىنى قايتارۋ ەكەندىگىن تۇسىنگەن كاسىپ­كەرلەر پالاتاعا جۇگىنىپ, ەرەجە­نىڭ قازاق تىلىندەگى نۇسقاسىن باسشى­لىققا العاندارىن العا تارتادى.

– شارۋاشىلىق يەلەرى 2020 جىلى قولدانىستا بولعان قاعيداعا ساي سول جىلى مال باسىن ساتپاي ۇستاپ وتىرعان. تەك كەلەسى, ياعني 2021 جىلى عانا ءبىر بولىگىن ساۋدالاپ, ونىڭ ورنىنا باسقا مال العاندار بار. ازىرگە بىزگە 4 شارۋا قو­جالىعى وكىلدەرى حابارلاسىپ, قۇقىعىن قورعاۋدى سۇراپ وتىر. ولاردان اۋىل شارۋاشىلىعى باس­قارماسى 7,2 ملن تەڭگەنى بيۋدجەتكە قايتارۋدى تالاپ ەتكەن, – دەيدى وبلىستىق كاسىپكەرلەر پالا­تاسىنىڭ ديرەكتورى عالىم­بەك جاقسىلىقوۆ.

– كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ماماندارى قاعيدانىڭ قازاق تىلىندەگى نۇسقاسى ورىس تىلىن­دە­گىسىمەن سايكەس كەلمەۋىنە بايلانىستى اۋىل شارۋاشىلىعى مي­نيسترلىگىنەن تۇسىنىكتەمە بە­رۋىن سۇراعان ەكەن. وسى جىل­دىڭ 22 اق­پانىندا كەلگەن جاۋاپتا قۇجاتقا 2021 جىلدىڭ 13 شىلدەسىندە وز­گەرىس ەنگىزىلگەنى, «اعىمداعى جىل بويى» دەگەن ءسوز «جىل بويى» بولىپ وزگەرتىلگەنى ايتىلادى. ەڭ سوراقىسى, رەسمي حاتتا مينيسترلىكتەگىلەردىڭ «وسىعان بايلانىستى قاعيدانىڭ ورىس تىلىندەگى نۇسقاسىن باس­شىلىققا الۋ قاجەت» دەگەنى بولىپ وتىر.

شارۋالاردى قورعاپ وتىرعان پالاتاداعىلار «قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ قۇقىقتىق اكتى­لەر تۋرالى زاڭىنىڭ 23-بابى 7-تارماعىندا «ورىس تiلiندەگi نورماتيۆتiك قۇقىقتىق اكتiدەگi تەرميندەر مەن انىقتامالار قازاق تiلiندە جازىلعان رەتكە سايكەس بولۋعا تيiس» جانە 24-باپتىڭ 3-تار­ماعى 3-ابزاتسىندا «قازاق جانە ورىس تىل­دەرىندەگى نورماتيۆتىك قۇقىق­تىق اكتىلەردىڭ ماتىندەرى تەڭ تۇپنۇسقالى بولۋعا ءتيىس» دەپ انىق كورسەتىلگەنىن ايتادى.

– جالپى مينيسترلىك قا­بىلداعان وسى قاعيدانىڭ ءاۋ باس­تان ءبىر قايناۋى كەم بولعانى كورىنىپ تۇر. «جىل بويى» دەگەن تالاپتا دا ناقتى قاي كەزدەن باس­تاپ ەسەپتەۋ كەرەكتىگىنە قاتىستى ناقتىلىق جوق. كاسىپكەر 2020 جىلى قولدانىستاعى قۇجاتتى باسشىلىققا العانى بەلگىلى. اۋىلداعىلار مينيسترلىك قاي كۇنى ەرەجەسىنە وزگەرىس ەن­گىزەدى ەكەن دەپ كۇتىپ وتىرا المايدى عوي؟ ال مينيسترلىكتىڭ قاعي­دانىڭ ورىس تىلىندەگى نۇس­قاسىن باسشىلىققا الۋ قاجەت دەۋى ءتىپتى ەش قيسىنعا سىيمايدى, – دەيدى پالاتا ديرەكتورى.

ماسەلەگە وراي اۋىل شا­رۋا­­­­شىلىعى باسقارماسىنا حا­بارلاستىق. ولار دا شارۋالاردى قۇجاتتاعى قاتەلىك شىرىلداتىپ وتىرعانىن ءتۇسىنىپ وتىر. بىراق قاعيدا تالاپتارىن ساقتاماسقا تاعى بولمايدى. قا­زىرشە تەك ەسكەر­تۋ بەرىلدى. ءىس سو­زىلا بەرسە سوت­قا جەتەتىنى انىق.

ال مەملەكەتتىك ورگان جانە تەكسەرۋشى ورگان تولەنگەن سۋبسيديالاردى قايتارىپ الۋ تالاپتارىن قايتا قاراۋى كەرەك دەگەن ۇستانىمدا وتىرعان كا­سىپ­كەرلەر پالاتاسى وكىلدەرى ءىس سوتتا قارالسا, اۋىلداعىلاردىڭ مۇددەسىن قورعاۋعا دايىن وتىر.

قىزىلوردا وبلىسى